Poetsen van oude diamant

Vaste patronen rond de kerkdienst werken in positieve zin evengoed als het ontbreken ervan negatief werken. Dezer dagen nam ik deel aan een bezinningsbijeenkomst van de Protestantse Kerk over het belang van rituelen in het leven van protestanten, georganiseerd omdat moslims vanwege hun verschillende vaste handelingen in ons land zichtbaarder zijn dan christenen. Een predikant merkte op dat de kerkgang als vast patroon in onze tijd niet te verkopen is, ook niet bij haar kinderen van zes tot veertien jaar. 'Als ik aangeef zondag weer eens als gezin naar de kerk te willen, komt er een flink protest.'
Omdat Jezus niet alleen Redder maar ook Voorbeeld is, heeft Lukas 4:16 ons hierin veel te zeggen: 'En Hij kwam te Nazareth, waar Hij opgevoed was, en ging naar Zijn gewoonte op de dag van de sabbat naar de synagoge ...'
Feit is helaas dat die gewoonte in alle kerken van de gereformeerde gezindte aan een erosie onderhevig is, bij de een wat forser dan bij de ander. Lastig is dat veranderingen rond de zondag geen uitvloeisel zijn van een intensief gevoerd debat, maar zich sluipend voltrekken. Net als binnen de gereformeerde gezindte met de inschakeling van de vrouw in het arbeidsproces of met de acceptatie van bepaalde voorbehoedmiddelen - openlijk over gesproken is en wordt er niet, maar een veranderend levenspatroon tekent zich af, los van de vraag naar de waardering ervan.

Zekere gewenning
Trouwe kerkgangers nemen de terugloop van het kerkbezoek op zondagmiddag of -avond waar, maar ook daarin komt een zekere gewenning. En tóch: als we het karakter van de (tweede) kerkdienst in het oog hebben, is de weinige aandacht ervoor evenzeer een teken van de tijdgeest als het verschijnsel zelf!

                                                              ***
Minder mensen in de tweede kerkdienst is nog weer iets anders dan afschaffing van de tweede dienst. Daarom gaat er een schokeffect uit van het artikel Hoe leuk is de middagdienst? in het laatste nummer van Opbouw, kerkelijk blad binnen de Nederlands Gereformeerde Kerken. Citaat: 'Nadat in een aantal gemeenten de tweede dienst is afgeschaft (onder andere in Culemborg, Den Helder, Hoogeveen, Baarn, Dordrecht, Groningen, Nijmegen en Rijsbergen) wordt in een aantal gemeenten regelmatig gesproken over opheffing van deze dienst. Zoals in Doorn ('s ochtends rond de 120 bezoekers; 's middags gemiddeld 20 tot 25). Daar hanteert de kerkenraad inmiddels als beleidslijn dat mensen worden opgeroepen de morgendienst te bezoeken. De middagdienst wordt overgelaten aan 'ieders eigen inzicht.' Het artikel bevat verder diverse Nederlands gereformeerde stemmen, die zowel pleiten voor doorgaan met de traditionele leerdienst als voor het uitwerpen van het net aan de andere zijde, in de hoop randkerkelijke vissen te vangen.
Ik vind dit artikel een veelzeggend signaal. Kenmerken de kleine Nederlands Gereformeerde Kerken zich niet door een hechte onderlinge band, betrokkenheid op vooral de eigen lokale gemeente? Is dit het eerste kerkgenootschap binnen de gereformeerde gezindte waarin de tweede dienst meer dan incidenteel afgeschaft wordt? In het Opbouw-artikel zegt de predikant van Breukelen terecht: 'Ik blijf erbij dat afnemend kerkbezoek nauwelijks te typeren is als een teken van geloofsverdieping, verrijking of een toenemende toewijding. Integendeel.'

Oude diamant
Opvallend is dat op dezelfde dag dat genoemd nummer van Opbouw verschijnt, in het christelijke gereformeerde kerkblad De Wekker ds. G. van Roekel een serie artikelen over de actualiteit van de Heidelbergse Catechismus begint. Hier geen tobberigheid, maar juist enthousiasme: de predikant spreekt over 'veel vreugde in de catechismusprediking', over reacties uit de gemeente die 'een grote stimulans' zijn, over de Heidelberger als 'oude diamant die naarmate je hem meer poetst dat is: kent en gebruikt - steeds mooier gaat schitteren.' Ds. Van RoekeI benoemt de catechismus onder andere leerboek voor de gemeente, met name voor de jongeren (!) en als veilige ankerplaats voor kerk en theologie in de onrust van de tijden.
Hier hebben we een belangrijke insteek voor het omgaan met actuele vragen. Wie zorg heeft over verschuivingen in het geestelijk leven van de gemeente als gevolg van de evangelicalisering, doet niet beter dan de rijkdom van het gereformeerd belijden te ontsluiten; wie constateert dat de betrokkenheid op de tweede kerkdienst afneemt, doet niet beter dan uit te dragen op welke wijze een oude diamant schittert in het licht van vragen die de gemeente nu stelt over Gods voorzienigheid, de uniciteit van het christelijk geloof, de betekenis van de doop of een gerichte toepassing van Gods geboden enzovoort.

Zijn dag
Het nadenken over en bezoeken van de tweede dienst op zondag is geen doel in zichzelf. Waar de kerkdienst de zondag stempelt, zal het geheel van de besteding van deze dag in het geding zijn. Onze godsdienst is ermee in het geding, ook ons beeld van God! Een van de reformatoren merkte ooit op: 'Waar men het sabbatvieren nalaat, daar gaan én de religie én de kerk ten gronde.' De farizeeën wilden al wat anders met de sabbat, wat voortkwam uit hun wijze van het dienen van God. De Anglicaanse bisschop Ryle zegt er naar aanleiding van Markus 2:28 dit over: 'Als de Zoon des Mensen verdedigt Hij Zijn macht om de gezegende sabbat te bevrijden van verkeerde en bijgelovige ideeën, waarmee de rabbijnen haar hadden belast en vergiftigd. (...) Hij verklaart vervolgens dat de sabbat Zijn dag is - omdat Hij haar gaf in het paradijs en op de Sinaï - en geeft haar aan de discipelen als een dag van zegen en troost.' Als Heere van de sabbat heeft Hij de macht om te bepalen wat de bedoeling en de functie van deze dag is.

Gezegend en geheiligd
Wie in de gemeente nadenkt over de plaats van de zondag, kan niet heen om het feit dat het allereerst Gods dag is. Met Zijn opstanding uit de dood heeft Jezus deze dag geheiligd, een apart karakter gegeven. Deze dag is daarom niet allereerst een dag van ónze rust, maar van Zijn rust, zoals eerder onze Schepper de zevende dag zegende en heiligde, omdat Hij van Zijn werk rustte. 'Eerst gezegend en daarna en daarom ook geheiligd', schreef ds. W.L. Tukker in I972 in De Waarheidsvriend.
De zegening en de heiliging van de rustdag klinken ook door in de Tien Geboden, waarbij het houden van de rustdag er een teken van is dat Israël bij God hoort. Dat geldt ook de gemeente van het nieuwe verbond.
Rusteloos - herkent niet elke trouwe kerkganger rusteloosheid als kenmerk van onze tijd, van het eigen leven, dat wij leven van dag tot dag? God schenkt ons echter genadig een ander ritme, waarbij we de eerste dag van de week niet zelf invullen, maar met Zijn gemeente samenkomen. We komen als geroepen. Als het ons goed is nabij te wezen bij onze God, zal dat allereerst daar zijn waar Hij spreekt, waar Hij hoort, waar Hij woont: in Zijn huis, op de lofzang van de gemeente.

Verschuiving
Afschaffing van de tweede dienst is een aangrijpend verschijnsel in de kerk in Nederland. Wie reageert met de opmerking dat de tweede dienst niet bij voorbaat heilig is, omdat het erom gaat hoe we de Heere in ons leven dienen (ja, dat zal waar zijn), begrijpt weinig van een dieper liggende malaise, die een verschuiving van Gods dag naar onze vrije dag als gevolg heeft.
Wat in de kring van de Nederlands gereformeerden gebeurt, is zich geleidelijk aan ook onder ons aan het voltrekken, namelijk een afnemend zicht op de rustdag als dag des Heeren. Nodig is het hieraan in prediking en toerusting aandacht te schenken op meer momenten dan bij de behandeling van het vierde gebod in de leerdienst. En als we de zondag weer in het vizier hebben, omdat ons hart gericht is op de Heer van de sabbat, zou het dan met de tweede dienst ook niet goed komen?

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen