Gevoelig voor twijfel

‘Bij Augustinus vind je heel veel zaken gecombineerd die vaak ver van elkaar af staan. Hij schrijft in een prachtige klassieke stijl, waarbij veel stijlfiguren worden toegepast, maar tegelijk bijzonder levendig. Die combinatie is al heel bijzonder, maar belangrijker nog is dat de inhoud een vergelijkbare combinatie oplevert: een machtige presentatie van de orthodoxe christelijke leer, maar met een bijzondere gevoeligheid voor menselijke vragen en twijfel.
Er is bij Augustinus ook sprake van een combinatie van theorie en praktijk. Hij was niet alleen schrijver en denker, maar ook zielzorger en kerkbestuurder. Augustinus is wonderlijk aansprekend gebleven door de tijden heen.’

Wanneer en hoe hebt u hem ontdekt?
‘Ik weet nog goed dat mijn interesse voor Augustinus ontstond in mijn middelbare schooltijd doordat mijn vader een keer tijdens een wandeling opmerkte dat er belangrijker theologen waren dan Luther en Calvijn. Hij noemde toen de naam Augustinus, die ik nauwelijks kende, maar waar ik wel nieuwsgierig naar werd door wat hij erover vertelde.
Als student kwam daar een bijzondere aanleiding bij. Ik had nogal wat vragen en problemen met de spanning tussen verstand en geloof. De lezing van de Belijdenissen van Augustinus was voor mij een bevrijding en een eyeopener. Augustinus worstelde met dezelfde vragen en zijn bekeringsweg was voor mij een uitnodiging om op die weg mee te gaan.’

Wat hebt u zoal van hem gelezen? Wat was het beste?
‘Zijn bekendste boek, de Belijdenissen, was mijn kennismaking met Augustinus. Daarna volgden tal van kleine boekjes, brieven en vooral ook preken. Daarna volgden zijn andere bekende hoofdwerken: Over de Stad Gods en Over de Drie-eenheid. Die laatste zijn groots en diepzinnig. Uiteindelijk geloof ik dat ik naast de Belijdenissen het liefst zijn preken lees. Soms ver van ons afstaand in hun allegorische uitleg van de Bijbel, maar op tal van plaatsen juist uitzonderlijk verrassend, levendig en aansprekend. Het is heel bijzonder dat er nog steeds nieuw werk van Augustinus (her)ontdekt wordt. Onlangs nog een bundel preken.’

Wat en hoe vaak leest u nu nog van hem?
‘Ik lees regelmatig in nieuw uitgekomen vertalingen van zijn werk. De Belijdenissen herlees ik regelmatig en verder sla ik vaak preken van Augustinus op, als ik me verdiep in een bepaald bijbelgedeelte. Er zijn honderden preken van hem bewaard gebleven. Ik preek zelf ook wel eens, en het valt

Volgende keer de laatste bijdrage: Anneke de Man-van Kooten kiest Martyn Lloyd-Jones.

me op dat gedachten die ik aan Augustinus ontleen, mensen vaak aanspreken.
Er is trouwens ook heel veel over Augustinus geschreven dat zeer de moeite van het lezen waard is. Een prachtige klassieker is: Augustinus, de zielzorger van F. van der Meer.’

Al op ‘bedevaart’ geweest?
‘Augustinus leefde in Noord-Afrika. Van de bloeiende christelijke cultuur daar is weinig overgebleven. Ik vrees dat ik er weinig van Augustinus tegen zou komen. Ik was wel in Rome en Milaan, waar Augustinus gewoond en gewerkt heeft. In Milaan is meer van Ambrosius (de bisschop daar) dan van Augustinus terug te vinden. Wel zoek ik in kerken vaak naar afbeeldingen van Augustinus. En in bibliotheken naar zijn boeken. Zijn invloed is immens geweest.’

Hebt u nog wel oog voor eventuele schaduwzijden van Augustinus?
‘Zeker. Omdat Augustinus zo’n enorme invloed heeft en zijn werk nog zo breed wordt gelezen en becommentarieerd, is juist ook in deze tijd veel kritiek op Augustinus te vinden. Voor een belangrijk deel ben ik het daar helemaal niet mee eens, maar er zijn ook elementen waar ik stevige vragen bij heb. Zijn benadering van seksualiteit roept bijvoorbeeld vragen op.’

Heeft het lezen van Augustinus u beïnvloed?
‘Ja, absoluut. Zijn lezen van de Bijbel, maar vooral zijn verwoording van het wonder van God, Die Zich in Christus vernederd heeft. God is niet meer boven ons, maar hij is beneden ons, zo diep is Hij afgedaald: ‘God is al nederig, maar wij zijn nog trots’ (uit een preek van Augustinus).’

Waarin heeft hij nu betekenis, anno 2007?
‘Augustinus is wel eens de eerste moderne mens genoemd. Hij schreef de eerste autobiografie, die blijk geeft van psychologisch inzicht, misschien wel de enige mens uit de Oudheid die we echt kennen met al zijn vragen, twijfels en geloof.
Ik heb Augustinus zelf ervaren als een man die de woorden sprak die ik vandaag nodig heb. Hoe merkwaardig ook, juist deze man die 1600 jaar geleden leefde, is nog steeds of opnieuw actueel. In zijn verlangen naar kerkelijke eenheid bijvoorbeeld. Niemand die zich op Augustinus wil beroepen kan zich afscheiden van de kerk. Hij was een intellectuele reus, een groot filosoof, die laat zien dat geloven niet haaks staat op het verstand, maar nodig is om tot een voller inzicht te komen.
Ik zou een mens die worstelt met de moeilijkheid om te geloven in een tijd waarin geloof en wetenschap zo haaks op elkaar lijken te staan, niets beters weten te raden dan ook Augustinus te lezen. Met Gods hulp kan hij dan geraakt worden door de Wijsheid Die dieper reikt dan het hoogste verstand, Die schitterender is dan het helderste licht, Die werkelijker is dan ik zelf ben, Die alle schuld vergeeft en Die het onrustigste hart tot rust, tot zijn bestemming brengt.’

Als u Augustinus zou kunnen spreken, waar zou u het dan over hebben?
‘Ik zou met hem graag willen praten over het genieten van de aarde en van alle goede dingen die God geschapen heeft. Augustinus lijkt soms te worstelen met het genieten van het aardse, terwijl hij er tegelijk zo prachtig over schrijft. Misschien kwam die worsteling wel omdat hij het aardse genieten te schamel vond tegenover het genieten van het geestelijke. En ik zou met hem graag spreken over zijn opvattingen over menselijke vrijheid en goddelijke verkiezing.’

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen