Discussie over David en Salomo

In Israël is de archeoloog Israel Finkelstein de belangrijkste woordvoerder van hen die menen dat de verhalen over David en Salomo in de Bijbel sterk overdreven zijn. David was volgens hem niet veel meer dan een bendeleider die uiteindelijk de controle kreeg over een klein dorp Jeruzalem. Zijn directe opvolgers, zoals Salomo, waren slechts hoofdman van een stam. Jeruzalem was weinig meer dan een highland hamIet, een gehucht in de hooglanden, mogelijk met een landelijk paleis, een bescheiden tempel en enige huizen voor de regerende elite, voornamelijk familie van de koning.
In de negende eeuw kreeg een dynastie die door Omri gesticht werd de macht in het noordelijke koninkrijk Israël, bouwde een hoofdstad in Samaria en lijfde het zuidelijke rijk van Juda in. Alleen in die tijd - contra de Bijbel - was er een ongedeeld koninkrijk. Dit zou de oorsprong kunnen zijn van de mondelinge tradities die schuil gaan achter de bijbelse verhalen, met name in 2 Samuël, over Davids vestiging van een koninkrijk.
De overwinningen en de verwerving van bezit die in feite gerealiseerd zijn door het koningshuis van Omri in de negende eeuw, werden later aan de stichter van de dynastie van Juda toegeschreven. Nadat interne en externe factoren bijdroegen tot de verzwakking van het noordelijke rijk. zagen de heersers van het zuidelijke rijk hun kans, en herzagen de vroegere legenden over David om hem de stichter van het ongedeelde koninkrijk te maken.
Ten onrechte hebben veel archeologen met de Bijbel in de hand gevonden bouwwerken toegeschreven aan Salomo. Archeologisch is het veel waarschijnlijker dat ze een eeuw jonger zijn en dateren uit de tijd van Omri.
Op deze wijze herschrijft Finkelstein de geschiedenis van Israël. In Nederland is zijn boek (geschreven met de journalist Silberman) verschenen onder de titel De bijbel als mythe. Het andere verhaal van de archeologie.

Bezwaren
Tegen het bovenstaande zijn nogal wat tegenargumenten in te brengen.
a. In Egypte bewijzen de Amarnabrieven dat Jeruzalem al in de veertiende eeuw voor Christus een belangrijke stad was. Het was in feite de belangrijkste stadstaat in de zuidelijke heuvelregio en had eigen schrijvers in dienst.
b. Gesteld dat er diverse bewerkingen van de bijbelse verhalen zijn geweest, dan nog is het mogelijk dat er authentiek materiaal is opgenomen, met name betreft dat de gegevens die geen ideologisch doel hebben. Waarom zou iemand later allerlei lijsten verzonnen hebben, zoals de opsomming van Davids vrouwen en kinderen, zijn beambten en officieren, Salomo's hoge beambten, de twaalf opzieners en hun districten en details van bouwactiviteiten in Jeruzalem en elders?
c.  In 1 Koningen 14 staat de campagne van farao Sisak beschreven. Hoe wist de auteur van het boek Koningen dit enige eeuwen later? Het kan niet anders dan dat hij schriftelijke bronnen ter beschikking had. Als dat het geval was, kon hij veel meer materiaal.raadplegen. Dat blijkt ook uit zijn vele verwijzingen naar de kronieken van de. koningen.
d. Finkelstein beschouwt bijbelse gegevens betrouwbaar wanneer ze zijn reconstructie ondersteunen, maar wanneer de bijbelse gegevens daarmee in conflict zijn, acht hij die als onbetrouwbaar of negeert die. Wat heeft dan de voorrang?
e. Bij de andere volken, zoals Egypte en Assyrië, gaan de inscripties over Israël wanneer men dit volk overwon. Het is logisch dat er in de tijd van Israëls onafhankelijkheid, zoals bij David en Salomo, geen tekstvermeldingen zijn bij de buurvolken. Een gebrek aan buitenlandse vermeldingen betekent daarom nog niet dat het koninkrijk van David en Salomo niets voorstelde.
f. Wat doet Finkelstein met Saul? Wat was zijn koninkrijk? Ook is van belang dat David eerst koning was in Hebron en dat hij pas later naar Jeruzalem ging.
g. Hoe kan een verzameling religieuze propaganda, die weinig met de werkelijkheid te maken heeft, zo geloofd zijn, opgenomen zijn in de Bijbel en de basis worden voor een geloof?

Jeruzalem
Het lijkt erop dat Finkelstein ook archeologische zaken negeert om zo zijn bewering dat Jeruzalem in de tijd van David een onbetekenende plaats was, vol te kunnen houden. Boven is al gewezen op de Amarnabrieven.
Verder is er een stenen ondersteuning van de bovenstad gevonden, de zogenaamde stepped stone structure, die uit de tijd van David of daarvoor stamt. Diverse opgravers vonden in Jeruzalem muren en andere zaken uit de tiende eeuw. Al wisten zij de bestemming van sommige muren niet, er waren toen toch bouwactiviteiten. Een groot deel van Jeruzalem is overigens niet toegankelijk voor archeologisch onderzoek en ook is er veel herbouw geweest in de loop der jaren, waardoor belangrijke sporen uit het verleden zijn uitgewist.
Zeer recent zijn echter belangrijke nieuwe gegevens ontdekt. Zo is er een beter inzicht gekomen in de verschillende watersystemen. De opgravers zijn ervan overtuigd dat een groot deel al afkomstig was uit de tijd van de Jebusieten. Die hebben verdedigingstorens gebouwd bij de Gihonbron, zodat Jeruzalem vóór de tijd van David al een stad geweest moet zijn en niet slechts een dorp. De archeologe Eilat Mazar heeft onlangs een groot gebouw gevonden met stevige muren en zij heeft allerlei aanwijzingen dat dit het paleis van David is.
Finkelstein is inmiddels komen kijken, maar raakte niet overtuigd. Hoewel hij toegeeft dat de funderingen van een vroeg Judees gebouw zijn, dateert hij dat gebouw tussen eind tiende eeuw en 800 v.Chr. Hij bestrijdt ook de datering van het gevonden aardewerk.
Het lijkt hem waarschijnlijker dat Mazar een koninklijk administratief centrum opgegraven heeft, gebouwd door een Judese vorst uit de negende eeuw. Dat moet een koning geweest zijn die een zuidelijke kopie wilde maken van de bureaucratische staat die al in het noorden bestond.

Radiokoolstofdatering
Een paar jaar terug zijn dateringsproeven gedaan met radiokoolstof op pitten van olijven en verkoold graan, gevonden in Tel Rehov, dichtbij de berg Gilboa. De bewoningslagen uit de tijd van David en Salomo zijn daar goed toegankelijk, waardoor de opgravingen in deze stad mogelijk uitsluitsel kunnen geven in de controverse over het ontstaan van de monarchie. In die tijd was Rehov in ieder geval een flinke stad.
Op grond van uitgebreide proeven met de radiokoolstofdatering, onder andere in Groningen, werd een belangrijke verwoestingslaag gedateerd tussen 940 en 900 voor Christus. Dit moet het werk van farao Sisak zijn geweest, korte tijd na Salomo's dood. Hiermee wordt duidelijk dat Tel Rehov in de tijd van Salomo een sterke stad geweest is, wat ook consequenties voor de datering van bepaalde soorten aardewerk in andere steden heeft. Beide zaken gaan in tegen de theorieën van Finkelstein.

Oude schriftkritiek
De bovenstaande tegenstellingen lijken soms over kleinigheden te gaan en het is mogelijk dat in korte tijd weer andere zaken en andere geleerden in de belangstelling komen te staan. In feite herleeft hier de oude schriftkritiek die vooral in Duitsland in de negentiende eeuw is ontstaan. De opvattingen van Finkelstein en zijn aanhangers roepen in Israël veel emoties op en worden in verbinding gebracht met de huidige staat Israël en de houding tegenover de Palestijnen. In Tel Aviv (waar Finkelstein aan de universiteit doceert) is over het algemeen een meer open houding aanwezig tegenover andere culturen en tegenover de Palestijnen dan in Jeruzalem. Een ontkenning van de historiciteit van het ongedeelde koninkrijk heeft geleid tot pro-Palestijnse posities en de bewering dat de joodse claims op het land van Israël historisch onjuist zijn.
Daar tegenover staat dat de viering van 3000 jaar Jeruzalem in 1996, in het teken van de opkomst van de monarchie stond, wat versterkend is voor de eigen identiteit van het joodse volk. De scheidslijnen bij de discussies liggen niet altijd zo, maar vanwege de verwante onderwerpen is het moeilijk objectief wetenschappelijk te werk te gaan. De archeologie wordt meer dan eens te hulp geroepen om eigen godsdienstige en politieke standpunten te verdedigen. In Nederland liggen de zaken anders, maar ook hier is het goed om te beseffen vanuit welke vooronderstellingen boeken over de Bijbel en de archeologie geschreven worden.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen