Woorden wegen

Die weegschaal is geen balans met twee schaaltjes. Nee, ze heeft er minstens vier. Er is een bakje begrijpelijk Nederlands, een bakje goede vertaling van het Hebreeuws, een schaaltje concordant vertalen en een schaaltje in overeenstemming met de Statenvertaling (SV). Elke herziene tekst proberen we met behulp van deze speciale weegschaal in evenwicht te brengen.
De resonansgroep die de voorgestelde herziening van Jesaja controleert, bestaat uit twee neerlandici en drie theologen.
Begrijpelijkheid is voor ons een belangrijk punt. In de HSV wordt Jesaja 11:1 daarom: 'Want er zal een Twijgje opgroeien uit de afgehouwen Stronk van Isaï.' Omdat het woord tronk (SV) nu nauwelijks meer voorkomt, hebben we een eigentijdser woord gekozen. Dit maakt de tekst ook toegankelijk voor hen die minder bekend zijn met de Bijbel. We wegen het belang van begrijpelijkheid af tegen het verlies van wat vertrouwd was.

De resonansgroep bekijkt ook of de hertaaIde versie wel precies hetzelfde onder woorden brengt als de Statenvertaling. We streven ernaar geen onnodige veranderingen aan te brengen. Maar als duidelijke en gangbare woorden misverstanden oproepen, verdwijnen ze toch. Voor de vette maaltijd die de HEERE zal maken (Jes. 25:6) hebben we 'een feestmaal met uitgelezen gerechten' voorgesteld. Een vette maaltijd kan in onze tijd onbedoeld de gedachte oproepen van iets vies' of ongezonds.

Concordant
Het controleren op concordantie vraagt ook de nodige aandacht. Waar in de Hebreeuwse tekst hetzelfde woord in dezelfde betekenis voorkomt, moet dit ook zoveel mogelijk in de Nederlandse vertaling gebeuren. Voor de herzieners is dit, net als voor de statenvertalers, een belangrijk uitgangspunt. De grote verbanden in de Schrift zijn hierdoor namelijk terug te vinden. Dit plaatst ons wel regelmatig voor een dilemma. De statenvertalers blijken minder concordant te zijn geweest als we dachten. Ter wille van de concordantie veranderen we soms woorden die je eigenlijk omwille van de begrijpelijkheid helemaal niet zou hoeven te veranderen. De woorden roede, stok en staf bijvoorbeeld hebben we in de hertaling van Jesaja gekoppeld aan drie verschillende Hebreeuwse woorden. Dit heeft er wel toe geleid dat de herziening soms stok heeft waar de SV het woord staf gebruikt of omgekeerd.
Het streven naar een concordante vertaling leidt in de praktijk tot een opmerkelijke ontwikkeling: hier en daar komen juist moeilijkere of enigszins verouderde woorden in de tekst voor. Dat roept vragen op. Maar een minder gangbaar woord is nodig als het eenvoudigere alternatief al is gekoppeld aan een ander Hebreeuws grondwoord. Het schaaltje concordant weegt dan net even zwaarder dan het bakje begrijpelijk Nederlands.
Maar we kennen geen rangorde. Zo kon het gebeuren dat in Jesaja 30:8 ons weegproces precies andersom uitviel. 'Schrijf op een tafel' veranderden we in 'schrijf op een stenen plaat'. In Jesaja is hetzelfde Hebreeuwse woord gebruikt als in Exodus. Daar is het in de herziening wel met tafel weergegeven. De tafelen van de wet zijn een begrip. Die willen we niet kwijt.
Maar in andere verbanden roept het woord tafel ten onrechte de gedachte aan onze keuken- of kamertafel op. Dan kiezen we voor begrijpelijkheid boven concordantie.

Nieuwe inzichten
De taalbarrière die in vier eeuwen is gegroeid tussen de tekst van de Statenvertaling en het Nederlands van de 21e eeuw proberen we zoveel mogelijk weg te nemen. De eerlijkheid gebiedt echter te zeggen dat we als resonans groep de betekenis van een tekst niet altijd kunnen doorgronden. Soms is niet helder hoe een beeld is bedoeld. Wat moeten we kiezen als een grammaticale constructie voor tweeërlei uitleg vatbaar is? De vraag van Filippus 'Begrijpt u ook wat u leest? ' moeten we soms met nee beantwoorden.
Dit besef heeft ons al doende uitermate terughoudend gemaakt in het verwerken van nieuwe exegetische inzichten, hetzij van onszelf, hetzij van anderen. We raadplegen daarom steeds de kanttekeningen en sluiten ons daar zoveel mogelijk bij aan. Als we op grond van het Hebreeuws of vanwege de context toch een andere keuze maken, geven we dit aan in een voetnoot.
De tekstvarianten die de statenvertalers in de kanttekeningen hebben gegeven, laten tot onze bemoediging regelmatig zien dat onze worsteling ook de hunne is geweest. Wij staan soms voor een andere muur dan die van de taalbarrière. Het is bij onze bijeenkomsten dan ook ons voortdurend gebed of de Heilige Geest ons wil leiden bij de keuzes die we moeten maken. Het is onze hoop en ons verlangen dat de HSV onnodige belemmeringen wegneemt en tot een persoonlijke zegen zal zijn voor wie haar gebruiken.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen