'Hij komt naast je staan'

'Lewis is natuurlijk niet de enige, ik kan genoeg andere inspirerende theologen, romanschrijvers en wetenschappers noemen. Maar het mooie van Lewis is dat hij al die kwaliteiten in zich verenigt. Hij was niet alleen apologeet van het christelijk geloof, maar ook literatuurhistoricus, romancier, dichter, kinderboekenschrijver - en op al die gebieden al even origineel en diepzinnig.
Soms denk ik: het komt vooral doordat hij zo'n goede schrijver is. Hij weet de dingen zó neer te zetten dat je ze als het ware voor je ziet, en daarbij weet hij zowel je verstand als je gevoel te raken. Met een citaat van hemzelf: een groot schrijver 'kan· geen oppervlakkig man zijn, hetzij in zijn gedachten, hetzij in zijn gevoelens'.'

Wanneer en hoe hebt u hem ontdekt?
'Tijdens de periode dat ik Nederlands studeerde in Utrecht. Ik moest toen verplicht The discarded image lezen, de studie die hij over het middeleeuwse wereldbeeld geschreven heeft, en dat vond ik een geweldig boek. Zo toegankelijk, zo beeldend, met zoveel betrokkenheid geschreven. Dat maakte dat ik ook eens naar al die dubieus klinkende titels uit de evangelische boekhandel ging kijken.
Brieven uit de hel, dat klonk niet bepaald stichtelijk - maar daarin bleek ik me te vergissen. Dus ik ging verder met De sleutel tot het geheim, De beeldhouwer en zijn beeld, De grote scheiding, de Narnia verhalen. Wat me vanaf het begin aansprak: hij durfde gewoon de meest basale vragen te stellen, vragen die in de kerk of op de catechisatie naar mijn gevoel al te makkelijk werden afgedaan met 'dat kun je niet beredeneren, dat moet je geloven'.
Bestaat God wel? Waarom zou het christendom beter zijn dan alle andere godsdiensten? Hoe zit het met de autoriteit van de Bijbel? Niet dat Lewis overal sluitende antwoorden op had, maar met zijn intelligente doordenking van die vragen heeft hij me destijds enorm geholpen.'

Wat hebt u zoal van hem gelezen? Wat was het beste?
'Ik heb niet alles gelezen, en uit wat ik wél ken, kan ik bijna geen keus maken. Zijn Kronieken van Narnia vind ik voorbeeldig als kinderboeken, zijn essays over de meest uiteenlopende onderwerpen altijd weer prikkelend en stimulerend, zijn Brieven uit de hel of De grote scheiding ontdekkend en confronterend, zijn Verdriet, dood en geloof aangrijpend en hartverscheurend.
Toch houd ik misschien wel het meest van zijn literair-historische studies - The Allegory of Love, The Discarded Image, Preface to Paradise Lost - vanwege de liefde waarmee hij de uiterst gelovige manier van denken bij middeleeuwse en renaissancistische dichters zichtbaar maakt. Niet zoals sommige andere wetenschappers dat doen, vanuit een neerbuigend neerkijken op het verleden, toen de mensen nog niet zo wijs waren als vandaag. Nee, hij neemt die dichters van vroeger serieus, hij is bereid om zich af te vragen: Hebben ze misschien gelijk, en heb ik met mijn moderne manier van denken ongelijk? Iedere generatie, schrijft hij ergens, maakt immers zijn eigen denkfouten, en de enige manier om daaraan tegenwicht te bieden is: veel oude boeken lezen.'

Wat en hoe vaak leest u nu nog van hem?
'Ik ga Lewis herlezen zodra de levensvragen zich opstapelen. Hij is niet sentimenteel: genadeloos eerlijk houdt hij zijn eigen en andermans beweegredenen tegen het licht, iedere neiging tot zelfmedelijden meteen de kop indrukkend. Hij ontkent niet dat het leven moeilijk is, hij geeft geen goedkope antwoorden. Neem bijvoorbeeld Brieven uit de hel, of De grote scheiding, of Verdriet, dood en geloof, of Het probleem van het lijden, of - hoe raar dat ook klinken mag - de Narnia verhalen. Juist in zijn kinderboeken weet hij als geen ander het heimwee naar de werkelijkheid achter de zichtbare dingen aan te wakkeren, weet hij een vermoeden te geven van de dingen waarnaar we hier op aarde slechts reikhalzend kunnen uitzien.
In momenten waarop je alleen de gebrokenheid van het bestaan kunt zien en iedere zingeving lijkt weg te vallen, komt Lewis naast je staan. Hij kan de chaos nog veel scherper analyseren dan je dat zelf kunt, maar hij zegt ook: Zie je niet dat wij mensen gewoon te dom zijn, te veel vastzitten aan onze eigen misvattingen en beperktheden om Gods perspectief te kunnen zien? Besef je niet dat achter die scherven, die brokstukken, iets veel groters schuilgaat, iets wat je nu alleen nog maar niet zien kunt? Hoe wou je leven zonder dat betekenisvolle perspectief, zonder geloof, zonder hoop en zonder liefde?'

Al op plaatsen geweest waar hij geleefd heeft?
'Afgelopen zomer was ik in Oxford, niet speciaal voor Lewis overigens, maar natuurlijk ben ik toen toch even in Magdalen College gaan kijken, waar hij jarenlang woonde en werkte als hoogleraar in de oudere Engelse letterkunde. Prachtig oud gebouwencomplex, schitterende kapel, bloeiende stokrozen, beelden van mythologische wezens in de kloostergang - je kunt je best voorstellen dat hij hier op allerlei manieren geïnspireerd geraakt is. De grootste verrassing bleek een Lewis-gedicht, in steen gegrift op de plek van ontstaan:
I heard in Addison's walk a bird sing clear:
This year the summer wil come true. This year. This year.'

Hebt u nog wel oog voor eventuele schaduwzijden van Lewis?
'In het algemeen vind ik Lewis een groot psycholoog, maar hij schrijft soms erg vanuit een vanzelfsprekend-mannelijk perspectief over vrouwen en hun positie in het leven. Pas na zijn (nogal late) huwelijk wordt hij genuanceerder en wijzer op dat punt, maar dan heeft hij de meeste van zijn boeken al geschreven. Ik heb ook wel wat aarzelingen bij de manier waarop hij mythologie en bijbelse geschiedenis met elkaar verbindt. En verder sta ik zelf overtuigd in de calvinistische traditie, terwijl Lewis natuurlijk als anglicaan op bepaalde punten anders dacht. Daar merk je soms iets van: als hij over de sacramenten schrijft bijvoorbeeld, of over de menselijke wil.'

Op welke manier heeft het lezen van Lewis u veranderd?
'Ik zie hem als voorbeeldig op verschillende punten - de navolging geschiedt met wisselend succes, maar dat maakt de idealen er niet minder om.
(1) Moeilijke vragen niet uit de weg gaan, maar onder ogen zien.
(2) Eerlijk en onbevangen en open-minded proberen te blijven, ondanks de 'heilige huisjes' van welke traditie of welk publiek dan ook.
(3) Altijd teruggaan naar de bronnen, oude teksten zijn vaak zoveel helderder dan alles wat er in latere tijden omheen geschreven is.
(4) Zo goed mogelijk proberen te zeggen wat je bedoelt. Het is veel moeilijker en tijdrovender om eenvoudig en concreet te schrijven dan om een woest-geleerd betoog met veel abstracties en moeilijke woorden op papier te werpen.'

Waarin heeft hij nu betekenis, anno 2007?
'Hij opent de ogen voor de traditie der eeuwen, dat maakt hemzelf ook redelijk tijdloos. Het gaat bij hem niet om het eigen kleine kerkje, niet om de opvattingen die toevallig in eigen kring heersen, maar om wat de grote christelijke denkers uit alle eeuwen gemeen hebben.
Om de hoofdlijnen van de christelijke orthodoxie dus. Hij leert je over kerkmuren heenkijken en over de grenzen van je eigen tijd en plaats, hij maakt je bewust van de universele waarde en kracht van het christelijk geloof.'

Als u Lewis zou kunnen spreken, waar zou u het dan over hebben?
'Over Harry Potter. Dat is echt een onderwerp voor hem, dacht ik onlangs bij het herlezen van An experiment in criticism. Die combinatie van mythologie en moraal heeft hem altijd gefascineerd. Maar misschien zou ik de gespreksonderwerpen ook beter aan hem kunnen overlaten, daar wordt de gedachtewisseling waarschijnlijk dieper van.'

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen