Tijden van herademing

Wat is er de afgelopen honderd jaar niet gepreekt. Hervormd-gereformeerden zijn voor een groot deel ook gevoed vanuit de Reformatie en Nadere Reformatie.
We ontvangen daarin veel goeds, maar we missen ook wat; de Nadere Reformatie miste de aansluiting met de grote zendingsbewegingen.
De grote opwekkingen in de achttiende en negentiende eeuw zijn ontstaan nadat binnen de gemeenten een gebedsfront was ontstaan. Lang voordat opwekkingen ontstonden, was er dikwijls voor gebeden en was in de prediking opgeroepen om te erkennen dat wij van God zijn afgeweken. De opwekkingsbeweging die ik in mijn studie Ontwaakt, gij die slaapt! beschrijf, die van Wuppertal tussen 1815 en 1880, is de laatste geweest die hele kerken en landschappen heeft veranderd. Deze opwekkingsbeweging was een moderne beweging, die voluit ernst maakte met de individualiteit van de mensen en die theologische kwaliteit had.
Hoe is het gekomen dat zij zich niet heeft doorgezet in de twintigste eeuw? En dat niet alleen in de kerk, maar ook binnen onze kerkelijke zendingsorganisaties?

Rode lampen
Die vraag moet voor ons herkenbaar zijn. Er is groeiende aandacht voor en verlangen naar een opwekking - na alles wat in de afgelopen jaren binnen onze kerk is gepasseerd, met als direct gevolg een verminderd missionair elan. Dit alles gaat nu haar tol eisen. Waar doen we het allemaal nog voor? Waar haal ik de passie vandaan elke week een of twee nieuwe preken te maken? Hoe houden dienaren van het evangelie het vol om tot hun emeritaat en daarna de inspanning op te brengen er iets goeds van te maken? Vanwaar de preekmoeheid waar de Duitse theoloog Rudolf Bohren in zijn Homilitik over schrijft? Er wordt nagesproken wat altijd al is gezegd, om toch maar binnen het overgeleverde systeem te blijven. Wordt er aandacht gevraagd voor het missionaire spreken, dan gebeurt het dikwijls zo dat met elk woord de rode lampen van het theologisch systeem oplichten. De Duitse theoloog Hans-Otto Wölber zegt bij deze situatie dat we een opwekking uit de typische blindheid van de orthodoxie nodig hebben. Wanneer dit zo is, dan zal dit consequenties voor de prediking hebben.

Zo voorspelbaar
Predikanten durven niet meer zo wagend met het Woord van God om te gaan zoals Luther het deed, maar doen dit dikwijls gepland en berekenend. Wat hoor je dan? De preek was correct, maar tegelijk zo krachteloos, zo voorspelbaar. De levenschenkende en levensverwachtende dimensie is eruit, en het gesystematiseerde ligt op de loer. Bij dergelijke preken blijft dan ook de echo van het persoonlijk geloof uit. Het moet ons wat te zeggen hebben dat uit onderzoek is gebleken dat als mensen recent tot Christus zijn gekomen, ze bijna nooit verwijzen naar de preken die ze hebben gehoord.
Wij hebben behoefte aan leven, aan kracht van de tIeilige Geest. In de biografie over het leven en werk van ds. G. Boer, kunnen we lezen dat hij eens verzuchtte: 'Soms verlang je ernaar, dat alles veel warmer van toon, veel inniger van taal, veel duidelijker in de openbaring naar buiten tot uiting zou komen.' Dit omdat de nood van onze gemeenten 'de verglazing, de bevriezing, de dode orthodoxie' is. Houden wij het vol, op God geworpen, hopend op Zijn belofte dat Hij dwars door alles heen, ons niet begeeft en niet verlaat? Is God niet de God, zoals Jesaja zegt, Die de 'Heilige Geest in hun binnenste gaf' (Jes. 63:11I). Geloven wij werkelijk in de kracht van het evangelie? Dat God ons gebruikt als instrument in Zijn hand, dat de doden horen de stem van de levende God!

Massieve prediking
De preken van Krummacher, Kohlbrügge en Geyser heb ik bestempeld als opwekkingspreken. Maar kunnen wij deze drie predikers bestempelen als opwekkingspredikers? Zet deze wat stijve, hoekige, soms wat eentonige predikers eens af tegen die opgewekte, vol vuur en passie, veel gebaren makende predikers, die wij doorgaans als de echte opwekkingspredikers bestempelen.
Namen als Finney, Sankey en Moody, Whitefield, J. Edwards, Wesley, Shadrack Wame en Billy Graham passeren dan. Prekend ergens in het open veld, in een afgehuurd theater of op een zeepkistje in een park, dát zijn de grote opwekkingspredikers, die voor duizenden hebben gepreekt. Krummacher, Kohlbrügge en Geyser, alle drie bepaald geen irenische figuren, zijn bekend om hun massieve prediking. Ze hebben gepreekt in bestaande gemeenten met een geordend kerkelijk leven. Maar preken die in levens van mensen een omkeer brachten. Het was nieuw, methodistisch getinte prediking, met een piëtistische ondertoon, in een orthodoxe omgeving. Prediking die wilde opwekken en mensen winnen voor Christus, appellerend tot omkeer. Met volle hand werd de bijbelse rijkdom opgehaald, uitgedeeld en bij de mensen thuisgebracht. Dr. Martin Schian noemt deze prediking in 1906 Entscheidungspredigt, beslissingprediking. Maar dan strikt genomen een prediking niet gericht om een beslissing te bewerken, maar geloof. De boodschap die verkondigd wordt, brengt de beslissing. Genoemde predikers waren heel gewone predikanten, met niet meer retorische gaven dan de doorsnee predikant in onze kerk.
Het blijkt dat predikers die direct bij een opwekking zijn betrokken geweest, overwegend heel gewone predikanten waren met nauwelijks sprekersgaven. Van W. M'Culloch, predikant te Cambushlang (Schotland), waar in 1742 een grote opwekking ontstond, wordt gezegd dat hij nauwelijks sprekersgaven had. Wanneer hij in de kerk met de preek begon, verlieten veel mensen de kerk om hun dorst te lessen in de kroeg. Een verre van begenadigd spreker - hij was, zegt iemand, 'een wat kleurloze predikant' - en toch onder zijn prediking, daar begonnen in 1731, zijn honderden tot in de verre omgeving tot geloof gekomen.
'Niet toevallig', zegt Bohren, 'heeft Jezus zijn discipelen niet van de academie, maar vanachter de netten vandaan gehaald en vanuit het tolhuis.' En dan Paulus zelf. Hij schrijft: 'En ik was bij u in zwakheid en in vreze en in veel beving, en mijn rede en mijn prediking was niet in beweeglijke woorden der menselijke wijsheid'(1 Kor. 2:3, 4)·

Beste definitie
Het gaat om de prediking van nu. Bewerkt die nog een opwekking? Wanneer de predikant zich voorbereidt op de preek en vervolgens de preek houdt, verwacht hij dan dat God mensen zal toebrengen? Het is erg, zo wordt gezegd, wanneer mensen verloren gaan, maar ook wanneer predikanten ze laten verloren gaan.
Tijden van herademing staat boven dit artikel. Volgens J. Edwin Orr is dat één van de beste definities in de Bijbel van een opwekking. Hij is afkomstig van de apostel Petrus (Hand 3:19). Petrus preekte in de zuilengang van Salomo na de genezing van de verlamde. Een plaats die ook toegankelijk was voor niet-joden. 'Mannen Israëlieten', zo klonk het. De volle nadruk valt vervolgens op 'God'. De eerste zin van het betoog zet daarmee in. Hij 'verheerlijkte' Jezus. Zij eindigt ook met Hem: Hij 'wekte' Jezus 'op'. Het eerste en het laatste woord is aan God, Die Jezus opwekte, en daarna aan de apostelen als getuigen van die opwekking. God heeft in vervulling doen gaan, zo laat Petrus weten, wat Hij door de profeten al tevoren heeft geboodschapt.
'Het geloof dat door Hem is', gaf de verlamde volledig herstel. Het gaat om het geloof dat steunt op Jezus' Naam. De oproep van Petrus aan de hoorders is om ook in dit geloof te gaan delen.
Vervolgens klinkt de oproep tot inkeer, om zich geheel aan Gods vergeving toe te vertrouwen, zodat de aanklacht, die tegen hen loopt, wordt uitgewist. Na de oproep tot inkeer, volgt een 'opdat'. Doel namelijk van de inkeer is dat tijden van herademing zullen komen.  'Betert u dan, en bekeert u, opdat uw zonden mogen uitgewist worden; wanneer de tijden der verkoeling (verademing, JK) zullen gekomen zijn van het aangezicht des Heeren.'
De Statenvertaling geeft: 'tijden van verkoeling'. De King James en ook de NIV hebben times of refreshing, de Luthervertaling Erquickung. Ogenblikken van herademing' zo vertaalt dr. J. van Eck in zijn mooie boek Handelingen. De wereld in het geding. Het meervoud, zo zegt hij, duidt op tijdvakken en beslissende wendingen in de geschiedenis van de volkeren. Petrus spreekt hier over dingen die aan de wederkomst van Christus voorafgaan. Wanneer de hoorders aan de oproep tot bekering gehoor geven, zal God maken dat Jezus met het evangelie Zijn intrek bij hen neemt. Dit uitzenden van Jezus wordt in één adem genoemd met de tijden van herademing. Het is de ruimte die je krijgt om adem te halen als Gods oordelen zich een ogenblik inhouden. Het gaat hier om een opnieuw opbouwen van iets dat in verval geraakt is. Het zijn beloften van herstel, die nog vervuld moeten worden voordat Jezus terugkomt.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen