BOEKBESPREKING

Onlangs verscheen het vijfde deel in de serie publicaties van Driestar-Educatief. In deze serie verschijnen regelmatig bewerkte lezingen, die gehouden zijn in het kader van het Studium Generale. Dit vijfde deel gaat over de ontwikkeling van de gereformeerde gezindte en is van de hand van drs. M. Golverdingen, predikant van de gereformeerde gemeente van Boskoop.
In een heldere betoogtrant wordt de geschiedenis van de gereformeerde gezindte geschetst. Begonnen wordt met een beschrijving van de Afscheiding als reactie op de Verlichting, gevolgd door een andere reactie op de Verlichting, namelijk het Reveil. Groen van Prinsterer is de man die ten behoeve van zijn pleidooien voor de Afgescheidenen de term gereformeerde gezindte heeft gesmeed. Volgens de liberaal-vrijzinnigen zouden de Afgescheidenen een sekte zijn, maar Groen betoogt voor de rechtbank dat de Afgescheidenen 'leden der Gereformeerde Gezindheid zijn. Als zoo danig hebben zij, met de leden van het Hervormd Kerkgenootschap, aanspraak op die gelijke bescherming, welke aan alle bestaande gezindheden toegezegd is .. .'.
Verderop in het boek worden de Doleantie en de kerkelijke denominatievorming rond 1900 beschreven. Zo wordt aandacht besteed aan het ontstaan van de Gereformeerde Bond (1906) en de Gereformeerde Gemeenten (1907). Uitvoerig wordt stilgestaan bij de ontwikkeling die tot de Vrijmaking heeft geleid in de Gereformeerde Kerken (1944) en de breuk in de Gereformeerde Gemeenten (1953). In het laatste hoofdstuk van het boek komt het SoW-proces aan de orde en de afronding van dit proces met het ontstaan van de Protestantse Kerk in Nederland en de breuk van 2004 die geleid heeft tot het ontstaan van de Hersteld Hervormde Kerk.
Ieder hoofdstuk wordt afgesloten met een terugblik ('waardering'), waarin de sterke en zwakke punten van de besproken stromingen en kerken worden toegelicht. Deze terugblikken geven een eerlijk beeld van de moeizame weg die de gereformeerde gezindte is gegaan: een weg van verbrokkeling en versnippering, al zijn er ook pogingen geweest om de eenheid te herstellen.
Gereformeerd denkenden hebben - wat hun gemeenschappelijke geschiedenis betreft geen enkele reden om zich op de borst te kloppen. Integendeel! Voor de verdeeldheid en de versplintering heeft de auteur (terecht!) maar één woord: zonde. In de negentiende eeuw is de kerkelijke strijd nog enigszins te rechtvaardigen als verzet tegen het modernisme in de Hervormde Kerk. In de twintigste eeuw valt er weinig te rechtvaardigen. Dan verlegt de strijd zich naar binnen en gaat het vooral over de exacte uitleg van de belijdenisgeschriften. Er is een voortdurende strijd over verbond en doop, verkiezing en aanbod van genade, enzovoort. De oorzaak van deze interne strijd ziet de schrijver vooral in het ontbreken van een duidelijke verbondsleer in de gereformeerde belijdenisgeschriften. Pas geleidelijk aan is na de Reformatie (bv. in de Westminster Confessie) de verbondsleer ontwikkeld. De verschillende verbondsbeschouwingen, die zich dan ontwikkelen, leiden daardoor tot bijna even zovele verschillende kerken.
De opmerking van de schrijver dat het ontbreken van een afgeronde verbondsleer mede oorzaak is van latere interne strijd, raakt mijns inziens een gevoelige zenuw. De artikelen 27- 29 van de NGB handelen wel over de kerk, maar doen dat niet vanuit een uitgekristalli-seerde welomschreven verbondsbeschouwing. In de na-reformatorische tijd zien we dat sommigen de kerk vooral beschrijven vanuit haar confessie- en belijdenistrouw, terwijl anderen de nadruk leggen op het Woord en Gods verbondstrouw. Deze twee lijnen zien we doorlopen tot in de verdrietige breuk van 2004. De schrijver hoopt dat de 21e eeuw een vereniging van kerken binnen de gereformeerde gezindte zal brengen op basis van de onverkorte gereformeerde belijdenis en eenheid in geloofsbeleving.
Het lijkt mij evenwel vruchtbaarder dat in het kerkelijk gesprek niet zozeer de eenheid in geloofsbeleving aan de orde zal komen (omdat juist op dat punt de oude stellingen direct weer betrokken worden) maar dat vooral wordt nagedacht over het eigene van de kerk vanuit verbond en belijdenis. De klacht van afgescheiden kant dat hervormden voortdurend voorbijgaan aan de betekenis van het verbond voor de kerken van de Afscheiding moeten we ons als hervormden zeker aantrekken, maar dan zal men ook in afgescheiden kring zich er rekenschap van moeten geven dat de uitgekristalliseerde verbondsbeschouwing, zoals de Westminster Confessie die hanteert (met haar nadruk op verkiezing en wedergeboorte) niet de enige legitieme voortzetting is van wat in onze belijdenisgeschriften nog open ligt. Wat open ligt, zal in het kerkelijk gesprek ter wille van de eenheid voorlopig maar open moeten blijven.
De auteur beschrijft de ontwikkeling van de gereformeerde gezindte op betrokken en sympathieke wijze, waarbij hij ons telkens de spiegel voorhoudt. Ik stem van harte met hem in dat zowel de verootmoediging noodzakelijk is alsook de bede om de Heilige Geest. 'Dan alleen ontstaat de bereidheid om echt te luisteren naar het Woord, naar de confessie, naar de gereformeerde theologie, naar elkaars opvattingen.'

M.A. Kuyt, Huizen

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen