Inzet nieuw kabinet

Er zijn de nodige commentaren verschenen over het aantreden van het nieuwe kabinet Balkenende IV, ook in de kerkelijke pers. Het motto waarmee de nieuwe regering zich presenteert, zal iedereen wel bekend zijn: ‘Samen werken, samen leven’. In Ecclesia, orgaan van de Stichting Vrienden van dr. H.F. Kohlbrugge, februari 2007, plaatst dr. H. Klink (Hoornaar) enkele kanttekeningen bij het nieuwe kabinet. Hij schrijft: ‘Al met al past een gevoel van dankbaarheid. In het nieuwe kabinet hebben twee partijen zitting die de C van christelijk in hun naam hebben staan. Wie had dat in de tijd van paars durven voorspellen?’
Toch zijn er, dacht ik, bij het akkoord wel kanttekeningen te maken. Heel duidelijk is dat het kabinet inzet op wat wel genoemd wordt ‘het communautaire denken’. Deze term gaat terug op de vooral in Amerika bekende socioloog Amitai Etzioni, die in 2001 in Den Haag een lezing hield over de toekomst van Europa. Uit publicaties is duidelijk dat iemand als oud-minister Donner sterk wordt aangesproken door het denken van Etzioni.
Etzioni is van joodse afkomst en is, naar eigen zeggen, sterk beïnvloed door de joodse denker Martin Buber. De invloed van Etzioni is groot (geweest) onder staatslieden. Hij was ooit persoonlijk adviseur van president Carter. Zowel premier Blair als oud-president Schröder zijn in hun denken sterk door hem beïnvloed. Zijn invloed is ook in Nederland waarneembaar.

‘Waardenfluisteraar’
Amitai Etzioni werd in 1929 in Duitsland als Werner Falk geboren, maar vluchtte met zijn joodse familie in 1935 naar Palestina. Daar neemt hij dan zijn Hebreeuwse naam aan. Etzioni geldt als een van de grondleggers van het communitarisme. In dit denken staat de rol van de gemeenschap (communiteit) centraal. Je zou het kunnen typeren als een alternatief voor het in de jaren zeventig en tachtig dominante liberalisme. Het communitarisme is ‘een normatieve theorie die wijst op de gevaren van het individualisme en op het belang van maatschappelijke participatie’.
De aanhangers van deze denkrichting maken zich ernstig zorgen over het verval van waarden als gevolg van het liberale individualisme. Etzioni ziet als oplossing een samenleving die bestaat uit gemeenschappen in gemeenschappen. Balkenende is al een aantal jaren erg onder de indruk van deze ideeën. In het VPRO- televisieprogramma Tegenlicht werd Etzioni schertsend ‘De waardenfluisteraar van Balkenende’ genoemd. Inderdaad, wie het een en ander van deze Etzioni leest, hoort als het ware onze minister-president spreken.
Ik citeer een fragment uit het genoemde programma Tegenlicht waarin Etzioni het volgende zei: ‘Wanneer ik aan ‘gemeenschap’ denk, denk ik niet slechts aan een dorp vol menselijke warmte waar de postbode je voornaam kent en waar de vraag ‘hoe gaat het?’ werkelijk is gemeend. Een gemeenschap is een plaats waar moreel gezag heerst, waar het gewaardeerd wordt als mensen zich gedragen. De belangrijkste bescherming van ons bestaan (…) zijn onze verbintenissen met onze medemens. Daarom praten wij (communitaristen) voortdurend over het belang van bemiddelende instituties, vrijwilligersorganisaties en openbare discussiebijeenkomsten.’

Dialoog
Nog enkele kantekeningen en opmerkingen die dr. H. Klink maakt in de al geciteerde uitgave van Ecclesia:
Ondanks ideeën die je soms de wenkbrauwen doen fronsen, doet het bij Etzioni in eerste instantie sympathiek aan dat hij afstand neemt van de levensmentaliteit van de jaren ’60: hij legt niet de nadruk op de individu en zijn wil, maar op de gemeenschap, op de menselijke samenleving, op moraal en publieke verantwoordelijkheid, op het morele besef dat ieder mens heeft. Gemeenschapszin is het cement van de samenleving, het is ook de norm waaraan de enkeling gehouden is. En dat is niet in die zin, dat men het onderling gezellig heeft, neen: het gaat om het commitment om in een samenleving goed te leven, ook ter wille van die samenleving. Etzioni keert zich tegen de idee dat de mens slechts rechten heeft. Hij heeft die. Maar hij heeft ook plichten. Niet alles kan en mag. Wie zich niet aan het commitment houdt, door wangedrag of misdaad, moet in aanmerking komen met sancties, dan wel – als het om misdaad gaat – straf. Wie bijvoorbeeld door schoolverzuim geen commitment toont, kan geen beroep doen op een uitkering.
Etzioni stelt de morele anarchie, die ingeluid is in de jaren zestig, verantwoordelijk voor veel van wat mis gaat in de samenleving. Morele anarchie werkt in de hand dat er een vacuüm ontstaat, waarin mensen verongelukken, totalitair of gewelddadig worden. Daartegenover legt hij de nadruk op moraal, goede trouw en het goede voorbeeld (vooral van hen die maatschappelijke verantwoordelijkheid dragen). Etzioni verwacht veel van de dialoog. Langs de weg van de dialoog moeten in een communauteit conflicten uitgepraat worden en moet er beleid worden gemaakt. Vanwege het commitment dat er bij iedereen is, is er ook de wil om er via de dialoog uit te komen.
Dit zijn geluiden die men lange tijd niet gehoord heeft. Het verbaast ons niet dat Etzioni naar eigen zeggen sterk beïnvloed is door de Oud-Testamenticus en de man van de dialoog: Martin Buber. In zekere zin klopt in de sociologie van Etzioni een facet van het Oud-Testamentische, joodse denken weer op onze deur. Het hoeft dan ook niet te verbazen dat sommigen die van christelijke huize zijn zich door hem voelen aangesproken. Hetzelfde gold indertijd voor Martin Buber zelf.

Samen
Een paar opmerkingen wil ik bij het bovenstaande plaatsen(…) Sterke nadruk wordt er in het nieuwe regeerakkoord gelegd op het woord ‘samen’. Alle bevolkingsgroepen moeten bij het commitment bepaald worden. Wie niet meedoet, wordt ook niet beloond. Iedereen draagt verantwoordelijkheid. Deze gedachte helpt de regering om allerlei bevolkingsgroepen aan te spreken: allochtonen en autochtonen. Het is ook een werktuig, dat de regering helpt beleid te maken in een maatschappij die meer en meer multicultureel wordt. De toekomstige regering wil duidelijk iedereen betrekken bij de opbouw van ons land en zo betrokkenheid bij het geheel teweeg te brengen.
De grote vraag zal zijn of deze gedachte voor iedereen even aansprekend is en of op deze basis een werkelijke eenheid tot stand gebracht kan worden. Die vraag klemt temeer, als, naar het zich laat aanzien de nieuwe regering veel minder zal doen dan het vorige kabinet om nieuwe stromen van immigranten te weren. Is een gemeenschapsdenken dat het kabinet blijkens zijn motto voorstaat, haalbaar, waar er zoveel migranten zijn, wier loyaliteit veelal meer bij hun godsdienst ligt dan bij het land waarin zij gaan wonen? Waarin moet in een land dat zeer pluriform is en waar hele groepen migranten vanwege hun gemeenschappelijke afkomst of godsdienst wél een sterke onderlinge band hebben, het gemeenschappelijke gevonden worden? Die vraag dringt te meer als vooral via de islamitische gemeenschap er heel gemakkelijk door de achterdeur radicale elementen binnen kunnen komen, die om het vriendelijk te zeggen, zich weinig om loyaliteit bekommeren, maar die onomwonden of juist zónder het te zeggen (en dat is wellicht nóg bedenkelijker), uit zijn op islamisering van het Westen?

Evangelie
Klink vraagt zich aan het eind van zijn instructieve bijdrage af of een uiteindelijk humanistische levensfilosofie zoals die van Etzioni in staat zal zijn de druk van wetteloosheid, anarchie en fanatisme te weerstaan. Naar zijn overtuiging hebben we daarvoor méér nodig: het evangelie! Dat geluid zal van de kerken moeten komen. En verder: de woorden uit 1 Timotheüs 2:1 en 2 blijven meer dan ooit van kracht.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen