De droom van prof. Bodar

Antoine Bodar behoort tot een van Nederlands bekende priesters. Sinds de zomer van 2006 is Bodar bijzonder hoogleraar aan de Universiteit van Tilburg. Zijn leeropdracht omvat Christendom, Cultuur en Media. In het boekje Ik droom mij Europa is een uitgewerkte versie van zijn oratie opgenomen.

Europeanisering
De kern van Bodars visie is dat Europa zonder christendom een werelddeel zonder hart wordt. Want de wortels van Europa zijn drieledig: jodendom, Griekse oudheid en het christendom. Bodar betoogt dat het christendom de Verlichting mogelijk heeft gemaakt. Datzelfde christendom moet nu ook haar grenzen aan die Verlichting stellen. Anders heeft Europa geen toekomst.
Een behartigenswaardige stellingname. De vraag kan worden gesteld hoeveel katholieke christenen (rooms, hervormd, gereformeerd of evangelisch) deze visie van harte onderschrijven. Immers, de aantasting van de geestelijke weerbaarheid van christenen door het moderne denken valt niet licht te onderschatten. Vooral daarom vind ik het een goede zaak dat deze mediagenieke priester zijn droom over Europa zo markant voor het voetlicht brengt.
Lezend met mijn protestantse bril, is de visie van Bodar herkenbaar rooms-katholiek te noemen. Dat blijkt bijvoorbeeld uit zijn positieve houding ten aanzien van het proces van europeanisering en internationalisering. De Tilburgse bijzonder hoogleraar wenst geen nationalisme, wel europeanisering met toevoeging van wat regionalisering. Europeanisering om de globalisering het hoofd te bieden.
Bij deze benadering van Bodar zijn kanttekeningen te plaatsen. Het streven naar europeanisering is namelijk geen goed medicijn tegen de risico’s van globalisering. Met name vanwege de vervelende bijwerking: europeanisering speelt het nationalisme in de kaart. Die bijwerking wil Bodar pertinent niet. Maar een feit is dat de Europese Unie tot nog toe te weinig heeft laten blijken de nationale verscheidenheid van culturen, tradities en godsdiensten daadwerkelijk te respecteren.
Op 1 juni 2005 werd dit ook in Nederland heel duidelijk gemaakt door de afwijzing van de zgn. Europese grondwet in een referendum. De gevoelens van onbehagen over de EU, hoewel niet altijd terecht, waren groot. Juist omdat veel mensen het idee hebben dat de EU de zelfstandigheid en de eigenheid van de lidstaten ongebreideld uitholt. Wanneer de Europese Unie er concreet aan bijdraagt om de positie van de lidstaten te versterken in een globaliserende maatschappij, kan zij meer vertrouwen van de burgers winnen. Maar wanneer europeanisering betekent dat de handelingsvrijheid van lidstaten ernstig wordt beknot, schept dit een vruchtbare bodem voor nationalisme.
Een tweede argument is dat een te grote mate van europeanisering een effectief en wendbaar optreden van lidstaten belemmert. In een tijd van globalisering met haar hoge dynamiek is het juist gewenst stroperige onderhandelingen tussen lidstaten en trage besluitvormingsprocessen te vermijden. Landen zoals Zwitserland en Noorwegen tonen dat het EU-lidmaatschap niet nodig is om fier overeind te blijven in een globaliserende context.
Europa leeft van verscheidenheid. Maar door de gemeenschappelijke geestelijke waarden heeft Europa ook een eenheid. Bodar bepleit een herwaardering van deze geestelijke rijkdom om Europa een herkenbare identiteit te geven. ‘Het huidige gezicht van Europa met materialisme en hedonisme (…) is geen gezicht.’ De religieuze bezieling vormt de samenhangende kracht van een cultuur.
Om de islamisering van de bevolking het hoofd te bieden, vindt Bodar het nodig dat ieder trouw blijft aan de eigen godsdienst. ‘Vaagheid maakt waarheid dof.’ Geen multiculturalisme, maar pluraliteit. Geen onverschilligheid, maar verdraagzaamheid. Geen relativisme, maar een hiërarchie van waarden. In dit geschetste kader van waarheid, verdraagzaamheid en een waarden-hiërarchie acht Bodar het ontstaan – en de acceptatie – van een Euro-Islam mogelijk. Naar mijn gevoel heeft deze geestelijke onvoldoende oog voor de ‘stugge kanten’ van de Islam. Een moslim mag zich namelijk niet tot het christendom bekeren, om maar één voorbeeld te noemen.

Duidelijke richting
In het boekje Ik droom mij Europa passeert een keur van historici, schrijvers, cultuur-filosofen en staatslieden de revue. Dit maakt de lezing ervan tot een boeiende ervaring. De bescheiden omvang is daarbij een groot voordeel. In het toegevoegde notenapparaat is genoeg te vinden voor diepgravender studie en voortgaande bezinning. Mijn kritisch commentaar laat onverlet dat Bodar een welkome bijdrage levert aan het debat over de toekomst van Europa. De verdienste ligt in de duidelijke richting die wordt gewezen: wil ons werelddeel haar ware identiteit terugvinden, dan loopt de route van de zoektocht via het christendom.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen