BOEKBESPREKINGEN

Dr. B. van 't Veld:
Exodus deel I.
Uitg. Kok, Kampen; 332 blz.; € 39,90.
In de serie Prediking van het Oude Testament verscheen een nieuw commentaar over het bijbelboek Exodus, door dr. B. in 't Veld. Dit zojuist verschenen deel behandelt Exodus 1:1-13.I6. In de beknopte methodologie van vier pagina's geeft de schrijver uitdrukkelijk aan dat hij zich concentreert op de tekst in zijn eindgestalte. Ons past terughoudendheid wanneer het over de verschillende wordingstheorieën van het boek Exodus gaat, zo stelt hij. Gedurende het hele commentaar wordt deze methodologische nuchterheid vastgehouden: Wars van al de speculatieve methodes die de teksten opdelen en verknippen, respecteert deze exegeet de tekst in zijn eindgestalte en verklaart hij de tekst zoals die ons is overgeleverd. Dat is voor mij het kenmerkende van dit commentaar: Steeds worden de typerende Hebreeuwse woorden van een pericoop onderstreept, wordt de achtergrond van die woorden kundig toegelicht, de structuur van de pericoop als geheel wordt zorgvuldig geanalyseerd alsmede kenmerkende zinswendingen en terugkerende thema's. Dit commentaar is daarom zeer behulpzaam voor de prediker die de moeite neemt om de Hebreeuwse tekst zelf te vertalen. Het commentaar dwingt je als het ware de tekst zeer precies te volgen en als je dat doet, wijst de commentator je op het kenmerkende daarvan.
Een klein voorbeeld: Als de Farao na de tiende plaag in de nacht opstaat om Israël te laten gaan (12: 3I-32), dan benadrukt de commentator scherpzinnig dat de Farao in een soort jachtigheid alleen woorden van één of twee lettergrepen gebruikt, imperatieven bovendien. Die taal wijst volgens hem op de grote geagiteerdheid en beslistheid waarmee Israël als het ware weggejaagd wordt. En juist dat refereert weer naar 11:1, waarin God aankondigt dat de Farao 'u haastelijk van hier zal uitdrijven'. Dat is een klein, maar representatief voorbeeld. Het commentaar zit dicht op de tekst, en het is aanstekelijk steeds te merken dat de nauwkeurige exegese van die tekst je ook heel dicht op het gebeuren brengt en je doet stuiten op de stille wenken die er in de tekst zelf liggen.
Niettemin gebeurt de verdere theologische en homiletische uitwerking van de exegese, wat mij betreft nogal sober.
Weliswaar wordt iedere grotere pericoop afgesloten met een korte paragaraaf 'de prediking van', maar die gedeeltes zijn als het ware samenvattingen van de pericoop. Er wordt amper 'over de tekst heen gekeken'. Bijvoorbeeld: in de exegese geeft het commentaar, zij het zeer beknopt, aan dat in de plagen over Egypte, de Heere God de goden van Egypte vernedert en hen aan de kaak stelt als machteloos. Een dergelijk exegetisch gegeven wordt echter niet of nauwelijks nader uitgewerkt in een theologische of homiletische aanzet over bijvoorbeeld het oordeel als ontmaskering, en over de woede Gods die dus los kan barsten over maatschappijen die in bezit genomen zijn door Gode-vijandige machten. Deze teksten die wij uitleggen en verkondigen, zijn toch niet enkel historisch, maar ook paradigmatisch?

Ten slotte een observatie. Het commentaar legt sterk de nadruk op de tekst, en toch mis ik een soort meta-beschouwing over de theologische betekenis van de tekst in haar specifieke eindgestalte. Neem bijvoorbeeld de pericoop 12:1-13.16. De tekst is daar een eenheid, en toch kent zij een enorme diversiteit van genres en inhouden. Dat is een frappant maar belangrijk gegeven. We lezen de liturgische voorschriften over het vieren van Pascha, daarna volgt een historisch verslag van het gebeuren van de tiende plaag en van de Uittocht, dan nadere cultische bepalingen over de toekomstige heiliging van de eerstgeborenen, en daartussendoor de catechetische opdracht over het onderricht van de kinderen. Het heeft theologische betekenis dat al deze genres en inhouden met elkaar vervlochten zijn in de eindgestalte van de tekst. Brevard Childs bijvoorbeeld benadrukt dat de bijbelschrijver met opzet het heden van de Uittocht vervlecht met de toekomstige viering ervan, zodat het heil van dat moment niet alleen een historische herinnering is, maar zich steeds weer actualiseert wanneer de Uittocht herdacht of verkondigd wordt. Door zo de theologische strekking van de tekst zoals die overgeleverd is, te honoreren en te expliciteren, krijg je meer zicht op hoe de Schrift zelf met de kwestie van historiciteit omgaat. Veel Angelsaksische theologen (B.Childs, J. Durham, T. Fretheim, W.Brueggemann) wijzen daarop en het lijkt mij ook in ons Nederlands discours een verrijking van het debat over de verhouding tussen tekst en werkelijkheid in de Schrift.

J. Exalto e.a. (red.):
Het blijvende Woord (deel 3). Vijftig levens van oudvaders.
Uitg. Gereformeerde Bijbelstichting, Leerdam; 237 blz.; € 24,50.
Bij de eerste aanblik streelde dit in kloek formaat bezorgde boek mijn oog en stal het mijn hart. Dat komt doordat op de omslag een magnifieke foto prijkt van een van de mooiste kerken in het Zeeuwse, de Grote of Onze Lieve Vrouwekerk in Tholen. Een veelbelovende kennismaking met een voornaam kijk- en leesboek.
Vijftig bekende en vooral ook onbekende oudvaders komen voorbij, waar mogelijk voorzien van een portret, maar in ieder geval voor het voetlicht gebracht door een korte levensbeschrijving. Deze biografische schetsen worden opgeluisterd door fraaie foto's van kerken waarin de betreffende predikanten ooit het Woord bedienden, en door afbeeldingen van titelpagina's van hun nagelaten geschriften.
Zelfs is er gedacht aan een telkens afgedrukt topografisch kaartje van Nederland, waarop men met één oogopslag kan zien waar hun arbeidsveld zich bevond. Aan deze uitgave is door redactie en drukker echt de uiterste zorg besteed. Voor wie ook maar een beetje van de Nederlandse kerkgeschiedenis houdt, is dit een kostelijk boek. Je blijft er in grasduinen en van genieten, en dat voor nauwelijks meer dan een eurodubbeltje per pagina!
Indien ik al iets op dit prachtboek aan te merken had, zou dat het genreverschil van de diverse bijdragen betreffen.
Maar hoe kan het ook anders met een club van negen medewerkers die elk hun eigen stijl en invalshoek hebben.
Deze diversiteit maakt de lectuur ook wel weer boeiend. Nu eens is de tekst gewoon zakelijk en informatief, dan weer ronduit stichtelijk en appellerend. Hoe het ook zij, voor deze uitgave heb ik veel waardering.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen