Jeremia in de 21e eeuw

Jeremia was een uitgesproken figuur temidden van z’n tijdgenoten. Z’n presentatie was al een prediking op zich. De man met de linnen gordel die hij in de rotsen verborg, om die enige tijd later weer op te halen als een waardeloos exemplaar. Zo is Israël voor God: het deugt nergens meer voor! Jeremia, die een vergadering binnenstapt met een houten juk om de schouders en z’n preek afsteekt over onderwerping aan Babel als Gebot der Stunde. Het tumult op het tempelplein, waar hij als een boeteprediker op het aambeeld van berouw slaat: Hoor het woord des Heeren. Wij moeten ons bekeren.'
Het spreekwoordelijke jeremiëren plaatst hem in de dikke van Dale. Rembrandt schilderde hem ten voete uit. Jeremia, treurend op de puinhopen van Jeruzalem. Jeremia, de lijdende en liefhebbende profeet, die z’n woorden aan het lijf gevoeld heeft. Een knellend ambt, dat schuurde over zijn huid.
Geroepen van voor zijn geboorte, heeft hij er een lief ding voor over gehad om z’n roeping los te laten. Bespotting, gevangenschap, het is deel van het leven van deze lijdende knecht des Heeren. Bijkans te veel. Tegelijkertijd brandt er in het hart van deze profeet een vuur dat nooit meer doven zal: zwijgen kan niet meer. Hij weet zich gezonden, met heel die last des Heeren. Daar gaat hij opnieuw, 'de man uit Anatoth, en deelt de woorden uit van God'.
In hoofdstuk 32 ontmoeten we Jeremia in een soort elektronische detentie avant la lettre. Zijn tegendraadse boodschap: ‘Jeruzalem, Juda, lever je uit aan Babel’ heeft hem tot een lastige persoon gemaakt en Sedekia hield hem veiligheidshalve gevangen.
Jeremia, gevangen om het woord. In gezelschap van anderen uit Bijbel en kerkgeschiedenis: Paulus, Johannes op Patmos. Het vrije woord van de Eeuwige … en toch gebonden. Wie de geschiedenis overziet, merkt hoe vaak dat aan de orde geweest is. Maar ook dat vaak juist op die tijdstippen Gods macht doorbreekt.
Die momenten waarop wij denken: ‘De stem van God staakt, het Woord heeft geen loop. Het is voorbij. Het gaat terug uit, tegenstand, de anti-macht is te groot’, juist dan wordt zichtbaar dat Schriftwerk ten diepste Geesteswerk is. God overmant met de adem van Zijn lippen de tegenstand en maakt vrij baan en vrij zicht.
Jeremia moet dat in zijn omstandigheden gaan zien. Zonder al te veel psychologie, al te royaal heb je het in de gevangenis niet. De tralies, hoe licht ook, ontnemen je het uitzicht. Alles raakt dicht! En toch is er voor Jeremia een open beeld. Jeremia krijgt een woord van God. Ja, ook een profeet leeft niet van z’n eigen taal, maar van de tekens van omhoog. Een sacrament krijgt hij in handen; een belofte voor de toekomst. ‘Jeremia’, spreekt God. ‘Straks komt je neef met een voorstel. Je moet een akker kopen.’ Zo gezegd, zo gebeurd. Blijkbaar zat Jeremia niet al te krap bij kas, want hij blijkt genoeg geld te hebben om dat te kunnen doen. Of het een woekerprijs was of een paniekverkoop, staat er niet bij. Het is in ieder geval een waardeloze aankoop.
Wat heb je aan een akker, als de vijand voor de deur staat? Is dan niet veel eer het defensief de meest tactische aanpak? Wegwezen, lijf en knapzak mee, meer niet.
Jeremia in de 21e eeuw. Geroepen tot Gods dienst. Niet altijd even makkelijk. Dat kan fors op ons inbeuken. In de westerse context levert dat niet direct gevangenschap op, maar beperking en beschimping kan er zomaar zijn. Alle reden wellicht om de teruguit-beweging te maken, een defensieve houding, concentratie op het bewaren van onze geestelijke normen en waarden in de eigen kring.
Jeremia daagt ons uit tot een andere houding.
Koop een akker.
In die cultuur, in die 21e-eeuwse samenleving. In de stadssituatie waarin we werken en kerken. Niet weggaan, maar blijven. Er op investeren. Dat is met hoop er in gaan staan.
De secularisatie in West-Europa zal onverminderd snel door zetten, constateerde de Schotse godsdienstsocioloog prof. Steve Bruce. Kerken modderen hoogstens nog wat aan in de marge. Ze fröbelen een beetje met een attractievere aanpak, maar het dendert achteruit.
Koop een akker!
Nuchter beschouwd. Verspilde sjekels, Jeremia.

En toch. Opdracht van God. Beloftewoord ook van God. Want, eens zullen in dit land opnieuw akkers, huizen en wijngaarden worden gekocht.
Jeremia doet het, in gehoorzaamheid, terwijl het oog niet ziet. Het staat er zo stoer. Geweldig. Een parmantige profeet, een geweldige ambtsdrager!

Tja, voor wie kijkt. Naar de eigen-

Volgende week een bijdrage over de geschiedenis van de wijkgemeente Bethlehemkerk in Den Haag.

domspapieren in de hand van Jeremia. Wat een geloof.
Maar wie verder luistert, ziet nog dieper. Jeremia’s geheim is niet het tsjakka-gedoe van een al te gedreven persoonlijkheid, die de toekomst ondanks alles in de vingers heeft. Een optimist met een struisvogeltactiek.
Jeremia leeft van het gebed. De koopakte van Jeremia is geen uiting van bezit, maar van hoop. Die koopakte is daarmee tegelijkertijd ook een akte van onvermogen. Die alleen op de wijze van het gebed te handhaven is.
En dat leren we misschien wel juist in die tijden, waarin de dreiging van het kwijtraken gaande is. Reorganisatie van het formatieplaatje: wijkgemeenten op de tocht. Het geloof leeft bij de open handen. Jeremia heeft korte tijd later, als de bezetter komt, alleen maar een koopbewijs-zonder-prijs. De bezetter is bezig. Gaat door, breekt zoveel mogelijk af. Maar wij leven met het contract in ons hart. Wij houden dat hoog in gebed.
Die belofte: eens. Niet als een ijle illusie van eens. Soms zie je er zelfs iets van.

In 1986 ging de christelijke gereformeerde kerk aan de Lauriergracht in Amsterdam dicht; ik heb als vicaris de nodige neuroses gehoord van mensen: tsjonge, jonge, dicht die kerk. Maar er is ook geïnvesteerd in de stad en er is nu zelfs weer ruimte voor een stukje Paas-ervaring.
Hoe we daar komen, wanneer we daar komen, dat is het geheim van het gebed, dat we elkaar als ambtsdragers op het hart binden. Het koopcontract uit handen, alle plannen uit handen, alle inzet uit handen, de handen hoog voor de Heere.
Groot en machtig zijt Gij, gehuld in luister, bekleed met sterkte. Jeremia spreekt hoge en diepe woorden uit. God houdt hemel en aarde in Zijn handen vast. Alles toont zijn macht. Alles laat zijn liefde zien, die van eeuwigheid is. Zijn trouw gaat de generaties door.
Tot op deze dag. Wij bestaan in Zijn geduld. En Hij draagt ons in onze schuld. Jeremia, de toekomstbelofte van de akker is geen ontsnapping aan het foute heden. Jeremia draagt de overtreding van zijn volk tot voor de troon. En als ergens in de profetie van Jeremia komt daarin Jezus helemaal in beeld; Christus, die der wereld zonden draagt. Lijdend, bespot, verstoten en veracht.
Geen Pasen zonder passie. Maar ook geen passie zonder Pasen. Dat is wat Jeremia ons leert. In de schuld bij God te denken aan het ontfermen dat er bij Hem is. Hij is genadig, barmhartig en groot van goedertierenheid en trouw.
Heel de geschiedenis van Israël passeert biddenderwijs de revue. Het hele heil. Breed en diep. Van ontferming over de arme, de vreemdeling tot en met de zuiverheid van het hart voor God. Een leven van sjaloom. De Heere God maakte het helemaal mogelijk. Maar hebben is in Israëls geschiedenis geen houden gebleken. De treurmars komt er in Jeremia’s gebed toch weer door heen. De klacht om de afval van de Levende. Daarom werd deze ellende hun deel. De belegeringswal reikt al tot de stadsmuur, de stad staat op het punt te worden ingenomen. Ze valt …

Wie moet niet denken aan het Luthers avondgebed:
Heer, blijf bij ons
wanneer over ons komt de nacht
van beproeving en van angst
de nacht van twijfel en aanvechting
de nacht van de strenge, bittere dood.
De dag waarop niemand werkt.

En toch. Die akker. Het koopcontract, waarvan je weet. Veilig en geborgen komt Gods toekomst naar ons toe.
Wij leven in gehoorzaamheid, in gebed.
En anders houden we het niet vol. Er gaat misschien nog meer teloor dan we ons nu kunnen voorstellen. Maar Gods belofte houdt ons gaande. Eenmaal …

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen