Kennis bindt samen

Het is heel bijzonder, daarom noemen we het genade. Toch zijn we er zo aan gewend dat het gewoon geworden is: de zondagse eredienst, waarin God tot Zijn gemeente spreekt. De tijd dat het leven in en om ons huis in de loop van de zaterdag op orde gebracht werd - in mijn jeugd werd elke zaterdag het erf aangeharkt - is voorbij. Het blijft niettemin onze verantwoordelijkheid om de zaterdagavond als voorbereiding op de zondag niet kwijt te raken, want je kunt God immers niet ontmoeten met een hoofd vol andere gedachten? 'Dan zal Ik daar bij u komen; van boven het verzoendeksel, van tussen de twee cherubs op de ark van de getuigenis, zal Ik met u spreken over alles wat Ik u voor de Israëlieten bevelen zal', zei de Heere tot Mozes. (Ex. 25:22) Dat is bijzonder, God die afdaalt en spreekt.

Studentenzondag
Wij hebben echter onze eigen bijzondere diensten geschapen. Ik kreeg er een brief over naar aanleiding van de aandacht die het christelijke studenten platform IFES met het oog op de eredienst vroeg voor de studenten. In het overleg tussen de kerken met IFES is vorig jaar al het woord 'studentenzondag' gevallen, waarbij het aanwezige moderamenlid van de Protestantse Kerk terecht opmerkte dat we niet zitten te wachten op nóg een bijzondere zondag. In de voorbede - of op een ander gepast moment in de eredienst - aan het begin van het academische jaar aandacht besteden aan de studenten, als vele jongeren voor het eerst op kamers in de stad gaan, is echter nog iets anders dan officieel een studentenzondag uitroepen.
Wat is immers de situatie in een gemiddelde dorpsgemeente? Samen met de christelijke school is er een dienst op bid- en dankdag, overigens een uitgelezen instrument om de band met het christelijk onderwijs vast te houden. Wanneer de kinderen de zondagsschool verlaten, is er een dienst waarin er van hen afscheid·wordt genomen. Daarnaast kennen we de opening en de sluiting van het winterwerk en een dienst waarin het werk van de vakantiebijbelclub wordt afgesloten. De eerste zondag van oktober is de Israëlzondag. Gemeenten kennen soms de bijbelleesweekzondag en een zondag waarin de start van het schoolseizoen aandacht krijgt.

Quasi kerkelijke jaar
Zodra het nieuwe van dit verschijnsel af is, geeft de overdaad aan bijzondere zondagen iets vermoeiends. De dichter Willem Barnard, die veel over Bijbel en liturgie geschreven heeft, zei ooit zich van het 'quasi kerkelijke jaar niets aan te trekken'. Er is namelijk ook nog de echte kerkelijke kalender, waarin de heilsfeiten gevolgd worden, kapstokken voor het geloof van de christelijke gemeente. Rond de grote christelijke feesten Kerst, Pasen en Pinksteren kennen we advents- en lijdenszondagen, waarin de gemeente in het bijzonder bepaald wordt bij de daden van God. Tellen we bij dit alles ook de doopdiensten en de diensten die in het teken van het Heilig Avondmaal staan, dan is het aantal 'gewone' diensten waarop er geen gastpredikant voorgaat, gering. En het is om die reden dat we hier aandacht voor de hoeveelheid themazondagen vragen. In de gemeenten wordt ervaren en in de kerkvIsitatie is geconstateerd, dat er weinig ruimte overblijft voor de leerdiensten, diensten waarin de zondagen van de Heidelbergse Catechismus aan de orde gesteld worden.

Catechismuspreek
Nu gaat het niet direct om de benaming leerdienst, themadienst, catechismuspreek. Een jonge predikant vertelde recent dat gezien de verscheidenheid binnen de gemeente die hij dient, de opkomst beduidend hoger is als het woord catechismuspreek niet gebruikt wordt. Dat kan. Het is dan een extra opgave om niettemin de inhoud van dit leerboekje van onze kerk aan de orde te blijven stellen, ook als er een andere benaming voor gebruikt moet worden. Centraal is echter de overtuiging dat een gestage behandeling van de catechismus de gemeente in het gereformeerde spoor kan bewaren en voorkomt dat aspecten van het gereformeerd belijden onderbelicht blijven. Zouden we het belang hiervan niet onbevangen moeten blijven uitspreken?

Christus leren
Ds. W.L. Tukker pleitte er in 1973 op de predikantencontio van de Gereformeerde Bond voor om 'in de grote stukken van de christelijke leer, in de leerstellige waarheid van de kerk' te blijven staan. 'De leer, de leer des Heeren, zal het volk vergaderen en de kerken, ook in de meest ontkerkelijkte delen van het land, zullen weer gevuld worden.' Inmiddels hebben we de doorvretende secularisatie en de relativerende kracht van de tijdgeest zodanig leren kennen dat we de woorden 'en de kerken zullen weer gevuld worden' nu niet snel tot de onze maken. Te midden van de voortgaande ontkerkelijking komt het er echter te meer op aan vast te houden aan de christelijke leer.
Dat is geen dorre, droge dogmatiek, want ds. Tukker schrijft ook: 'Als wij zo krachtig begeren op te komen voor de leer, de leer des Heeren, de leer der kerk, dan zal de bevinding van het geloof daarbij aan diepte winnen.' Het is dezelfde lijn die prof. Verboom de laatste jaren voortdurend benadrukt, als hij spreekt over 'Christus leren': 'Het gaat in de catechismuspreek om het wekken van geloof, het versterken van geloof en het verdiepen van geloof, het corrigeren van geloof.'

Praktisch
Verkondiging uit de catechismus als het leerboek van de kerk - dat is ten principale iets anders dan een algemeen godsdienstig boekje - is geen uiteenstallen van dogmatische waarheden. De opstellers van de Heidelberger trekken steeds lijnen naar het gewone leven, omdat het leren van de gemeente in het Nieuwe Testament ook praktisch was. Christus heeft immers de wet van God uitgelegd en toegepast, zodat het onderwijs aan de gemeente vandaag concreet kan zijn. Dat helpt mensen in een tijd waarin vaste kaders waarbinnen het leven zich afspeelt, ontbreken. De verschIllende zondagen zijn zo kapstokken om aan te haken, om de christelijke roeping inzake materialisme, het spreken over onze naasten, het omgaan als jongeren met elkaar, de arbeidsethiek, enzovoorts te verkondigen en zo de navolging van Christus in het dagelijkse leven te beoefenen.

Wrijfpunten
Kennis, ook geloofskennis, verbindt tevens samen. Waar allerlei gedachten de gemeente binnenkomen, kan ze gemakkelijk haar koers verliezen. Nog één keer ds. Tukker, die opmerkt dat 'verdieping in de leer ons zoveel en intens werk zal geven dat wij van formele strijd- en wrijfpunten niet veel last zullen hebben, als liturgische aangelegenheden en dergelijke'. Ik meen dat dit een heel essentiële notie is.
Ds. P.J. Teeuw schreef het boekje Omgaan met verschillen in de gemeente, het actuele onderwerp dat op de komende ambtsdragersvergaderingen aan de orde zal komen.
Verscheidenheid komt in het juiste licht te staan als we samen teruggaan naar de bronnen, naar wat in de tijd van de Reformatie opnieuw beleden is en wat in pasmunt doorgegeven is voor jongeren en ouderen.
Nadenken over de leerdiensten is geen vrijblijvende bezigheid. 'Mijn volk is uitgeroeid, omdat het zonder kennis is', moet Hosea tegen Israël profeteren. De Heere heeft een twist met de inwoners van het land, omdat er geen kennis van God is. (Hos. 4) Dat brengt ons bij de kern van alle arbeid in de gemeente en met name van de eredienst, de kennis van God.
De tweede dienst op zondag mag ons dieper inleiden in bijbelse begrippen als zonde, bekering, verzoening, heiliging en volharding. Daarbij wordt jongeren en ouderen geleerd wat in de morgendiensten gehoord is, in het leven in praktijk te brengen. 'Leer mij, Heere, Uw weg, ik zal in Uw waarheid wandelen,' bidt de dichter van Psalm 86. Daarom zien we de leerdienst als een pand dat ons is toebetrouwd, dat we bewaren door ermee te woekeren.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen