Heil beloofd aan zondaren

In de theologie de eeuwen door, heeft het verbond altijd een grote plaats gehad: het gaat om de relatie met de geschiedenis van mensen. Verbond wil in onderscheid met de uitverkiezing  zeggen dat God te maken wil hebben met mensen die met beide benen in het aardse leven staan. Bij uitverkiezing denken we meer aan wat God van eeuwigheid heeft bepaald. Het verbond legt alle accent op wat God doet in de geschiedenis van mensen.
Weliswaar mogen we verbond en uitverkiezing niet tegen elkaar uitspelen, maar het is wel vruchtbaar en zegenrijk dat we tussen beide onderscheiden.

Genadeverbond
Een verbond tussen God en mens wil zeggen dat God Zich met mensen wil verbinden. Hij wil met ons te doen hebben: een wonder dat we niet verdienen. Het is genade van God. Vandaar dat de Bijbel ons leert spreken over genadeverbond.
Overigens komen er naast het woord genadeverbond nog enkele andere verbondsvormen voor, zoals het werkverbond (Hos. 6:7a), het verbond met Noach (Gen. 9:12, 13), het verbond van de Sinaï (Ex. 34:10), het nieuwe verbond (Jer. 31). Op het moment dat het terzake is, zullen we deze andere verbondswoorden kort uitleggen. We willen echter eerst en vooral het genadeverbond behandelen. Dit neemt in de Bijbel verreweg de grootste plaats in.

In de Schrift
Hoewel het woord er zelf niet genoemd wordt, plaatsen we het begin van het genadeverbond in de moederbelofte van Genesis 3:15. Immers, daar wordt satan zijn verlies aangezegd en wordt zondaren heil beloofd. Tevens wordt in notendop de komst van Christus aangekondigd. Het is de eerste schakel van de gouden keten der beloften van Gods genadeverbond die in het Oude Testament staan en de komst van Christus aankondigen. Een gouden keten, vaak door kinderen opgezegd tijdens kerstfeestvieringen.
In Genesis 15:18 komt het woord verbond in de zin van genadeverbond het eerst voor. Weliswaar ligt daar het accent op de landbelofte voor Abraham en zijn nageslacht, maar toch heeft dit ook alles met het genadeverbond te maken. Dat geldt te meer, omdat in het offergebeuren dat er plaatsvindt, de kernbetekenis van het genadeverbond helder wordt, want we mogen er heenwijzing naar het offer van Christus in zien. Vanuit de verte van het Oude Testament wil daarmee gezegd zijn dat het offer van Christus de enige grond is voor het genadeverbond. Het is het enige wat het waar maakt dat de heilige God met ons zondige mensen in liefdevolle verbinding kan staan.
Bovendien is er in Genesis 15 het indrukwekkende gebeuren dat God op zijn Eentje tussen de stukken van het offerdier doorgaat. Daar worden twee dingen mee aangeduid.
Ten eerste dat God alleen het initiatief neemt tot de daad van de verbondssluiting.
Ten tweede dat God ermee zeggen wil dat Hij, bij wijze van spreken, net als dat gedode dier, in stukken gehouwen zou mogen worden, wanneer Hij zijn gesloten verbond niet na zou komen. We kunnen dus totaal op het genadeverbond aan. God bezweert ons bij het gestorte bloed van zijn Zoon Jezus Christus dat we niet hoeven te twijfelen aan Zijn genade. We mogen het ook niet, want met twijfel onteren we Hem in de waarachtigheid van Zijn verbondsbeloften en begaan we een grote zonde.

Het Noachitisch verbond
Ondertussen zal opgevallen zijn dat het woord verbond uit Genesis 6 en 9, is overgeslagen. Dat is bewust gedaan, omdat daar het zogenoemde verbond met Noach voorkomt. Een verbond dat weliswaar met genade te maken heeft, want het is genade dat God de wereld niet door water zal doen vergaan. Het is echter niet de genade van vergeving en eeuwig leven.
Het verbond met Noach beschouwen we daarom als algemene genade, ofwel algemene goedheid van God, waar alle mensen zonder onderscheid iri delen. God blijft Zijn zon doen opgaan over bozen en goeden. De aarde zal, niet meer door water vergaan.
Naast die algemene genade is er de bijzondere genade van vergeving en eeuwig leven. Die genade is niet algemeen, niet voor elk mens zonder meer. Die genade is enkel voor wie gelooft in wat Christus voor ons volbracht heeft.

Oude en Nieuwe Testament
Wanneer we over Gods genadeverbond spreken, gaat het dus over die bijzondere genade. Genade die in de tijd van het Oude Testament nog niet door Christus op Golgotha bewerkt was. Wel was die bijzondere genade beloofd aan Abraham en zijn nageslacht en. onderstreept in het verbond dat God bij de Sinaï met het volk Israël heeft gesloten. Daarom is de genade van God, al was het via de beloften, ook in de oudtestamentische tijd geheel werkelijkheid geweest. De ware gelovigen van het Oude Testament zijn even wis en waarachtig zalig geworden als de gelovigen uit de nieuwtestamentische tijd. Bovendien werden ze op dezelfde manier zalig, namelijk enkel door het geloof in de genade van Christus.
Wel is er onderscheid. Het verschil is dat in de oudtestamentische situatie Christus enkel beloofd was. Zijn werk was nog niet volbracht. In de nieuwtestamentische tijd is de belofte van de komst van Christus vervuld en is Zijn verlossingswerk volbracht. Van de relatie tussen het genadeverbond in het Oude en het Nieuwe Testament wordt wel gezegd dat het gaat om hetzelfde verbond, maar dat er verschil is in de bediening ervan. De ceremoniële godsdienst uit het Oude Testament met het brengen van offers is in het Nieuwe Testament niet meer nodig. Daar doelt Jeremia 31, dat spreekt over een nieuw verbond, op. Jeremia 31 duidt de verbondssituatie onder de nieuwtestamentische tijd aan.

Gods initiatief
Kenmerkend voor het genadeverbond is dat God het initiatief neemt. Hij is de Eerste. Niet wij. God komt als Eerste over de brug.
Daarmee is niet enkel het hele karakter van het genadeverbond gegeven, maar eveneens dat van Gods genade zelf. Genade en genadeverbond komen voort uit God. Onze verlorenheid door de zondeval is zo diep dat wij niet in staat zijn als eerste naar God te vragen. Wij zijn er ook onwillig toe.
Daarom is het zo'n heerlijk evangelie dat God het initiatief heeft genomen in het oprichten van het genadeverbond. In het Oude Testament werd dat telkens zichtbaar in de besnijdenis, in het Nieuwe Testament treedt het aan de dag bij de doop.

Het heilsverbond
Ondertussen beseffen we dat achter het initiatief Gods tot het genadeverbond, er nog een ander initiatief van God meespeelt. Dat is het initiatief van Gods verkiezende liefde. Daarin ligt het allereigenlijkste initiatief van God tot ons behoud. Van eeuwigheid af heeft God gedachten van vrede gekoesterd voor verloren zondaren. Ook hier wordt wel een verbondsuitdrukking gebruikt, te weten het heilsverbond, ofwel de raad des vredes. Hierin hebben speciaal de Vader en de Zoon, maar toch ook de Heilige Geest, afspraken gemaakt tot ons behoud. De Zoon heeft Zich hier aan de Vader aangeboden om het werk tot ons behoud te volbrengen. Dit heilsverbond onderscheiden we evenwel van de uitverkiezing zelf, al hangt het er totaal mee samen.

Tijd en eeuwigheid
Ondertussen is het van wezenlijk belang het genadeverbond niet te laten samenvallen met het heilsverbond. Anders vervalt het onderscheid tussen verbond en verkiezing. Dat kan en mag niet.
Verkiezing is een zaak van de eeuwigheid, het verbond wordt opgericht in de tijd. De spanning die dat met zich meebrengt, moeten we volop laten staan. Wij zijn te klein van bevattingsvermogen om vanuit de tijd door te dringen in de eeuwigheid. Enkel God Zelf kan het raadsel tussen samenhang van tijd en eeuwigheid ontraadselen. Het is daarom niet goed om het verbond in de verkiezing te laten opgaan.
Het verbond heeft, als opgericht in de tijd, een eigenheid ten opzichte van de verkiezing. Het wordt ervan onderscheiden. Ondertussen wordt het er niet van gescheiden, want het verbond komt voort uit Gods verkiezende liefde. Tevens heeft het verbond zelf ook de structuur van de verkiezing (A.A. van Ruler). Zowel verbond als verkiezing ligt verankerd in het initiatief van God. Hij is de Eerste. En daarom ook de Laatste. Dat betekent dat we het er mee eens dienen te worden·dat niet wij initiatiefnemer zijn. God is het. Sterven aan onze hoogmoed en erkenning van onze verlorenheid horen wezenlijk bij het geloof.

Geloofszekerheid
Dat het verbond niet samenvalt met de verkiezing, sluit ondertussen niet uit dat het er wel mee samenhangt. Dat is zeer troostvol voor het geloof en bevordert geloofszekerheid. Zoals we van Calvijn hebben geleerd dat de verkiezing als in een spiegel zichtbaar wordt op Golgotha, zo mogen we dat in afgeleide zin ook zeggen van de doop als teken en zegel van Gods verbond. Het genadeverbond wil ons verzekeren en verzegelen van de waarachtigheid van Gods genade in Christus op Golgotha voor ons volbracht. Genade die geworteld is in Gods verkiezende liefde en ons beloofd wordt in de Schrift.
Met dit laatste hangt ook de verbondsvloek samen. Er wordt mee bedoeld dat ieder mens die door de doop in het verbond is begrepen, maar de verbondsbeloften in ongeloof naast zich neerlegt en verwerpt, dit voor Gods rechterstoel te weten zal komen. Hij zal met dubbele slagen geslagen worden, want hij wist de weg, maar bewandelde die niet. Er is geen excuus mogelijk. Een gevaar dat wel dreigt wanneer het verbond te zeer door de verkiezing wordt bepaald. Valse lijdelijkheid wordt dan in de hand gewerkt. We geven God de schuld van ons verloren gaan, nemen een loopje met onze eigen verantwoordelijkheid en betwijfelen de waarachtigheid van Gods beloften.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen