Psalmen met wijsheid zingen

Aan ons lied is ons geloof te kennen. Vertel me wat u zingt en ik zal u iets over uw geloof vertellen. Zingen is een geschenk van God om met het ‘voorbedachte lied’ de Heere te loven. Luther noemde om die reden zingen twee keer bidden. De woorden van de psalmen zijn ons aangereikt door de Geest van God, om het geheim van de vreze des Heeren uit te zingen.
Maar andersom is het ook waar. Zingen doet wat met ons. Het raakt de zenuw van ons geloof. ‘Er wordt in de kerk op twee manieren gebeden, de ene manier is alleen met woorden; de andere met zingen. En in de praktijk zien we dat het zingen grote kracht heeft om het hart van de mensen te bewegen en met min of meer vurige ijver te ontsteken om God aan te roepen en te loven.’ Woorden van Calvijn, die ons op de goede golflengte brengen.
Al zingend worden we meegenomen door de hartenkreet van mensen in diepten van ellende, van hen die uiting geven aan hartstochtelijk geloof, die uiting geven aan vreugde en dank. Veel meer nog: de zender van mijn hart wordt meer en meer afgestemd op de adem, de hartslag van de Geest, Die in ons bidt. 'Zo komt ons hart tot rust in U, o God’.

Kuyper
In zijn honderdjarige geschiedenis profileert de Gereformeerde Bond zich als een, in de eredienst, psalmzingende beweging. De invloed van A. Kuyper met zijn polemisch bedoelde uitspraak ‘Gods volk zingt geen gezangen’, speelt natuurlijk fors mee. Dat moeten we eerlijk erkennen. Onze vaderen wisten echter te onderscheiden waar het op aankomt. Kerkelijk gingen ze beslist niet met hem mee. Ze kozen niet voor het isolement, maar voor het staan in de breedte van de volkskerk. Tegelijk hielden ze het helemaal bij de psalmen. Impliciet ligt dat in de verbondenheid die werd uitgesproken met de Dordtse Kerkorde. Hoe waar dat ook is, toch was het meer dan dit min of meer ‘juridisch’ argument.

Gesprek
Immers ‘zingen heeft grote kracht om het hart van mensen te bewegen’. Dat geldt voor ieder genre van muziek. Muziek raakt harten. We spreken over een ‘meeslepende melodie’. Muziek doet wat met mensen. Denk aan het voorbeeld van David, die voor Saul op de harp speelde in tijden dat deze werd geplaagd door een boze geest. Zoals het is met muziek, zo is het ook met het lied dat we zingen.
Daarom is een gesprek over ons zingen, binnen de gemeente van Christus, als dat tenminste op een goede manier wordt gevoerd, alleen maar winst. Dat gesprek voeren we niet met oogkleppen op, zodat we niet meer zien welke invloeden de gemeente ondergaat, maar met wijsheid. In een geest van zachtmoedigheid. Dat gesprek helpt ons om de waardevolle elementen van onze liturgie helder te krijgen in de context van de gemeente van vandaag. Laten we dat gesprek blijven voeren om te beseffen wat er in de liturgie gebeurt. Om op goede toonhoogte de psalmen te blijven zingen.

Inhoud achter woorden
Ons lied geeft vorm en inhoud aan de omgang met de Heere God. Zingend maken we ons de woorden eigen. Niet alleen de woorden, maar ook wat er achter de woorden aan inhoud ligt. En op de inhoud van ons geloof waren onze vaderen intens zuinig. Dat ging hen enorm ter harte. Het gereformeerd belijden in zijn geheel legt van die zorg getuigenis af. Dat is geen statische zuinigheid, maar levende geloofswerkelijkheid.
Want de inhoud van het bijbels geloof wordt voortdurend bestreden en aangevochten. Het ligt keer op keer onder het spervuur van kritische vragen en van binnensluipende uitholling. Geloof is nooit een statisch en onaangevochten bezit. Vandaag ervaren we dat maar al te goed. Existentiële twijfel raakt de kern van het geloof. De cultuur van emotie dreigt de inhoud van het geloof te laten verdampen in vage algemeenheden of in bijzondere ervaringen.
Het pleidooi voor het unieke van de psalmen als te zingen liederen in de eredienst heeft alles te maken met het bewaren van de inhoud van ons geloof. Het is geen krampachtigheid om nadrukkelijk te pleiten voor de centrale positie van de psalmen. Het heeft veel meer van hartstochtelijke trouw om het geloof dat is overgeleverd zorgvuldig te bewaren.
En waar het van wijsheid getuigt, ter wille van de ruimte en de doorwerking van het evangelie, om naast de psalmen ook een lied te zingen, laat ook daar telkens opnieuw dit bewarende element van het zingen van de psalmen een wezenlijk aandachtspunt zijn.

Volgende week de laatste bijdrage aan deze serie over de liturgie.

Taalkleed
Die verbondenheid met de inhoud van het bijbels geloof stelt ons ook voor vragen. Het taalkleed van de berijming van 1773 is ouderen onder ons zeer vertrouwd, en we houden ervan. De woorden hebben ons hart. Zo hebben we het geleerd, zo hebben we ons geloof leren verwoorden. Voor jongeren of mensen die van buiten de gemeente binnenkomen ligt hier meer dan eens een forse drempel. Wat is eigenlijk ‘gereder’? Meer dan gereed? De zin waarin het woord voorkomt is mij lief.
Meer dan eens werken woorden, begrippen vervreemdend. Onze psalmen zingen met wijsheid, het geloofseigen van de psalmen doorgeven en overdragen, stelt ons voor deze vragen. Werkt het verouderde taalkleed van tijd tot tijd niet versluierend? Dat zijn lastige vragen. Maar vragen die we in kwetsbaarheid moeten stellen als het ons ernst is met de centrale plaats van de psalmen in de eredienst ook naar de toekomst toe.

Christologische lijn
De liturgie verbindt ons met de kerk der eeuwen, en verder nog, met Israël, met het volk van God van alle tijden en plaatsen. In de liturgie wordt iets geproefd van de traditie van de kerk der eeuwen. In de liturgie worden we meegevoerd tot de hoogte van de aanbidding van de kerk. Heerlijk om dat met Christus te doen, met woorden en gedachten die Hij kende.
Deze christologische lijn zou onder ons sterker benadrukt moeten worden. Christus leefde uit de psalmen en met de psalmen op Zijn lippen. Zo heeft Hij ook geleden en zo is Hij gestorven. Aan het kruis klinken psalmwoorden in volle diepte. De psalmen klinken anders in advent dan in de lijdenstijd, anders met Kerst dan met Pasen, anders met Pinksteren dan op de laatste zondag van het kerkelijk jaar, anders in een doopdienst dan in een Avondmaalsdienst.
Maar ze klinken wel in die diverse fasen van ons kerkelijk leven.
Psalmen die we zingen mogen worden uitgelegd, mogen worden geduid. Juist in onze vluchtige tijd waarin de historische duiding maar al te vaak ontbreekt.

Ritme
Waarom hebben de psalmen ons hart? Waarom houden we intens van de psalmen? Hebben we niets beters te doen? Dat valt te bezien. Er is iets wonderlijks aan de hand. ‘De psalmen hebben het ritme van het mensenhart en daarom worden ze nu al bijna drieduizend jaar gezongen’ (O. Noordmans). En paar gedachten reik ik daarvoor nog aan.
Het psalmboek heeft veel meer weg van een woud dan van een privétuintje, meer van een kathedraal dan van een kleine huiskapel. Anders gezegd: het psalmboek is een partituur die door een koor van stemmen tot leven komt. Een veelstemmig koor met liederen die uitzingen wat er in en aan en met mensen gebeurt. Het gaat over vreugde en leed, angst en twijfel, hoop en wanhoop, schuld en vergeving, verdrukking en bevrijding, over God en mens. Het hele spectrum van menselijk denken en voelen krijgt stem in dit lied der eeuwen.
Deze liederen raken als geen ander het hart van het geloof van de gemeente van Christus in hoogte en diepte. Daarom houden we van de psalmen en gaan we voor de psalmen met het oog op de eredienst. Al zingend wordt dit ons eigen gemaakt door de Geest van God.
Psalmen zijn geweldige voorbeelden van gesprek, omgang met God. Dat is de kern van het levende geloof. We geven antwoord aan de levende Heere. We stellen Hem onze vragen: ‘Waarom Heere?’ We vinden onze klacht terug. We klagen over leed en pijn in ons persoonlijk leven, in onze gebroken wereld. We worstelen met God. In die zin hebben de psalmen een enorme lading. Biddend en zingend word ik verbonden met allen die meezingen, meebidden. Zeg gerust dat we worden verbonden met het koor van de kerk der eeuwen in hoogten en in diepten.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen