Ouders verliezen

Recent verscheen het boek Volwassen wezen, geschreven door Rita Hunink-Sterken en haar zwager ds. Jan Maasland (Scheveningen). Als collega van Rita aan de Evangelische Hogeschool – waar ik onder meer het vak pastoraat doceer – ben ik blij met dit boek. In het dagelijks pastoraat kom ik ze zo vaak tegen: Mensen die grote verliezen geleden hebben en niet toegekomen zijn aan de verwerking daarvan of niet weten hoe dat moet. Het sterven van een geliefde blijft onwezenlijk. Als jong kind heb je er vaak nauwelijks weet van. Maar ouder wordend, terwijl je een eigen (gezins)leven inricht, word je er soms plotseling mee geconfronteerd. Bijvoorbeeld met ziekte van een voorheen altijd gezonde ouder: ‘Toen begon bij mij langzaam het besef door te dringen dat ouders dood konden gaan …’, schrijft Rita Hunink naar aanleiding van een hartinfarct dat haar vader trof.
Op dat moment mocht vader Sterken, gerespecteerd ouderling van de hervormde gemeente te Hasselt, blijven leven. Enkele jaren later (1985) overleed eerst moeder Sterken vlak na kerktijd, vrij kort daarna (1987) – bij het binnenkomen van de kerkenraad in de kerk – stierf vader Sterken.

Zussendagen
Deze ingrijpende gebeurtenissen lopen als een rode draad door het boek Volwassen wezen, waarin Hunink door middel van interviews met haar zes zussen probeert te achterhalen hoe zij terugkijken op het gezinsleven in hun kinderjaren en hoe ze het verlies van beide ouders verwerkt hebben. En passant krijgen we een duidelijk beeld van het drukke gezinsleven van een kruideniersgezin in het stadje Hasselt vanaf het midden van de vorige eeuw. Alle interviews samen, aangevuld met Huninks persoonlijke herinneringen, geven vrij nauwkeurig weer hoe het er in het gezin aan toeging. Het geloof en de kerk speelden een grote rol. Moeder was wat milder dan vader. Vader was wat driftig en zeer rechtlijnig, maar tegelijk echt vader van en in zijn gezin.
Zulke ouders verliezen kan niet terzijde geschoven worden om met het eigen leven zomaar verder te gaan. Een en ander moet verwerkt worden, persoonlijk en met elkaar. Zussendagen werden zelfs zussennachten, waarin eindeloos werd teruggekeken naar wat voorbij is.
Vorige maand was ik in de Grote of St. Stephanuskerk te Hasselt getuige van de presentatie van genoemd boek. Hier hebben de zeven zussen gezeten onder de verkondiging van Gods eeuwigblijvend getuigenis. Hier heeft moeder Sterken haar laatste dienst bijgewoond, vlak voordat ze overleed. In deze kerk overleed vader Sterken bij het binnentreden in de kerk. Hier zijn alle kinderen gedoopt; hier werd belijdenis des geloofs afgelegd. Nu mocht de familie terugblikken op Gods weg met het gezin en troost putten uit Gods trouw. Orgelklanken, gespeeld door Herman van Vliet, vulden de kerk: ‘Zo ik niet had geloofd …’

Verschillend
Ds. Jan Maasland completeert een en ander, duidelijk vanuit pastorale ervaring, door enkele hoofdstukken te wijden aan rouwverwerking. De in 2003 uitgebrachte film Rosenstrasse wordt door hem gebruikt, omdat ‘hierin verschillende manieren van omgaan met verlies, verdriet en rouw aan de orde komen’.
Ds. Maasland toont – verwijzend naar genoemde film – overtuigend aan, dat twee mensen die zeer nauw met elkaar verbonden zijn, totaal verschillend reageren op het overlijden van een naaste die hen beiden zeer dierbaar was.
In het hoofdstuk over rouwverwerking stelt hij de vraag hoe een volwassen persoon het sterven van zijn of haar ouders verwerkt. Aansluitend bij Huninks beleving worden mooie dingen gezegd over het geloof. Met antwoord 1 uit de Heidelberger klinkt het persoonlijk karakter van het geloof. Verderop in dit hoofdstuk wordt dit geloof in een wijder, wereldomvattend perspectief geplaatst. Graag wil ik collega Maasland eens bevragen op wat hij daar nu in de praktijk van het geloofsleven precies mee bedoelt.
Tot nadenken stemmend is zijn laatste bijdrage in dit boek, getiteld Afscheid nemen doe je samen.
Genesis 35 vertelt hoe zowel Jakob als Ezau komen om hun vader te begraven. Een van de lessen is dat zo’n gelegenheid niet wéér komt. Wellicht dat lezers van dit boek op dit punt tot nadenken worden gebracht. Ook legt ds. Maasland in dit hoofdstuk de vinger bij de geschiedenis waarin David de boodschap van de profeet Nathan moet verwerken van de aangekondigde dood van het kind

N.a.v. Rita Hunink-Sterken en Jan Maasland, met een voorwoord van dr.ir. J. van der Graaf:
Volwassen wezen. Het verlies van ouders en het verdere leven zonder hen.
Uitg. BDU, Barneveld; 160 blz.; € 17,50.

van David en Bathséba. Telkens weer blijkt de Schrift een onuitputtelijke bron voor alle omstandigheden van het leven en rond de dood!

Kinderen
Toos, oudste zus van Rita en vrouw van Jan, geeft weer een ander pastoraal aspect door: ‘Het is belangrijk om na een overlijden op de rouwverwerking bij kinderen te letten. Volwassenen krijgen vaak genoeg pastorale zorg, maar kinderen worden zo makkelijk vergeten.’
Kortom: Volwassen wezen vormt de neerslag van de verwerking van het verlies van beide ouders door zeven zussen uit één en hetzelfde gezin.
Er is – voor zover ik weet – nog geen boek verschenen waarin zo praktisch pastoraal wordt ingegaan op de wijze waarop volwassenen het verlies van hun ouders (kunnen) verwerken.
Het is mogelijk praktisch met het boek aan de slag te gaan door middel van een vragenlijst, die als bijlage 1 achterin het boek is toegevoegd. Deze vragenlijst kan gebruikt worden om te begrijpen hoe iemand het overlijden van ouders verwerkt. Wat het heden betreft bevat de lijst vragen als:
Wat voor rol spelen je ouders nú in je leven?
Wat voor rol speelt ons gezin nú in je leven?
Hoe komt het dat je zonder ouders verder kan leven?
Is er iets dat je graag door zou willen geven aan je kinderen, zussen, familie, en of vrienden wat je ervaren hebt rondom dit thema?

Herkenning
Als docent praktische theologie en als pastor ben ik van mening dat dit boek goede diensten kan bewijzen bij pastors en pastorant. Predikanten, pastoraal werkers, ouderlingen en diakenen kunnen er hun voordeel mee doen. Gemeenteleden zullen veel herkenning vinden. Als één en ander mag meewerken aan de verwerking van rouw als gevolg van het overlijden van ouders, dan is het uitgeven van dit boek zeer de moeite waard geweest.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen