Spitsroede lopen bij rouwdienst

Een begrafenisondernemer of uitvaartleider is iemand van onschatbare betekenis. Zeker als er een brug moet worden geslagen tussen het instituut kerk en de familie. Vaak leeft er aversie tegen de kerk (en dus tegen een predikant) en is een rol voor de kerk bij de begrafenis niet vanzelfsprekend. Een goede, tactvolle begrafenisondernemer kan in deze omstandigheden waardevol zijn. Dat geldt ook als de familie het gevoel heeft dat de predikant ‘te zwaar’ is of ‘alleen maar over hel en verdoemenis’ preekt. Het is dan van belang dat er een persoon is die dat kan nuanceren en het zo kan leiden dat de predikant toch tijdens de begrafenis aanwezig kan zijn. Meer dan eens heeft een wijze begrafenisondernemer een rouwdienst wat dat betreft in goede banen kunnen leiden. We mogen dankbaar zijn dat ons land mensen heeft die in dienst van een begrafenisonderneming zijn en beseffen tegelijk in dienst te staan van een, of liever gezegd: de Ander.

Levensloop
Natuurlijk houdt de predikant rekening met de wensen die de familie voor de invulling van de rouwdienst heeft, maar wel binnen bepaalde marges. Een van de belangrijkste voorwaarden is dat het Woord – zowel gesproken als gezongen – de meeste ruimte zal innemen. Het betreft immers een dienst van Woord en gebed. Het Woord mag niet overwoekerd worden door allerlei toespraken en andere bijdragen. Als er een toespraak is die de levensloop van een overledene weergeeft, dan kan die het beste voorafgaan aan de eigenlijke rouwdienst.
Laat het ook zoveel mogelijk tot één toespraak beperkt blijven. Het is beter om met het Woord te eindigen dan met de overledene. Als voorganger heb je de gelegenheid om in de meditatie op het gezegde terug te grijpen. Natuurlijk kan er aan het eind van de dienst, in plaats van op de begraafplaats, gelegenheid gegeven worden voor een dankwoord, maar laat dat niet te lang zijn.

Muziek
Een van de hobbels die vaak genomen moet worden is de vraag naar invulling van de dienst met muziek die niet helemaal in de lijn ligt met de rest van de dienst. Het gaat dan vooral om muziek die voor of na de rouwdienst ten gehore zal worden gebracht. Zeker in rouwcentra waar men beschikt over moderne muziekapparatuur, wordt soms bepaalde muziek gedraaid die haaks staat op de inhoud van het gesproken woord. Het is zaak om daar met tact mee om te gaan. Vaak kan een begrafenisondernemer al een sturende factor zijn. Zelf probeer ik altijd aan te geven dat de muziek niet het karakter van de rouwdienst naar beneden mag halen en dat ze in overeenstemming dient te zijn met de rest van de dienst.

Marco Borsato
Ooit heb ik toegestaan dat voorafgaand aan de rouwdienst een nummer van Marco Borsato ten gehore werd gebracht. Dat was de wens van één van de kinderen. Zijn vader was tijdens zijn ziekbed – het werd zijn sterfbed – tot geloof gekomen. De kerk was lang totaal uit het blikveld verdwenen, zowel bij de vader als bij de zoon. Maar door de ziekte van vader had de zoon de kerk weer in het oog gekregen. Een heel dun lijntje was weer gelegd.
Om dat vast te houden, leek het mij pastoraal verantwoord om dit nummer te laten klinken, zeker omdat ik ook inzage in de tekst kreeg en mogelijkheden zag om daar in de meditatie op in te gaan en het evangelie te laten uitgaan boven de woorden van Marco Borsato.
Achteraf is dat gelukkig goed gevallen, hoewel ik tijdens de rouwdienst de hete adem van de eigen ‘achterban’ behoorlijk in mijn nek voelde. Gelukkig begrepen wijze gemeenteleden mijn keus.
Er is echter weinig invoelingsvermogen voor nodig om te beseffen hoe het tijdens het gesprek over de invulling van de dienst spitsroede lopen kan zijn. Je gaat vaak tussen de klippen door van al te toegeeflijk of al te streng. Laat er altijd de intentie zijn om pastoraal met deze zaken bezig te zijn. Het moet er om gaan mensen te winnen voor Christus. Dan moet je aan de ene kant oprecht zijn als de duiven, maar ook voorzichtig als de slangen.

Laten liggen
Een belangrijk aandachtspunt tijdens het gesprek over de eredienst vormt de wijze waarop de meditatie gehouden zal worden, en waarover deze handelt. Als het gaat om de begrafenis van een zeer betrokken gemeentelid hoeft dat weinig problemen te geven. Vaak zijn er genoeg aanknopingspunten om de meditatie invulling te geven. Een bijbeltekst boven de rouwkaart kan een uitgangspunt zijn. Er zal aandacht zijn voor de contacten die er waren in de periode voor het overlijden.
Een gevaar is altijd om te eindigen in een mens. De predikant dient te spreken over de God van deze mens. God ging immers ook een weg met dit gemeentelid. En dat mag hij naar voren brengen. Dan krijgt God de eer voor de genade die Hij ook deze mens bewees. Heerlijk is het om zo’n dienst te mogen leiden, om goed te spreken van de God Die Zijn genade ook wilde verheerlijken in deze zondaar.
Het kan zijn dat de familie uitspreekt om de overledene maar – zoals dat heet – te laten liggen. Daar wordt mee bedoeld dat er geen uitspraak mag worden gedaan over zijn of haar geestelijke positie. Het kan moeilijk zijn als je als voorganger het gevoel hebt dat daarmee het werk van de Heere tekort wordt gedaan. Het vraagt wijsheid om daar op een goede manier mee om te gaan. Soms proef je ook bij de nabestaanden een behoorlijk verschil van mening over de geestelijke staat van de overledene. De één prijst hem of haar de hemel in, de ander heeft er twijfels over.

Uitspraak
Gelukkig dat je in zulke omstandigheden mag weten dienaar van het Woord te zijn en niet dienaar van mensen. Je mag het Woord laten klinken en je hoeft niet op de rechterstoel van God plaats te nemen om een uitspraak over iemands zielenheil te doen. Soms word je juist gedwongen om een beslissende uitspraak over de geestelijke status van de overledene te doen. Als pastor heb je zo de nodige vragen over iemands geestelijk leven, maar de familie weet zeker dat de overledene in de hemel is. Als zíj er niet is, dan komt er niemand. De overledene heeft nooit iemand kwaad gedaan en we moeten niet te benauwd over God denken. Ook dan voel je de spanning. Gelukkig dat de verkondiging van het Woord je boven die spanning uit kan tillen en je de twee kanten van de Schrift kan laten zien. Ondertussen vergt het heel wat inspanning om afgewogen en toch ook duidelijk de dienst te leiden.

Niet algemeen
Wie een rondje zou maken langs verschillende begrafenisondernemers met de vraag hoe de meditaties ingevuld worden, zou schrikken als blijkt dat er vaak algemene toespraken worden gehouden. Meditaties die tijdens elke rouwdienst gehouden kunnen worden en bij iedere persoon die overleden is. Voorgangers moeten ervoor waken om niet steeds in dezelfde stof te vervallen en elke keer weer te spreken over Psalm 23 of Psalm 90.
Het is belangrijk om de meditatie te vervlechten met het leven van de overledene. Laat er gemerkt worden dat hij of zij geen onbekende was. Niet overheersend, maar wel illustratief voor wat je naar voren wilt brengen uit het Woord van God.
Zoals ik al naar voren bracht, is het goed om de meditatie te houden over een tekst die boven de rouwkaart staat. Helaas is dat soms een tekst met een algemene strekking. De familie kiest uit voorbeelden die de begrafenisondernemer aanreikt. Het vraagt wijsheid om daar als voorganger op een goede manier mee om te gaan.
Vaak kun je zoeken naar aanknopingspunten met de overledene, bijvoorbeeld zijn beroep of haar omgang met anderen. Bij iemand die altijd in de visserij werkzaam was, kun je kiezen voor de geschiedenis uit het evangelie waar Jezus wind en golven stilt. Voor iemand die altijd belangeloos bezig was voor anderen in de gemeente of in de (dorps)gemeenschap, kan gekozen worden voor de geschiedenis van Dorcas. Laat het in ieder geval een meditatie zijn die toegespitst is op de overledene.

Liederen
Wordt er tijdens de rouwdienst gezongen, dan is het goed als het psalmen of vrije liederen zijn die aansprekend zijn en geen onbekende melodie hebben. Gelukkig reiken ons psalmboek en de liederenschat van de kerk der eeuwen genoeg passends aan. Was de overledene lid van een koor, dan is het aanbevelenswaard om het koor een bijdrage te laten leveren. Meestal stelt het koor dat zelf al voor, maar het is goed om er als predikant alert op te zijn. Gelukkig wordt tegenwoordig voor goed ogende en verzorgde liturgieën gezorgd. Als mensen niet bekend zijn met psalmen of andere liederen, kunnen ze in ieder geval meelezen en wellicht ook meezingen.
Helaas beschikken niet alle locaties waar rouwdiensten gehouden worden over een goed orgel. Als dat wel het geval is, kan de organist de dienst op een hoog niveau brengen. De Heere heeft muziek geschonken om harten van mensen te raken. Wat kan er een bemoediging van uitgaan als een psalm of lied tijdens een rouwdienst op een prachtige, aanspreekbare manier wordt begeleid. Het gaat niet alleen om het gesproken maar ook om het gezongen woord. Daarom is het zo waardevol als de rouwdienst ook is gevuld met liederen. Ook al kan niet iedereen vanwege de emoties meezingen, er blijven er nog genoeg over die dat wel kunnen. Dan hoef je alleen maar te luisteren en van binnen geraakt worden. Heerlijk om zulke momenten tijdens een rouwdienst mee te maken.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen