Nieuw klimaat in wereldkerk

Veel christenen lijken zich de verandering niet te realiseren; kerken gedragen zich alsof er niets gewijzigd is. De wind is gedraaid en waait krachtig vanuit het zuiden. Terwijl in het noorden de kerken vaak worstelen om te overleven, zijn in het zuiden veel nieuwere kerken explosief gegroeid. Het zwaartepunt van het wereldchristendom heeft zich definitief verplaatst van het noordelijk naar het zuidelijk halfrond. De kerk van de 21e eeuw is die van Afrika, Azië en Latijns-Amerika. Er vinden ingrijpende verschuivingen plaats binnen de christenheid die een appèl doen op de ‘historische’ kerken van Europa. Met vreugde mag worden vastgesteld: Christus, Die zo lang is geassocieerd met Europa en Noord-Amerika, wordt vandaag gekend als de Christus van de hele wereld.

Wereldstad Rotterdam
Vroeger vertrokken zendelingen via de Rotterdamse haven naar verre en vreemde streken. Die tijden zijn voorbij. Op de plek waar zij scheep gingen, wonen nu de vreemdelingen zelf. Vandaag komen uit diezelfde verre landen evangelisten deze kant op. En met hen arriveren duizenden anderen, in de hoop op een nieuwe toekomst. Op plekken waar dertig jaar geleden de christelijke presentie vrijwel was verdwenen, is het christendom terug. Zo telt Rotterdam zeker 95 migrantenkerken. Verspreid over Nederland zijn er honderden migrantenkerken en 800.000 migrantenchristenen. Zij houden hun geloof niet onder een deksel.
Deze werkelijkheid biedt de kerken van het westen unieke kansen om de wereldkerk op eigen bodem te ontmoeten. De oude Europese kerken komen in aanraking met nieuwe gezichten van christendom om de hoek van hun eigen kerkgebouwen. Zij worden uitgedaagd door tot nu toe onbekende uitdrukkingen van christelijk geloof, vanuit de hele wereld. Ongewone Afrikaanse, Braziliaanse en Chinese vormen van christendom geven kleur aan multi-etnische steden als Rotterdam, Madrid en Londen. Op een doorsnee zondag kom je meer niet-westerse christenen tegen op weg naar een van hun plaatsen van samenkomst dan christenen van gevestigde denominaties onderweg naar hun kerkgebouwen.

Voorposten
Dit beeld van Rotterdam staat niet op zichzelf. De veelheid van migrantenkerken in onze Europese steden weerspiegelt de sterk veranderende situatie op mondiale schaal. Het dringt zich aan ons op dat het christendom opnieuw een niet-westerse religie is. Europese christenen vormen een minderheidsgroep binnen een niet-westerse meerderheid, waarin pinksterchristenen domineren. In de veelkleurige aanwezigheid van migrantenkerken hebben wij niet te doen met exotische resten uit de oude ‘zendingsdoos’, maar zien wij ons geconfronteerd met voorposten van het christendom van de toekomst.

Zending vanuit de marges
Door deze verschuivingen is het raamwerk waarbinnen ‘zending’ plaatsvindt compleet veranderd. Het traditionele model veronderstelde de beweging van noord naar zuid, van rijk naar arm, van de centra van de macht naar de periferie, van boven naar beneden.
De ‘zendeling’ vertegenwoordigde de rijke wereld en droeg een buidel met geld en projecten mee.
Vandaag gebeurt het omgekeerde: de hoofdstroom van de missionaire beweging gaat van zuid naar noord en van zuid naar zuid, van de arme naar de rijke wereld, vanuit de marges naar de centra van de macht, van onderaf naar boven.
Vanuit een context van armoede ontstaan ons onbekende vormen van zending en getuigenis. Het is voornamelijk door de enorme migratiestromen dat het evangelie wordt verspreid. Doorgaans gebeurt dit spontaan, ongecontroleerd en buiten onze organisatiestructuren om. Denk maar aan de missionaire aanwezigheid van migrantenkerken in West-Europa.

Maar ook krijgen wij te maken met steeds meer zendingsactiviteiten vanuit Afrika, Latijns-Amerika en Azië.
De ‘historische’ kerken lijken niet er echt klaar voor om creatief in te spelen op de nieuwe verhoudingen binnen de wereldkerk. Hun organisaties vertonen de neiging om de gevolgen van de nieuwe ontwikkelingen te ontkennen. Willen kerken en zendingsorganisaties op de toekomst voorbereid zijn, dan zullen ze moeten leren denken vanuit een nieuw paradigma van zending.

Nieuw zendingstijdperk
Met ons verstand weten wij dat het westen niet langer de toon aangeeft en de kerken van het zuiden hun eigen weg gaan. Het probleem is dat wij in diepere lagen van onze ziel deze omslag nog lang niet hebben meegemaakt.
Velen kunnen zich bij ‘zending’ alleen maar voorstellingen maken volgens het oude zendingsbeeld. Dat geldt zowel voor christenen die zich nog enthousiast bewegen binnen traditionele vormen van zending, als hen die zich krachtig afzetten tegen ‘zending’ door die activiteit steevast te vereenzelvigen met ‘zieltjes winnen’ en het opleggen van het eigen westerse gelijk.
Het verleden van de zending verdient een genuanceerde benadering. De praktijk kende zowel verdrukkende, als ook bevrijdende kanten. In vorige eeuwen was zending nauw verstrengeld met kolonialisme en imperialisme. Maar tegelijk heeft de zending zich vaak gekeerd tegen de koloniale structuren. Afrikaanse theologen worden niet moe te benadrukken dat de zending niet zelden een tegenbeweging is geweest, die het koloniale systeem van binnenuit heeft opengebroken. Onder meer via bijbelvertaling, heeft zij in veel situaties eerder bijgedragen aan de bewaring van lokale culturen, dan aan de verwoesting daarvan.
Christenen uit het zuiden roepen ons op om samen de hand aan de ploeg te slaan in de uitvoering van de onveranderde zendingsopdracht. Mensen hebben er immers onverminderd recht op om het evangelie te horen en de westerse kerken hebben zóveel bij te dragen.

Aanhaken
De voorwaarden waaronder ons zendingswerk vandaag plaatsvindt zijn echter gewijzigd. De bedding heeft zich verlegd. De westerse zendingsbeweging is een specifiek product uit het tijdperk van de expansie van Europa. Binnen dat raamwerk heeft zij veel betekend, maar haar tijd is voorbij. In de 21e eeuw gaan de kerken van het zuiden voorop.
Slagen de oude instituties van zending er niet snel in vanuit een dienende houding bij deze beweging aan te haken, dan missen zij de boot. En de Geest zal Zijn werk via andere netwerken voortzetten in nieuwe en ongedachte patronen van interkerkelijke samenwerking.
Ook de Wereldraad van Kerken slaagt er niet in ruimte te geven aan niet-westerse vormen van christendom. Velen in die kring zetten zich af tegen de koloniale erfenis van de zending, er blind voor dat de eigen organisatie en theologie gevangen zitten in het starre vooruitgangsgeloof van de Verlichting. Hoe kan het tot een echte ontmoeting komen tussen westerse organisaties met hun documenten, programma’s en bureaus, en kerken die nauwelijks door de Verlichting zijn gestempeld?
Er zou meer plaats moeten komen voor het geloofsgesprek waarin wij elkaar niet alleen van hoofd tot hoofd, maar vooral ook van hart tot hart leren kennen. Viering en lofprijzing spelen daarin een cruciale rol. Dat inzicht is van grote betekenis voor de relatie met migrantenkerken. Deze valt niet te definiëren in diaconale termen.
Het besef samen gelijkwaardige leden van het ene lichaam van Christus te zijn, dient voorop te staan. Alleen dat kan leiden tot vruchtbare samenwerking in Gods zending.
De wereldkerk doet zich kennen als een multiculturele werkelijkheid met een ongekende rijkdom aan oude en nieuwe tradities, die eraan kunnen bijdragen dat Europa zijn ziel terugvindt.
Interculturele ontmoetingen met medechristenen overal vandaan zijn inspirerend en krijgen soms iets van een voorsmaak van wat de apostel Johannes op het eiland Patmos gezien heeft aangaande de toekomst: ‘een onafzienbare menigte die niet te tellen was, uit alle landen en volken, van elke stam en taal’, die God prijst en één is in aanbidding’ (Openb. 7:9).

De vreemdeling
Multicultureel kerk-zijn houdt veel meer in dan een beetje kleur en folklore brengen in onze traditionele diensten. Het houdt radicale veranderingen in van de manier waarop wij onszelf verstaan en de manier waarop wij onze zaken doen. Er is een verandering nodig in mentaliteit ten opzichte van de ‘vreemdeling’ en wat God ons door zijn aanwezigheid te zeggen heeft. In een vreemdelingvijandig klimaat mag van de kerken verwacht worden dat zij de bijbelse noties als ‘gastvrijheid’ en ‘vreemdeling-zijn’ inhoud geven. In het hooghouden van gastvrijheid jegens de vreemdeling ligt de uiteindelijke maatstaf om te beoordelen of een samenleving rechtvaardig is of niet. Gaat het er niet om ruimte te maken voor wie niet mijn taal spreekt, die een andere huidskleur heeft dan ik gewend ben?
Niet zelden vindt via gastvrij onthaal van vreemdelingen openbaring plaats: het bijbelverhaal van Abraham en zijn drie gasten leert dat wij, juist in situaties waarin menselijke mogelijkheden zijn uitgeput, mogen leren kijken vanuit een nieuw perspectief: ‘Zou voor de Heere iets te wonderlijk zijn?’(Gen. 18:14). Ook voor die twee op weg naar Emmaüs valt de toekomst open als zij een ‘vreemdeling’ nodigen aan hun tafel. Deze blijkt tot hun verrassing Jezus Zelf te zijn.
Laten wij de gevarieerdheid van de ‘buitenlandse’ kerken in hun vitaliteit zien als een bijzondere gave van God aan een geseculariseerde wereld, die hunkert naar nieuwe zingeving en hoop. De spirituele ziekten en de crisis die het rijke noorden kenmerken, zouden misschien wel eens genezing kunnen vinden als de stemmen van de niet-westerse wereld werkelijk zouden worden gehoord en verstaan.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen