Niet voor de achterban

Sinds het aantreden van een nieuwe leiding bij de EO in de jaren negentig is veel bij de EO veranderd. Niet-christenen kunnen bijvoorbeeld ook hoofdgast in programma's zijn. Er komt een andere kijk op Rome en meer openheid voor de charismatisering van de evangelische beweging. Verder verandert het zicht op homofielen. Met een EO-voorman met een homofiele broer komt die thematiek dichtbij. In 2002 wordt de gereformeerd vrijgemaakte homofielenvereniging ContrariO benaderd voor een stand op de EO-jongerendag. Volgens Krijn de Jong van de EHAH (nu Different) gaf het EO-vrouwentijdschrift Eva het eerste signaal met twee verschillende meningen en een verwijzing naar de vereniging Christelijk Homo Jongeren Contact. Maar EO-leider Ad de Boer noemt homofilie niet Gods wil. In 2002 schrijft hij in het ND dat de EO niet meer aan hard neersabelen doet. In juli van dat jaar laat hij voormalig medewerker Meindert Leerling weten: 'Vroeger hadden wij zwartwit standpunten.' In diezelfde trant schrijft voorzitter ds. Van der Veer: 'Hoe zeker kan een mens zijn van zijn eigen standpunten? De Bijbel is niet zo doorzichtig als we dachten. Wij moeten bescheiden zijn en niet zo hoog van de toren blazen.'

Verdere koerswending
In 2004 wil de EO in Katwijk van zijn achterban de mening over de film Passion of the Christ weten. De omroep geeft aan dat Henk Binnendijk vroeger met bijbelstudies kwam, maar dat de laatste jaren een andere insteek wordt gezocht, bijvoorbeeld in 'Catharine zoekt God'. 'Wij komen niet hoger dan vijf à zesduizend kijkers. Televisie is niet het medium voor evangelisatie, het is meer geschikt voor pre-evangelisatie.' De meerderheid blijkt in Katwijk tegen de film. Maar de EO laat weten dat ze niet voor kerkelijke mensen maar voor buitenstaanders is opgericht. In 2006 start de EO het tijdschrift Christen in Contact; geen alternatief voor dagbladen, maar een knipoog naar Spits en Metro. Strijdpunten zijn er niet in te vinden, die hebben geen nieuwswaarde, vindt de uitgever.
In 2006 gaat EO-Metterdaad samenwerken met Prisma, de Evangelische Zendings Alliantie en Kerk in Aktie, dus ook met de Protestantse Kerk in Nederland. In 2006 komt de omroep vaker zondags op tv, met programma's die eerder zijn opgenomen. Directeur Henk Hagoort verklaart dat niet-christenen zondags openstaan voor serieuze EO-programma's. De EO is inmiddels lang niet altijd verkondigend meer, maar komt ook met informatieve en verstrooiende programma's, die niet voor de eigen achterban zijn bedoeld, zoals de dramaserie over prinses Juliana.

Kritiek
Niet alle pioniers kunnen de ontwikkelingen meemaken. Volgens Johan Frinsel, eens vice-voorzitter, en voormalig medewerker Meindert Leerling is de EO 'de weg van de NCRV gegaan'. Feike ter Velde keert zich in 2002 tegen 'postmodern gebazel': 'Wie heeft u betoverd?' Ook elders klinkt kritiek. In 2005 vreest het RD het effect van EO-dagen op de orthodox-protestantse jeugd door de 'meest bizarre gospelgenres.' Ze zouden het gezin bedreigen. Het ND kopt: EO verwondering en vuur kwijt. Er is volgens deze krant alleen vertrouwen op kijkcijfers en subsidiepot. In interviews leggen EO-leiders het nodige uit. Knevel zegt in 2004 dat hij net als Calvijn twintig jaar over de toe-eigening nadacht, maar dat hij nu meer met cultuurvragen bezig is.
Dat bevindelijk-gereformeerden tegen de EO zijn, vindt hij jammer. Maar waarom willen gereformeerde gemeentedominees geen meditaties houden?
Het verwijt van arminianisme klopt volgens Knevel niet. Tachtig procent van de 500.000 leden is reformatorisch, van de dominees zelfs negentig procent. Bij de jongerendag voelt Knevel ook de spanning tussen setting en boodschap.
Knevel blijkt in 2004 niet meer achter het creationisme te staan. De omslag dateert van eerder, dankzij Amerikaanse boeken. Maar J.A. van Delden, voormalig directeur van de Evangelische School, blijft - gesteund door nieuw DNA-onderzoek - wel creationist.
'Christenen zijn een minderheid geworden maar beseffen dat onvoldoende. We wekken de indruk dat we onze wil willen opleggen. We moeten niet kritiseren maar debatteren, bijvoorbeeld over subsidie van het bijzonder onderwijs of met abortusartsen over bedenktijd. Wij christenen bereiken het meest met diaconaat. Overwin het kwade door het goede.' Knevel gaat verder: 'Ook de VBOK begon met protest, maar werd omgevormd tot hulpverlening. Zo ging de Bond tegen het vloeken over naar voorlichting en kwam de RMU met tien geboden. Zoek coalities: ook de PvdA wil ranzige  videoclips terugdringen.'

Bekering en wedergeboorte
In een terugblik gaat Ad de Boer in op de evangelicalisering van het gereformeerde leven. De nadruk op wedergeboorte was goed voor verstandelijk-gereformeerden, zegt hij, maar deze kwam niet van Brakel, maar uit Amerikaanse boeken. 'Het gevoel is goed, maar ze is geen grond. Het opwekkingslied is inderdaad vaak te smal. Zo ook met genezing, die gebeurt niet altijd.
In de grondslag blijven bekering en wedergeboorte staan, zegt De Boer. 'Moesten wij rooms-katholieken weren? Het gaat niet om de kerk, maar om individuele christenen. Vroeger bij het GPV was alles zeker. Wij hebben fouten gemaakt, ontdekten door gezinszorgen de gebrokenheid. We geven geen gladde getuigenissen meer.'

EO-voorzitter ds. Van der Veer zegt in een interview in 2007 dat hij als gemeentepredikant radio en tv zo'n boze wereld vond, maar nu verkeert hij zelf in de kring van omroepvoorzitters. Bij geloofsgesprekken voelt hij respect. Moeite heeft hij met BNN en Veronica: 'Ik maak vuile handen zoals de herder uit Lukas 15. EO-leden verschillen over sacramenten, eschatologie, gaven en Israël, maar elke medewerker belijdt Jezus als enige weg tot behoud. De EO is geen kerk. Er worden hier dingen gezegd waar ik als christelijk gereformeerde predikant om geschorst zou worden. Zelf heb ik in mijn gezin de tv op zondag uitgelaten zolang er kinderen thuis woonden. Ik kijk nu wel op zondag en weet dat ook onze achterban dat massaal doet.

Nederland zingt op zondag trekt elke week een paar duizend kijkers. De EO houdt mensen uit de kerk, zeggen sommigen. En kerkenraden schrijven: stoppen. Maar dat effect is niet bedoeld. Vuile handen? Ja, in Op zoek naar een wonder wordt een hindoetempel bezocht. Maar met de jongerendag worden geen vuile handen gemaakt.
De muziek is dubieus, maar de boodschap niet, aldus ds. Van der Veer.

Apologie
De ontwikkeling die de EO meemaakte is niet willekeurig gebeurd. Dat moet je mensen duidelijk maken. Mijns inziens zou de EO een soort apologie moeten schrijven, waarin ze alle kritiek weerlegt en de ontwikkeling verantwoordt. Ds. Van der Veer ziet bijvoorbeeld een verschuiving van profetisch naar priesterlijk. En Henk Binnendijk zegt dichtbij God en dichtbij de mensen te willen zijn, met het risico van aanpassing aan mensen. Dat zijn twee elementen die in zo'n apologie een plaats zouden kunnen krijgen.
Anno 2007 is de EO niet meer de omroep van 1967. Tien overwegingen bij veertig jaar EO.

1. De EO-stichters vonden de NCRV te weinig waarschuwen voor dwaling. Maar de geschiedenis lijkt zich te herhalen. Ook de EO moest een totaalprogram leveren. Maar anders dan de NCRV kent EO wel ruimte voor charismatische invloed, en hield de omroep ook na de wending een strikt personeelsbeleid: werknemers moeten persoonlijk geloven en oog voor het grote doel hebben.
2. De omslag die de EO meemaakt, zie je elders ook. Ook ds. H.J. Hegger werd milder. Net als een stichting als Evangelie & Moslims, waar contact belangrijker is geworden dan confrontatie. Maar de bijbelse overtuiging is gebleven.
3. Aan EO verwante kerken maakten ook een omslag mee. Na het GPV en ND maakte bijvoorbeeld de gereformeerd vrijgemaakte kerk ook de deuren open. Dat heeft ook met het wisselen van generaties te maken. Als nieuwe generaties maar niet aan diepte verliezen.

Parakerkelijk
4. Anders dan 'evangelisch' is 'reformatorisch' nooit fundamentalistisch geweest. Prof.dr. W.J. Ouweneel was ooit creationist, maar ir. J. van der Graaf nooit. En het antithesedenken beviel de hervormde prof.dr. C. Graafland al niet.
5. De vraag naar het aanknopingspunt met de 'wereld' is missiologisch van aard. Zending kent altijd de dialoog, zei de VU-zendingstheoloog prof.dr. Joh. Verkuyl, maar is niet vrijblijvend.
6. Een omroep (of partij) is inderdaad geen kerk maar de EO is wel parakerkelijk bezig en doet kerkelijke dingen. Daar is hij dus ook op aanspreekbaar. De EO heeft grote invloed in de kerken, vooral op de jeugd. Zo is het kerkelijk denken over ambt, sacrament en belijden verzwakt. En hoe onbedoeld ook, het is een feit dat EO-programma's mensen op zondag uit de kerk houden.
7. Maar laten wij nooit vergeten dat de EO aan het front staat en veel gevoeliger voor trends is. Bereiken wij de (post)moderne mens? Als de EO nu eens onze verloren zoon of dochter kon bereiken! Afstemming op het publiek is nodig, net als Paulus op de Areopagus. De achterban geeft de EO wel een 8, maar het grote publiek maar een 4.
8. Op tv steekt de EO zijn nek verder uit dan op de radio, daar luistert bijna niemand meer naar. Zo kwam er verschil in doelgroep. Dat probleem kennen wij ook in de (hervormde) kerk: zien wij de 'schare' wel? Alleen: laat de schare niet het gedrag van de discipelen bepalen ...
9. Het hoofdbestuur van de Gereformeerde Bond heeft gesprekken met het EO-bestuur. De laatste keer was de vraag of de EO zich niet te veel laat drijven door het postmoderne levensgevoel. Hagoort zag gevaren én kansen.
10. Zelf pleit ik in het boek De kerk op adem (2001) ervoor dat hervormd-gereformeerden staan en willen staan op het kruispunt van de drie bestaande circuits: oecumenisch (PKN), evangelisch en reformatorisch. Wij willen van drie kanten iets leren en naar drie kanten iets zeggen. Dat eist hoog niveau en diepe afhankelijkheid. Vragen wij daarom.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen