Bij voorkeur gunnend

Niet iedereen die tijdens een rouwdienst aanwezig is, is bekend met de taal van de Schrift, laat staan met het jargon dat predikanten vaak hanteren. Degene die de rouwdienst leidt, moet zich proberen te verplaatsen in het publiek. Laat hij vooral naar voren brengen hoeveel waarde het heeft om God te kennen in wegen van verdriet en zorg. Het is daarom wellicht beter om gunnend dan waarschuwend te spreken. Zeker, de aansporing om God te zoeken mag niet ontbreken, maar laat het altijd mogen gebeuren vanuit de bewogenheid. Heerlijk en bemoedigend is het als dat geïllustreerd kan worden met beelden uit het leven van de overledene.

Telefoontje
De reacties kunnen achteraf pijnlijk zijn. Ooit leidde ik een rouwdienst waarin ontzaglijk veel verdriet was vanwege het plotseling overlijden van een jong iemand. In de dienst had ik veel aandacht besteed.aan de troost en de bemoediging voor de jonge achtergebleven weduwe. Prompt kreeg ik een telefoontje van iemand die vond dat ik te weinig vermaand had. Dat was wellicht het geval, maar het was ingegeven door het verdriet.
Er kan ook een andere reactie zijn. Toen ik een rouwdienst had geleid van iemand die geleerd had, door veel schuld in haar leven, van genade te moeten leven en daar in de dienst nogal nadrukkelijk aandacht aan had besteed, kreeg ik na afloop van de dienst een korzelige opmerking van één van de kinderen dat moeder helemaal niet zo'n zondaar was. Ik had haar veel te zwart afgeschilderd. Het was juist zo'n goed mens.
De reacties geven aan dat het gehoor gevarieerd is. Ondertussen betekent dat ook dat de insteek voor een rouwdienst laagdrempelig moet zijn, maar wel eerlijk en concreet. De grondwaarheden van de Schrift hoeven niet verloochend te worden. Ze moeten omgewisseld worden in het kleingeld van een eenvoudige en voor ieder aansprekende vertolking daarvan.
Vaak is het één van de weinige momenten dat iemand met het Woord in aanraking komt. Laat de dienst daarom doortrokken zijn van de warmte en de troost van het evangelie.

Kerkhof
Na de rouwdienst moet de vaak zware gang naar de begraafplaats gemaakt worden. Dat kan lopend, maar vaak ook met volgauto's of met eigen vervoer gebeuren. In veel grote steden liggen de begraafplaatsen aan de rand van de stad. Er moet een behoorlijke afstand overbrugd worden om er te komen.
Gelukkig zijn er ook voorbeelden dat de afstand vrij gemakkelijk lopend afgelegd kan worden. Het mooiste vind ik als de begraafplaats direct in de nabijheid van de kerk is, als er nog echt sprake is van een kerkhof. Direct naast de plaats waar het evangelie van de Levensvorst mag klinken, mogen wij onze doden toevertrouwen aan de schoot der aarde. De dood heeft niet het laatste woord, maar Hij die gezegd heeft: 'Ik ben de Opstanding en het Leven, een ieder die in Mij gelooft zal leven ook al ware hij gestorven.'
Als de stoet zich naar de begraafplaats begeeft, is het treffend te merken hoe stijlloos, maar gelukkig ook: hoe stijlvol, andere mensen daarmee omgaan. Helaas gaat het verkeer vaak gewoon door. Dat is schrijnend. Gelukkig zijn er uitzonderingen. Mensen die afstappen van hun fiets, lijnbussen die stoppen en auto's die hun motor uitzetten. Dat is stijlvol. Laten die laatste restanten van een eerbiedig omgaan met de dood bewaard blijven. Hoe stijlvoller alles verloopt, hoe beter het is.

Advertenties als bloemen
Bij mensen aan de rand van de kerk is het een veel voorkomend gebruik, maar in kerkelijke kring kom je het ook steeds meer tegen: begraven met bloemen. Persoonlijk heb ik daar best moeite mee. Een bloemenzee kan de werkelijkheid van de dood verbloemen.
Vaak kan er een discussie ontstaan of de bloemen ook op de kist mogen blijven tijdens de rouwdienst, hetzij in de kerk of in een andere locatie. Daar zijn geen vaste regels voor. Het mooiste is als er soberheid wordt betracht. Laten we eerlijk zijn dat we op een andere manier ook kunnen zorgen voor een bloemenzee. Ook al staat er 'Geen bloemen' onder de rouwkaart, de vele rouwadvertenties in een krant kunnen haast fungeren als de bloemen die anders op de kist liggen. De ene na de andere kolom wordt ermee gevuld. Wat dat betreft vond ik het treffend dat toen een aantal jaren geleden een voorganger uit de afgescheiden kring overleed er maar één rouwadvertentie in de krant stond.
Niet van de gemeenten die hij gediend had, niet van zijn catechisanten, niet van de besturen waarvan hij lid was. Alleen de enkele aankondiging van de directe familie. Daar spreekt iets uit. Het gaat niet om de verering van onze doden, maar om de verering van de God Die doden levend maakt.

Teveel van het goede
Op de begraafplaats moet niet veel gesproken worden. Dat is gebeurd in de dienst die even ervoor plaats had. Zelf lees ik altijd de Twaalf Artikelen voor en bid het Onze Vader. Er zijn voorgangers die nog een gedeelte uit de Schrift voorlezen en daar kort wat over zeggen. Laat dat inderdaad kort zijn en geen herhaling van wat al gezegd is in de dienst. Dan wordt het letterlijk te veel van het goede. Ook op de begraafplaats gaat het om soberheid en eenvoud. De weersomstandigheden zijn ook niet altijd van dien aard dat er lang gesproken kan worden. Gelukkig zijn er tegenwoordig goede voorzieningen om het door iedereen te laten horen. De moderne geluidsapparatuur zorgt daar wel voor. Toch is het zaak om de begraafplaats ingetogenheid in acht te nemen.
Het kan indrukwekkend zijn als een familielid, dat nog een kort dankwoord uitspreekt, vraagt om nog een psalm of lied met elkaar te zingen. Vaak maakt dat een onuitwisbare indruk. Jaren later weet iemand nog precies wat destijds bij een familielid of bekende werd gezongen.

Na de begrafenis
In veel gemeenten is het de gewoonte om de begrafenis af te sluiten in de kerk of een andere ruimte. Met de directe familie is er voorafgaand aan de rouwdienst gebeden om kracht, vanuit het Woord is een kort bemoedigend woord naar voren gebracht en in die lijn wordt de begrafenis ook afgesloten. Met de familie wordt gedankt voor het verkondigde Woord en gebeden om kracht voor de toekomst.
Als er geen opening heeft plaatsgevonden, heeft er wel vaak een afsluiting plaats. Niet alleen met de familie, maar met allen die de begrafenis bijwoonden. Meestal leest een ambtsdrager dan een gedeelte uit de Bijbel, zegt daar eventueel nog wat over, en sluit af met gebed. Een goed gebruik. Toch zien we dat het steeds meer verdwijnt. Dat kan gezien worden als een verlies, maar het kan ook te maken hebben met het feit dat het in bepaalde familieomstandigheden niet wijs is om het te doen. Soms werkt het meer averechts dan goed. Laat de rouwdienst met het gesproken woord zijn werk mogen doen en niet overschaduwd worden door een goedbedoelde afsluiting. Wie enigszins een pastoraal invoelend hart heeft, zal begrijpen wat hiermee bedoeld wordt.

Neem de tijd
Na afloop van een begrafenis is er vaak gelegenheid voor condoleren en afscheid nemen. Het is goed om daar als voorganger de tijd voor te nemen. Natuurlijk kunnen er zakelijke overwegingen zijn om zo snel mogelijk weer verder te gaan. Allerlei werk wacht weer. Toch is het goed om tijd te nemen om bij de familie te zijn.
Familieleden of anderen kunnen dan eventueel nog reageren op de dienst. Hetzij positief of kritisch, daar moet gelegenheid voor zijn. Helaas kunnen de momenten na een begrafenis ook het karakter van een gezellige familiebijeenkomst krijgen. Neven, nichten en anderen die elkaar een tijd niet gezien hebben, praten bij over het wel en wee van de afgelopen jaren. Dat hoeft op zich niet verkeerd te zijn, maar laat het niet te uitbundig gebeuren. Spreek desnoods af om elkaar op een ander tijdstip te ontmoeten om de contacten weer aan te halen.
Het zou jammer zijn als we weggaan en alleen maar spreken over wie we allemaal gezien hebben in plaats van dat we vol zijn van de ontmoeting die we met de Levensvorst mochten hebben, met Hem Die dood en graf heeft overwonnen. Laat dat ons verdere leven mogen bepalen. Neem er de tijd voor om daarover met elkaar te spreken. Hetzij in de ontmoeting direct na de begrafenis, hetzij in de tijd nadat er van elkaar afscheid is genomen.

Eeuwig leven
Na afloop van een begrafenis kan het nog wel eens gezegd worden: wie zal de volgende zijn die begraven zal worden? Het is helaas een wat uitgesleten uitdrukking geworden. Toch is het een uitdrukking die ons tot bezinning mag brengen. Niemand redt zijn ziel van het graf. Zeker, als Christus terugkomt tijdens ons leven zullen we in een punt des tijds veranderen, zoals Paulus zegt. Dan zal er geen begrafenis meer plaatsvinden. Maar zolang de wederkomst van Christus uitblijft, zullen de begrafenissen doorgaan. Het klokgelui zal blijven klinken wanneer iemand begraven wordt, de rouwadvertenties zullen de kranten nog steeds vullen en de begrafenisondernemingen zullen hun werk houden. De sprake van de dood zal steeds blijven klinken.
Toch zal het spreken van Hem, Die gestorven en begraven is, en ten derde dage is opgestaan, ook blijven klinken. De kerk heeft via haar voorgangers en ambtsdragers de heerlijke en mooie taak om dat Woord, dat vol is van Hem, Die leeft in alle eeuwigheid, te laten klinken. Waar de dood spreekt, spreekt ook het Woord. Laten allen die met de dood geconfronteerd worden door dat Woord bemoedigd en vertroost mogen worden. Tot wie zullen we anders heengaan dan tot Hem die de woorden van het eeuwige leven heeft?

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen