Geloof: genieten van de tuin

Rapport 'God in-Nederland' bemoedigt niet
Komt er een nieuw blad - zoals vorige week het reformatorische jongerenblad Refl!ts - , dan staat er steevast de uitslag van een onderzoek in, in dit geval naar de visie van reformatorische jongeren op allochtonen. Dat komt vooral voort uit het verlangen naar naamsbekendheid: als jouw onderzoek genoemd wordt, wordt gelijk de naam van je blad genoemd. Kranten en omroepen hebben dat al lang ontdekt.
God in Nederland stijgt boven de hype aan schriftelijke enquetes uit. Het is de titel van het grootschalige onderzoek dat- na 1966, 1979, 1996 - nu voor de vierde keer in kaart brengt hoe de christelijke kerk en godsdienst er in ons land voor staan. Het is zinvol om kennis van te nemen, opdat we weten hoe onze landgenoten God, het geloof. de kerk in deze tijd ervaren. Sinds de ChristenUnie in de regering zit en het gesprek over de betekenis van godsdienst in het dagelijkse leven weer mag, wordt er soms gesproken van een comeback van het christelijk geloof, wordt er gehoopt op een herstel van christelijke waarden. Nu, die hoop vindt in elk geval geen grond in de analyse van interviews met 1132 mensen, verricht door de godsdienstsociologen prof. G. Dekker en dr. Joep de Hart en door godsdienstpsycholoog dr. Ton Bernts.

Christelijke natie?
Elke zomer in Frankrijk grijpt het je weer aan: soms moet je veertig, vijftig kilometer rijden om een kleine christelijke gemeente te vinden, die dan uit een gering aantal oudere mensen bestaat. Met je gezin verdubbel je zomaar het aantal kerkgangers. Frankrijk staat in West-Europa model voor de secularisatie. Hoe zal het Nederland op termijn vergaan? Het is een vraag die er toe doet.
Uit het vorige maand gepresenteerde God in Nederland Ieren we dat het proces van ontkerkelijking in Nederland onverminderd doorgaat, waar de afgelopen tien jaar het aantal buitenkerkelijken met acht procent is toegenomen tot 61 procent. De terugloop in de Rooms-Katholieke Kerk en de Protestantse Kerk was nog sterker dan in de perioden daarvoor. Het aantal atheïsten - degenen die geloven dat er geen God of hogere macht bestaat - nam tot veertien procent toe.
De conclusie uit de analyse van de gegevens leidt tot de retorische vraag: kan Nederland nog langer een christelijke natie worden genoemd? Immers, de in godsdienstig opzicht overheersende positie van de christelijke religie is verloren gegaan, terwijl daarvoor geen andere dominante levensbeschouwing voor in de plaats gekomen is. Het traditionele kerkelijke christendom - waarbij bedoeld is dat het geloof in een persoonlijk God en Zijn Zoon, Jezus Christus, centraal staan - heeft sterk aan aanhang verloren.

Christelijk onderwijs
Het zij gezegd, wie dit rapport leest om bemoedigd te worden, kan beter andere lectuur zoeken. Het geloof in een leven na de dood is afgenomen, het agnosticisme - mensen die niet weten of God of een hogere macht bestaat - scoort onder jongeren en hoogopgeleiden hoog, het aantal Nederlanders dat geen Bijbel in huis heeft is gestegen, vervreemding ten aanzien van het kerkelijk leven nam toe, waardoor het kerkbezoek daalde. Dat is de doorgaande lijn, die ons een realistisch beeld geeft van de positie van de kerk in Nederland, van de levensovertuiging en daarmee de toekomstverwachting van miljoenen door God geschapen medemensen.
Die lijn kunnen we doortrekken - ondanks een regering met Balkenende en Rouvoet - naar de mening die mensen geven over de plaats van religie in de samenleving. Er is minder aanhang voor de stelling dat het geloof betekenis - heeft voor het politieke leven en de meerwaarde van christelijk onderwijs wordt minder gezien. Voor het eerst is de voorkeur voor de openbare school groter dan voor onderwijs op godsdienstige grondslag. Dat laatste is toch een gegeven dat ons moet raken, als de christelijke school waar kinderen bijbelverhalen horen en de betekenis van Kerst, Pasen en de andere christelijke feestdagen uitgelegd krijgen, wegvalt.

Zon als bron van leven
Als het rapport ingaat op de relatie tussen geloof en kerk, blijkt dat deze uiteen groeien. Dat is toch een raar verschijnsel. Wie zou het niet opmerkelijk vinden als onderwijs en school niet meer vanzelfsprekend bij elkaar horen, of sporten en sportclubs? Het heeft alles te maken met de ruime definitie van geloof. Het is goed dat God in Nederland hierin helderheid geeft.
Veel mensen omschrijven het geloof op een wijze die ver afstaat van het belijden van de kerk. Zoals: 'Ik geloof in mijzelf. Dat is mijn visie tegenwoordig. Ik geloof dat alles ligt in mijn eigen hand en hoe mijn toekomst eruit zou zien.' Of: 'Geloof is voor mij even tot jezelf komen en genieten van je gezin, de tuin en gezelligheid van andere mensen.' Of deze: 'De zon is de bron van alle leven; zou de zon er niet zijn dan was er geen leven, dus ik geloof in de zon.' Waar 62 procent van de Nederlanders zich een gelovig mens noemt, brengt de afbakening van het geloof als godsdienstig van aard dit cijfer naar beneden. Een kleine veertig procent van onze landgenoten is gelovig in de zin die kerken en godsdienstige groeperingen hieraan geven. Dat is minder dan tot nu toe gedacht werd.

Wandelen aan de zonzijde
Belangrijk om te weten is dat de Nederlander niet wil leven bij zijn salaris, hobby of wintersportvakantie. Hij is op zoek naar betekenis in zijn leven. Maar daarbij sluit hij niet aan bij een kerkelijke of religieuze traditie, maar beziet hij welke morele waarde uit een traditie in zijn leven past. Mensen zien zich als cliënt van de kerk en van andere religieuze groeperingen en schaffen aan wat hen goed dunkt.
Ik lees in de meer dan tweehonderd bladzijden van God in Nederland de spanning die er is tussen zingeving en waarheid. Aan het eerste heeft elk mens behoefte, tenzij hij zich neerlegt bij de zinloosheid van het leven. Aan de waarheid laat hij zich minder gelegen liggen, zeker als die hem niet uit komt. Zo komen mensen uit 'bij de vrolijke, beloftevolle en bemoedigende kanten van de religie en veel minder bij christelijke opvattingen die de mens voorstellen als een zondig en zwak wezen, overgeleverd aan de genade van God. Mondige gelovigen zijn positivo's, ze wandelen bij voorkeur aan de zonzijde van de levensweg; geen belijdenis over wie God is als houvast, maar eigen ervaring.

Vrijgemaakt
Wat moet de kerk met deze feiten? Wat is onze opdracht in deze context? Allereerst: zich niet laten ontmoedigen. Al gaat de ontkerkelijking onverminderd door, het laatste woord van het boek Handelingen, dat het voortgaande werk van de Heilige Geest in deze wereld belicht, is: ongehinderd. Paulus predikt - herinnerend aan het volk Israël dat hardhorend is, dat de ogen sluit, omdat het niet wil zien dat bekering nodig is - het Koninkrijk van God en geeft vrijmoedig onderwijs ten aanzien van de Heere Jezus Christus. Ongehinderd!
In dat getuigenis van de kerk zal de waarheid centraal moeten staan, al vinden velen dat niemand de waarheid kan claimen. Paulus vraagt de Galaten (4:16): 'Ben ik dan uw vijand geworden door de waarheid te zeggen?' Blijkbaar willen mensen van de waarheid niet weten en is dit van alle tijden. Niettemin: de waarheid maakt vrij! De onderworpenheid aan de grondbeginselen van de wereld, ook als je denkt jezelf daarmee een leuk leven te bezorgen, gaat niet eerder voorbij dan dat de Geest van Christus in ons hart gekomen is.
Dat blijft de boodschap. 'Als dan de Zoon u vrijgemaakt zal hebben, zult u echt vrij zijn,' zegt Jezus in Johannes 8:36. Het rapport God in Nederland wijst deze weg niet, al wordt wel benoemd dat orthodox-christelijke groeperingen de jongeren beter vasthouden. Aan de kerken wordt aanbevolen 'beter in te spelen op het geïndividualiseerde karakter van de moderne religiositeit en spiritualiteit, kwaliteitsverhoging van de diensten en verbetering van het kerkelijk spreken inzake maarschappelijke en politieke kwesties'. Gelukkig hoeft de kerk niet te dingen naar de gunst van mensen, maar mag het evangelie de mens blijven zoeken op de plaats waar hij verblijft.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen