GLOBAAL BEKEKEN

Wat ligt er op het nachtkastje van theoloog, communicatie-adviseur en freelance journalist Willem van der Meiden? Een verassend verhaal in Ad Interim, het blad van de Vereniging van Vrijzinnige Protestanten in Nederland, geschreven door iemand die zich ook in deze contreien ophoudt.

Op mijn nachtkastje ligt een dik boek met een lange titel. Het heet 'Des Christens eenige troost in leven en sterven, of Verklaringe over den Heidelbergschen Catechismus in LII. Predicatien; benevens V. Belydenis-Predicatiën, door den zaalige heere Bern. Smytegelt, In zyn leven Bedienaar des Goddelyken Woords te Middelburg'. Een uitgave van Ottho en Pieter van Thol te ’s-Gravenhage en A.L. en M.H. Callenfels te Middelburg uit 1747.

Het boek ligt stoer en stevig tussen een paar beduimelde detectives, een nogal pittig studieboek en een weerbarstige dichtbundel. Want ik strijd tegen slapeloosheid op verschillende fronten. Maar het meest grijp ik bij het luiken van de oogleden toch naar Smytegelt. Niet omdat ik ineens in de ban ben geraakt van tomeloze vroomheid en ook niet omdat ik op zoek ben naar het strafste slaapmiddel. Nee, echte belangstelling houdt me wakker. De 'oude schrijvers', de theologen van de Nadere Reformatie, heb ik altijd genegeerd, in het hoekje van de fundamentalisten of als aartsconservatieven bij de tegenstanders van alle vooruitgang geparkeerd. Ik moet daarvan terugkomen. Hoe meer ik thuisraak in de geschiedenis van kerk en samenleving, des te meer word ik geraakt door de oprechte zoektochten van deze vromen naar levensheiliging, een hartstochtelijke kerk en een doortinteld maatschappelijk engagement. Hun woorden – hoe mooi ook – zijn vaak de mijne niet, de theologie is doorgaans van de dichtgetimmerde en anderen uitsluitende soort, hel en verdoemenis zijn me net te prominent aanwezig, maar de inzet en hartstocht waarmee deze mensen zich inlijfden in hun tijd en cultuur krijgen me te pakken. De dwaasheid komt kennelijk met de jaren.

Neem deze Smytegelt (1665-1739), veertig jaar lang preektijger te Middelburg, met een gehoor dat ijverig zat mee te pennen wanneer de dominee de geest kreeg. Hij was zeer geliefd in Middelburg, er waren zelfs wonderverhalen over hem in omloop, zoals dat van de 'engelenwacht' – twee alleen voor hem zichtbare gestalten aan weerszijden die hem op een nachtelijke wandeling zouden hebben behoed voor een beroving. Alle werken van Bernard Smytegelt zijn na diens dood verschenen, ook zijn beroemdste boek, bevattende 145 preken over Mattheüs 12 vers 20 aangaande het gekrookte riet en de walmende vlaspit. De weergave van al die preken is van horen zeggen. Ene Maria Booter schreef ze op en vijf jaar na zijn dood werden ze gepubliceerd. Het is een van de meest gelezen boeken van 'oude schrijvers' tot op de dag van vandaag. Als ik me ’s avonds laat in zijn catechismuspreken verdiep, krijg ik inzicht in wat er in die jaren aan de hand was, in de samenleving, in het stadje, in de gemeente, maar ook in de gereformeerde gezinnen, wat er met andere woorden theologisch, pastoraal en diaconaal speelde. De misstanden waartegen Smytegelt fulmineerde waren reëel en zijn vermaningen zijn de moeite waard. Soms zijn ze in het geheel niet gedateerd. Het gaat over bidden, bijbellezen, over deugden en ondeugden, over kinderen en jongeren, over lusten en lasten, over huwelijk en opvoeding, over het hele leven. Maar ook over de maatschappelijke kwesties van zijn tijd, zoals de slavernij. De dominee is tegen; hij vindt het 'stelen van eenen mensch' een 'grove diverije'. Slaven zijn volgens Smytegelt dieffelijk ontstolen'' uit hun land. Slavernij is dus verboden, omdat men conform de Tien Geboden niet zal stelen. Een flink deel van de gegoede Middelburgse burgerij was niet vies van de slavenhandel – het zullen dus onrustige kerkdiensten zijn geweest. Dit soort stellingen neemt deze geharnaste dominee voor me in. Ik zal deze vooruitstrevende strijder voor ’s mensen vrijheid nooit meer in een hokje stoppen. En preek na preek voert hij mij nacht na nacht al zachtkens naar 'd’waat’ren der rust.'

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen