BOEKBESPREKING

Gerard den Hertog:
De passie van de hoop. Over de verhouding van eschatologie en ethiek.
Uit. Boekencentrum, Zoetermeer; 137 blz.; € 13,50.
AI bij zijn aantreden als hoogleraar ethiek in Apeldoorn heeft dr. G.C. den Hertog de verhouding eschatologie (de komst van het Koninkrijk) en ethiek op zijn agenda geplaatst. In de spraakmakende serie Boekencentrum Essay legt hij opnieuw 'enige gedachten' over deze thematiek op tafel.
Den Hertog signaleert dat in onze dagen de grootse visioenen met betrekking tot de toekomst zijn verdampt. Toch kunnen mensen niet zonder verwachting leven, wil de ethiek geen schade lijden. De auteur maakt in dit boek een rondgang langs verschillende denkers uit heden en vooral verleden. Hij onderzoekt nauwkeurig hun (theologische) posities en plukt ook vruchten van hun inzichten. Ik noem er enkele.
Van de ethicus Ter Schegget neemt hij de concentratie op het gebed mee. God geeft Zichzelf te kennen en wij worden door het gebed in de heiliging van de Naam betrokken.
Van de Duitse nieuwtestamenticus Jeremias leert Den Hertog dat het handelen van God in de Schrift vaak verhuld omschreven wordt in passieve werkwoordsvormen, die uitdrukkelijk naar God of Christus verwijzen, het zogenaamde passivum divinum. Een goed voorbeeld is Rom. 12:2: 'wordt veranderd door de vernieuwing van uw denken'. Zó - op een verhulde manier - is Gods nieuwe wereld nu al present.
De ethicus Verdonk heeft diep doorgedacht over het begrip 'erfzonde'. De erfzonde als realiteit bakent het speelveld van de menselijke verantwoordelijkheid af. Als mens kan en hoef je zelf geen nieuwe wereld te scheppen - dat is de doodssteek voor een verbeten idealisme. Evenmin ben je een hulpeloos slachtoffer. Omdat God trouw blijft aan deze wereld - ze is schepping! - is ze niet aan de chaos overgeleverd. Nu al licht iets van het Rijk op als geschenk in een gebroken wereld. Maar hoe verhoudt zich het Koninkrijk van God tot de werkelijkheid die wij kennen?
Aan de hand van de uitleg van de gelijkenissen van het Koninkrijk door H.J. Iwand laat Den Hertog zien dat het Koninkrijk de vastgelopen samenleving openbreekt. De kerk mag aan dat Rijk dienstbaar zijn door de Geest van Christus.
Den Hertog gaat ook nog in op de verhouding tussen kerk en staat aan de hand van Barth en Bonhoeffer. Het mag duidelijk zijn dat dit geen gemakkelijk boek is. Voor een deel heeft dat te maken met het taalveld en het abstractieniveau. Wanneer een essay voor een ruim publiek bestemd is (zo Van Dale) moet zij in dit geval wel beschikken over stevige theologische bagage en grondige kennis van de Duitse taal. Dit boek is ook complex door zijn compositie. Sommige onderdelen werden eerder gepubliceerd in een heel ander verband en daardoor is er geen heldere samenhang, zoals in het geval van hoofdstuk 2.
De inleiding, waarin gemediteerd wordt over het beeld Van zwaarden tot ploegscharen in de tuin van de VN doet geforceerd aan. Daar staat tegenover dat je als lezer in feite zes verschillende detailstudies in handen krijgt. Een soort maggiblokjes die vele, krachtige bestanddelen bevatten waarmee je lang vooruit kunt. Mij trof bijvoorbeeld een passage over de plaats van de gemeente in de wereld (Iwand, blz. 84); een gedeelte dat raakt aan hedendaagse missionaire vragen . Ook wat geschreven wordt over Paulus in Handelingen 20 en 21 geeft stof tot meedenken.

Nog enkele losse opmerkingen en vragen. Den Hertog voert in dit boek vooral het gesprek met de nieuwere theologie. En hij doet dat congeniaal-kritisch met grote kennis van zaken. Ik vind dat een verademing. Het Rijk van God komt op ons toe. Op welke wijze gebeurt dat en wat betekent dat voor ons handelen in de kracht van de Geest van Christus? Is er zoiets als 'wegbereiding' (Bonhoeffer)?
Er is echter in de verwachting van Gods toekomst ook nog een andere houding denkbaar. G.G. de Kruijf noemt dat 'voorbereiding'. Het leven als pelgrimstocht op weg naar de stad die fundamenten heeft (zo Augustinus, Calvijn). Den Hertog heeft hier ook oog voor maar het zou boeiend zijn om te zien hoe hij deze beide lijnen met elkaar verbindt.
Verder vraag ik me af of de auteur er echt in geslaagd is om het onderscheid aan te brengen tussen heiliging en (christelijke) ethiek in een seculiere samenleving. Ook had ik graag meer willen lezen over de concreetheid waarin precies het nieuwe van Gods Koninkrijk oplicht, waarin precies het gelaat van deze wereld verandert (blz. 127). Bij de nadruk van Den Hertog op de schepping die de structuur van gerechtigheid heeft, dringt de vraag zich op: hoe verhoudt zich dat tot de val? Zit het kwaad alleen in de mens of ook in de wereld?
Wat ik overhoud aan dit boek is een bepaalde nuchterheid. Het beroep op de Geest is geen alibi om voorbij te gaan aan de weerbarstige werkelijkheid van het leven. Tegelijk is 'nuchter' in de Bijbel óók (1 Petr. 4) dat je de werkelijkheid leert beleven onder het licht van kruis en opstanding. Daar is Den Hertog op uit.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen