Overzicht kerkgeschiedenis

Het Handboek Nederlandse Kerkgeschiedenis, dat onder redactie van prof.dr. H.J . Selderhuis verscheen, biedt een totaaloverzicht van de Nederlandse kerkgeschiedenis - niet 'een' of 'het' handboek, maar gewoon 'handboek et cetera.' Echter, niet minder pretentieus, daar het een standaardwerk wil zijn dat met uiterste zorg is samengesteld ten behoeve van het onderwijs aan hogescholen en universiteiten.
Het wil staan in de rij van een illustere voorganger als Nederlandse Kerkgeschiedenis van prof.dr. O.J. de Jong. Generaties studenten hebben zich gebogen over de schier oneindige feiten en jaartallen die De Jong moeiteloos op college en in zijn boek(en) kon opsommen en omschrijven. De tijden veranderen. In dit nieuwe handboek is, met de verwerking van het vele materiaal dat door de eeuwen is opgestapeld en door de schrijfstijl, rekening gehouden met een bredere kring van eventueel belangstellenden.

'Fijne'
Aan die laatste kring, laten we zeggen de meer geïnteresseerde gemeenteleden, heb ik met name gedacht bij het lezen. Niet om extra afzet te genereren voor de uitgever. Het boek vindt zijn weg zeker wel, ook al is het lezen van dikke boeken en dan nog wel over geschiedenis niet wat mensen direct aantrekt.
Ik meen dat het team van specialisten erin geslaagd is iets neer te zetten waar de huidige lezer wat mee kan. Daaraan werkt een aantal zaken mee. Niet het minst de al genoemde schrijfstijl. De schrijvers weten complexe theologische debatten kort neer te zetten, eventuele personen en zaken die er uitspringen of vindplaatsen in bronnen en vele illustraties in aparte omkadering te accentueren. Om een wat prikkelend voorbeeld te noemen: Justus van Effen vertelt ons wat een 'fijne' is.
Een prettig lezende letter werkt levert een belangrijke bijdrage aan de leesbaarheid. Aan het begin van ieder afzonderlijk hoofdstuk, dat een bepaald tijdvak bespreekt, wordt een overzicht geboden van jaartallen met bijzondere gebeurtenissen op kerkelijk terrein. Iedere paragraaf geeft bovendien een korte historische uiteenzetting, het grote raamwerk waarin de kerkelijke geschiedenis is te plaatsen.
Een handboek geeft een overzicht en kan zich niet verliezen in details. Er wordt verwezen naar literatuur waarin de lezer specifieker terecht kan.

Kerkgenootschappen
Het schrijverspanel is rijk geschakeerd. Er is rekening gehouden met eigen vakbekwaamheid en kerkgenootschappen. Naast protestantse kerkhistorici is uitgezien naar rooms-katholieke vakgenoten. Apart bijgevoegd is een register van persoonsnamen en geografische namen. Dat is voldoende om snel en adequaat een deel van de kerkgeschiedenis op te zoeken. Toch zou in de complexe samenhang van de gevoerde theologische debatten een zaakregister niet misstaan. Het is aan de uitgever om dat bij een volgende druk bij te voegen.

18e en 19e eeuw
Inhoudelijk heeft de weergave van de achttiende en negentiende eeuw me geboeid. Het tijdvak waarin de Verlichting opkwam, doorzette en werkelijk een kentering bracht in de nog hechte gereformeerde vaderlandse kerk. Modernisme en liberalisme wierpen een stroom van bijbelkritiek voor zich uit. In kerk en staat was veel aan de hand. De eeuw waarin de bekende predikanten Comrie en Van der Groe leefden. In hun eeuw liggen kiemen voor de ver(der)gaande individualisering en verinnerlijking van de geloofsbeleving. Het zich onttrekken aan een maatschappij 'die de waarheid miskende en Gods geboden veronachtzaamde' nam toe, parallel met de groeiende bekommernis met de 'waarheid in het binnenste'. Het theocratisch elan van de gereformeerde theologie verschoof en verinnerlijkte; de rechtvaardiging van de goddeloze werd meer en meer van de centrale plaats verdrongen.
Me dunkt dat te midden van de huidige verzuiling en ontzuiling in kerkelijk Nederland iets van de geschiedenis geleerd moet worden om niet nog meer in de 'eigen kring' terug te trekken, maar met het evangelie van Gods vrije genade in Christus ons te richten tot kerk en wereld verloren in schuld. Dan mogen we werkelijk spreken van I'histoire se repète, met een belovend Heere erachter.

Emotioneel
Enkele passages worden besteed aan de Overzeese Rijksgebieden (p. 491 e.v.). Dat maakt nieuwsgierig naar de theologische ontwikkelingen overzee. Nu liftte de theologiebeoefening in de West en de Oost mee op het koloniale vaderland. Wellicht zou hier wat meer aandacht in paragrafen aan besteed kunnen worden.
Het lezen van dit handboek is emotioneel geladen. Een leidraad door de eeuwen heen, vanaf het begin van de eerste sporen van christendom, in het kielzog van de Romeinse legionnaires als een werk van de Heilige Geest in de Lage Landen geplant, levend bij het Woord: één doop, één geloof, één Heere, één kudde, één Herder. Een handboek is up-to-date, zodat ook de laatste kerkelijke verwikkelingen in met name protestants Nederland zijn verwerkt, een periode van verdergaande verscheuring, versnippering van het lichaam van Christus. Toch kan er nog kerkgeschiedenis worden geschreven! Alleen Gode lof. Zo stemt dit handboek ook tot nadenken en verootmoediging.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen