GLOBAAL BEKEKEN

De komst van de trein halverwege de negentiende eeuw heeft ook het christelijke volksdeel in beweging gezet. Dat blijkt uit de nieuwste uitgave van het levenswaardige Jaarboek van de geschiedenis van het Nederlandse Protestantisme, dat verscheen onder de titel Het liep op rolletjes (uitg. Meinema, Zoetermeer).
• In ‘Gereformeerd per trein’ memoreert Gert van Klinken een sombere overpeinzing uit een catechismuspreek van de afgescheiden dominee G.R. Kempf (1844-1884):
Iemand wandelde op den morgen van ’s Heeren dag in lommerrijke dreven. Hij was op weg met het doel om zich aanstonds te vereenigen met hen, die zouden opgaan naar het huis des gebeds. Hij verlustigde zich in Gods heerlijke schepping, toen opeens zijne aandacht werd geboeid door het geluid der zachte liefelijke toonen eener dorpsklok.
Deze verspreidden zich over het veld en door het bosch en waren als roepstemmen Gods om het volk te noodigen, dat het zich zou scharen voor eenige oogenblikken rondom het Woord des Heeren. Aangenaam waren hem die metalen boodschappers, zij versterkten hem in zijn voornemen en gaven hem liefelijke overdenkingen. In deze werd hij echter gestoord door het plotseling vernemen van een ander meer scherp en doordringend geluid; het gefluit eener locomotief. Ja, in zijn gehoor was ’t alsof dat laatste geluid verscherpt werd om te bespotten de tonen van den boodschapper des heils.

• Annemarie Hoekstra schrijft Een gemeente op de rail, over een zendingsfeest in Wolfhezen, met als bron de Nieuwe Rotterdamsche Courant van augustus 1863. De ‘feestcommissie’ huldigde drie motto’s: ‘Gij zult vroolijk zijn voor het aangezicht des Heeren, uw Gods, in de plaats, die de Heere, uw God, zal verkiezen om zijn Naam aldaar te doen wonen.’ (Deut. 16:11). ‘Verblijdt u in den Heer te allen tijd.' (Filipp. 4:4). ‘Laat alle dingen eerlijk en met orde geschieden.’ (1 Kor. 14:4).
Hoe ging dat bij de treinreizigers? ‘Reeds in den vroege morgen van heden was er in onze stad eene buitengewone drukte aan het station van den Rijn-Spoorweg. Vele ingezetenen uit deze gemeente en omstreken zouden zich naar Wolfhezen begeven, om met velen van andere plaatsen het ‘Eerste Algemeen Evangelisch Nationaal Zendingsfeest’ te gaan vieren. Naauwelijks had de trein zich in beweging gesteld of de reizigers begonnen eenparig geestelijke liederen aan te heffen, hetwelk op den geheelen tocht voortduurde, tot dat men ruim te 9 ure te Wolfhezen aankwam (…)’
Het zingen in de treinen trok vaak de aandacht van de commentatoren van zendingsfeesten. Daaruit blijkt wel dat de vrolijkheid van de feestgangers niet altijd even aanstekelijk was. Elise van Carcar schreef in 1864 dat de kwaliteit van het zingen nogal te wensen overliet en ook op de stations werd geklaagd.
Op het verzoek van het bestuur werd dit zingen echter gematigd en zweeg geheel bij het naderen of vertrekken van de volgende stations, tot groot genoegen van de eenigzins muzikale reizigers; want men kan zich geen denkbeeld maken van de afgrijselijke wangeluiden, die er ontstaan als in de verschillende wagens ook verschillende wijzen gezongen worden of wel dezelfde melodie, maar met een paar maten verschil.’ Het gezang van de feestgangers wekte nogal eens de hoon en spot van buitenstaanders op. Mede hierom werd al snel een verbod op het zingen op stations in de feestprogramma’s opgenomen. Soms tevergeefs. Predikant Andries Willem Bronsveld, die zich sowieso al regelmatig ergerde aan het zangniveau van zijn kerkvolk, zat in 1868 in een treincoupé, ‘waarvan het voorste gedeelte bezet was door een schare zo zanglustig, dat het dreunend gedaver van den trein hun gegalm niet overstemde. Waar de trein stil hield steeg het lied met nieuwe woede omhoog, en toen wij aankwamen te Middachten was het velen, vooral der vrouwen aan te hooren, dat zij niet meer zingen konden. Bevend, schor, akelig – valsch was het geluid, dat werd voortgebracht en stichtelijk was het zeker niet.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen