Psalmen in overvloed

Wat we met artikel 5 van de Nederlandse Geloofsbelijdenis belijden ten aanzien van het gezag van de 66 bijbelboeken, geldt misschien wel het sterkst van de psalmen. De Heilige Geest geeft ons getuigenis in onze harten dat zij van God zijn. Hoevelen hebben op de bergtoppen en in de dalen van hun leven niet bevonden dat dit waar is? Velen kunnen ervan getuigen dat psalmwoorden het middel in Gods hand.waren om hen staande te houden in tijden waarin alles wankelde.
In het pastoraat gaat vaak het psalmboek open, omdat we daar terugvinden wat gemeenteleden doormaken en omdat daar oplicht hoe de Heere ervan af weet en erbij wil zijn. Persoonlijk heb ik in het pastoraat maar een dunne Bijbel. Veel gesprekken eindigen met een psalm.
Dat we psalmen zingen omdat we dan de Schrift zingen (al is het in berijmde vorm), is daarom niet alleen een formeel principe. De psalmen zijn ook inhoudelijk liederen van hogere orde. 'Heilige mensen van God, door de Heilige Geest gedreven zijnde, hebben ze gesproken' (2 Petr. 1:21). Psalmen maken indruk, zoals Jezus' leer indruk maakte omdat Hij leerde als machthebbende (Mark. 1:22).

Waar gebeurd
Een kenmerk van de psalmen is dat we daarin vaak te maken hebben met waar gebeurde geschiedenis. Een boek dat is gebaseerd op waargebeurde feiten maakt meer indruk dan wanneer de schrijver zijn verhaal heeft verzonnen. Zo zijn de psalmen niet het werk van iemand die achter een bureau is gaan zitten om zomaar een lied te bedenken. Ze zijn geboren in de praktijk van het leven. We ontmoeten er mensen van vlees en bloed die zelf door diepten zijn heengegaan, die crises hebben doorgemaakt, die wonderlijk zijn uitgered of getuigen mogen van bijzondere zegeningen. In de psalmen worden Gods grote daden bezongen, Zijn oordelen en Zijn heiligheid, Zijn verlossingen en Zijn barmhartigheid, zoals ze werkelijk zijn geschied.
Dat maakt de omgang met de psalmen voor velen tot een lotgenotencontact, met dien verstande dat niet het (nood)lot de loop van ons leven bepaalt, maar dat het de Heere God is, Die Zijn weg met ons gaat. Dat laatste roept vaak de waaromvraag op. We horen het uit de mond van Asaf, die bijna struikelde over die grote onbeantwoorde vraag en er niets van begreep (Ps. 73). We horen het David roepen omdat hij zich van God verlaten voelt, terwijl hij Hem niet kan missen (Ps. 22). Moedeloosheid en hoop op God wisselen elkaar af en lopen door elkaar (Ps. 42). Maar er is ook de terugblik in verwondering: 'Als ik niet had geloofd ... ik ware vergaan.' (Ps. 27) David was zelf de vluchteling die door God werd ondersteund en die daarom kon slapen (Ps. 3). Hij is ook zelf degene die valt in de zonde van overspel en moord en na een tijd van zwijgen door de knieën gaat en om genade roept (Ps. 32 en 51). Wat was het voor hem een wonder dat er bij de Heere vergeving is.
Zo is alles echt. Als we Psalm 121 zingen, zien we de pelgrims zingend gaan, over gevaarlijke wegen, naar Jeruzalem. We zien Israël moedeloos zitten bij de rivieren van Babel (Ps. 137). Wie ziek is en mocht genezen, mag met David van blijdschap zingen (Ps. 30). Velen voor wie de weg anders ging, hebben op hun sterfbed getuigd van de Heere hun God, Die zelfs bij het naderen van de dood volkomen uitkomst geeft (Ps. 68).

Echte bevinding
Wie veel meemaakt, kan daar het best over praten met iemand die hetzelfde heeft meegemaakt. Je merkt dan dat de ander aanvoelt waar je doorheen gaat. In de psalmen ontmoeten we veel van zulke mensen. Dat maakt de psalmen door en door bevindelijk.
Bevinding is in de Schrift altijd getekend door crisis en aanvechting. God 'is krachtig bevonden een Hulp in benauwdheden' (Ps. 46:2). Daarom kan Paulus roemen in de verdrukkingen, 'wetende, dat de verdrukking lijdzaamheid (= volharding) werkt; en de lijdzaamheid bevinding, en de bevinding hoop' (Rom. 5:2-3).
Bevinding is geen steriel geheel van los verkrijgbare ervaringen. In de Schrift is het het wonder dat de Heere juist in de benauwdheid laat zien dat Hij Zijn Woord waarmaakt en erbij is, dat Hij helpt en redt. Wat zijn in onze tijd de momenten van diepe Godservaring? Voor de een was dat vlak voor een operatie, toen de Heere overgave en rust schonk. Voor de ander was het in dagen van rouwen groot verdriet, toen Hij kracht gaf. Weer een ander werd in een tijd van geestelijke crisis teruggeworpen op de vastheid van Gods beloften en koestert die ervaring als een geschenk uit de hemel.
Daarom is het niet zomaar dat zoveel psalmen zijn terug te voeren op noodsituaties of getekend zijn door dreiging en gevaar, door zonde en schuld. Een danklied staat niet los van ellende en verlossing. Het is het lied van een ellendige die riep en tot zijn verwondering ondervond dat God hem hoorde (Ps. 34). Het is het danklied van iemand die in benauwdheid en verdriet riep tot God en werd verlost (Ps. 116). Het is het lied dat begint in de diepten van zonde en ongerechtigheid en eindigt op de bergtop van de verwachting en de hoop (Ps. 130). Als Israël zingt van Gods verlossingswerk, weet het ook dat het zonder Hem reddeloos verloren was geweest (Ps. 124).

Meer dan ervaring
In het artikel van vorige week zagen we dat in de eredienst het lied antwoord van de gemeente is op het Woord van God. Dat luistert nauw. Het is niet aan ons om te bepalen wat wij zullen antwoorden. Ook het antwoord moet in overeenstemming zijn met het Woord. De Heere vraagt om het offer van een gebroken en verslagen hart (Ps. 51). Hij vraagt dat wij, door Hem gered, Hem liefhebben en op Hem bouwen (Ps. 18). Hij geeft ons Zelf een nieuw lied in de mond, een lofzang voor onze God (Ps. 40).
In het psalmboek bezitten we een liedboek dat meer is dan een neerslag van menselijke geloofservaring. Dat is het óók, maar dan zonder het feilbare van onze ervaring. Het is geloofsbevinding die door de Heilige Geest is geijkt. Zo is ervaring openbaring geworden. Het is de neerslag van Gods waargebeurde geschiedenis, van de weg die Hij is gegaan met mensen als David en Asaf.
Dat maakt het psalmboek uniek. In schoolboeken staan soms de antwoorden achterin. In de Bijbel staan de antwoorden middenin. Het antwoord op de verkondiging van Gods grote daden wordt ons voorgezegd. Dat is een waar antwoord. Het is ook compleet. Er ontbreekt niets aan. Het is niet eenzijdig of gekleurd door persoonlijke voorkeuren. Het psalmboek draagt wel volop de sporen van concrete geschiedenissen, maar het is toch voor alle tijden. Daarom kunnen we aan de psalmen genoeg hebben en kan de gemeente er een overvloed aan doorleefde geloofstaal in vinden. Maar daarmee is nog steeds niets gezegd over de vraag of er naast de psalmen ruimte is voor andere liederen die hetzelfde bieden. Daar wil ik volgende week op ingaan.

Oud is nieuw
Een vraag waar ik hier nog op wil terugkomen, is de vraag of de nieuwtestamentische gemeente in de psalmen nog wel overvloed vindt. Kan zij haar hele antwoord in psalmwoorden uitzingen? Het antwoord daarop is volmondig ja. Om te beginnen heeft de overste Leidsman en Voleinder van het geloof, Jezus, Zelf op beslissende momenten in de psalmen woorden gevonden in de omgang met Zijn hemelse Vader. Op het absolute dieptepunt was het Psalm 22: 'Mijn God, Mijn God, waarom hebt Gij Mij verlaten.' En als Hij daarna Zijn leven aflegt, doet Hij dat met Psalm 31: 'Vader, in Uw handen beveel Ik Mijn geest.' Zo vindt Zijn gemeente ook voor alle dingen woorden in de psalmen. Ze vindt er de woorden om te bidden tot God de Vader en Hem te bezingen als onze Schepper. Ze vindt er de woorden om te knielen bij de kribbe en bij het kruis, biddend om Gods vergeving en ontferming. Ze kan met psalmwoorden de lof zingen van de opgestane Heere Jezus en tot Hem gaan om het leven dat blijft tot in eeuwigheid. In psalmen vinden we de verwachting van de komst van Gods Koninkrijk in heerlijkheid. De psalmen reiken ons het gebed aan om de Heilige Geest. Psalmen zijn doortrokken van de gemeenschap der heiligen en sommige zingen ervan. Zo kan de gemeente antwoorden op alles wat haar wordt verkondigd en zingend bidden in het verlengde van alles wat zij belijdt. Zelfs wat sommigen in onze belijdenis missen, de aandacht voor Gods trouw aan Israël en Zijn Koninkrijk in deze wereld, klinkt in de psalmen volop door. En psalmen waar we het soms moeilijk mee hebben, zoals de wraakpsalmen, blijken bij nader inzien wel degelijk aan te sluiten bij onderdelen van de nieuwtestamentische boodschap, bijvoorbeeld in het boek Openbaring. De christelijke gemeente kan in de psalmen praktisch alles vinden waarmee ze de Heere God zou willen aanroepen. Dat bevestigt de fundamentele bijbelse waarheid dat oud en nieuw verbond wezenlijk één zijn en dat het geloof van Abraham geen ander geloof is geweest dan het geloof van Paulus. Beiden hebben ze geloofd en leefden ze van het wonder dat de Heere God het hen tot gerechtigheid rekende. Dat geloof vinden we in de psalmen verwoord. In overvloed.

Voor wie verder wil lezen:
W.Chr. Hovius:
Leven tot lof. Enige aspecten van het geestelijk leven in de psalmen.
Kampen 1986.

J. Westerink:
Geloofsbeleving in de Psalmen, 2000 (zie www.dlinde.nl/kerk/ geloofsbeleving.htm).

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen