De schade beperken

‘Toen mijn moeder mij meedeelde dat ze van mijn vader wilde scheiden, stond mijn wereld op z’n kop. Maar het was pas het begin. Mijn vader zocht een advocaat, zo’n echte vechter, die voor ieder discussiepunt weer een nieuwe procedure begon. En als ik het weekend bij mijn vader was, ‘mocht’ ik alle papieren van de advocaat lezen. Mijn vader probeerde me echt te leren om een hekel aan mijn moeder te krijgen, al was dat waarschijnlijk onbewust. Dat wilde ik niet, maar mijn vader wilde ik ook niet missen.’ Een citaat van een jongen van veertien jaar, die pijnlijk helder ziet hoe hij betrokken wordt in de strijd tussen zijn ouders.

Vaak strijd
Als het zover is dat het onmogelijke toch werkelijkheid wordt, zijn er in Nederland in grote lijnen twee manieren om tot een echtscheiding te komen. De eerste mogelijkheid is dat ieder van de beide echtgenoten een eigen advocaat zoekt. De advocaten zoeken contact met elkaar en proberen overeenstemming te bereiken over de echtscheiding, de verblijfplaats en omgangsregeling van de kinderen, de partner- en kinderalimentatie en de verdeling van de inboedel, het vermogen en de schulden. Wanneer één van partijen geen scheiding wil en zich daartegen voor de rechter wil verweren, zal de partij die wél wil scheiden een scheidingsverzoek bij de rechtbank indienen. De andere partij kan daartegen verweer voeren. De rechtbank spreekt de echtscheiding echter hoegenaamd altijd uit wanneer één van partijen wenst te scheiden. Dit komt onrechtvaardig voor, maar wie zou willen dat het huwelijk juridisch gezien blijft bestaan, terwijl de andere echtgenoot in dat huwelijk geen rol meer vervult?
Andere situaties waarin de rechter actief betrokken wordt bij een zaak, zijn die waarbij de twee partijen geen overeenstemming weten te bereiken over de gevolgen van de echtscheiding, bijvoorbeeld de verblijfplaats van de kinderen. De rechter hakt dan de knopen door.
Op welke wijze deze procedure ook verloopt, er komt via deze weg altijd de nodige strijd en pijn bij kijken. De belangen van de partijen komen haarscherp tegenover elkaar te staan en partijen komen steeds vaster te zitten in hun eigen standpunten. Een maandenlange strijd en zeer hoge kosten zijn daarvan vaak het gevolg.

Oplossingen zoeken
Steeds meer echtparen die van mening zijn dat scheiden nog de enige mogelijkheid is die hun rest, kiezen voor een tweede optie: het samen zoeken van één advocaat. Er kunnen verschillende redenen zijn waarom echtparen dit doen. De meest gehoorde reden is dat ouders in het belang van de kinderen de gevolgen van een echtscheiding op een zo harmonieus mogelijke wijze willen regelen.
Een andere reden is dat het inschakelen van een gezamenlijke advocaat tot kostenbeperking leidt. De taak van de advocaat, die als onpartijdig bemiddelaar optreedt, is het begeleiden van de partners in het zoeken van oplossingen en het maken van afspraken. De bemiddelaar heeft tot taak de communicatie van de partners te begeleiden, te voorkomen dat zij elkaar kwetsen en het aandragen van mogelijke oplossingen en afspraken. Ook vanuit principieel oogpunt is hier veel voor te zeggen. Aan het kwaad van de echtscheiding wordt nog veel kwaad toegevoegd door getouwtrek over kleinigheden. Daarnaast draagt de bemiddelaar er uiteraard zorg voor dat alles wat in het kader van een scheiding geregeld moet worden, aan de orde komt.

Gesprekken
Vaak komen alle zaken die geregeld moeten worden in ongeveer vier gesprekken van circa anderhalf uur aan de orde. Het gaat dan weer om zaken als de verblijfplaats van de kinderen, de omgangsregeling tussen de kinderen en de uitwonende ouder, de alimentatie en de verdeling van het vermogen, de schulden en de inboedel. In geval van kerkelijk betrokken gezinnen, kunnen ook zaken aan de orde komen als de vraag: waar kunnen de kinderen kerkelijk het best hun draai vinden.
Wanneer partijen het op alle punten eens zijn, stelt de bemiddelaar een convenant op. Dat is een overeenkomst waarin alle afspraken worden vastgelegd. Dit convenant wordt door beide partijen ondertekend en, samen met een verzoek tot echtscheiding, naar de rechtbank gestuurd. Vervolgens spreekt de rechtbank de echtscheiding uit en wordt deze ingeschreven in het register van de burgerlijke stand. Vanaf deze inschrijving is de echtscheiding definitief.

Tevredenheid
In de praktijk blijkt dat echtscheidingsbemiddeling grote voordelen heeft. Wel moet van tevoren op realistische wijze worden ingeschat of dit mogelijk is. Wanneer sprake is van zeer ernstige problematiek, bijvoorbeeld mishandeling of seksueel misbruik, dan is echtscheidingsbemiddeling vaak een gepasseerd station.
Maar in minder ernstige situaties leidt een bemiddelingstraject er vaak toe dat ouders beter in staat zijn samen verantwoordelijkheid te blijven dragen voor hun kinderen, doordat de bestaande conflicten niet verder escaleren. Ook lijken beide ouders meer tevreden te zijn over de gemaakte afspraken. Ze hebben ze immers zelf bedacht. Dat is beter te accepteren dan wanneer ze van hogerhand door een rechtbank worden opgelegd. Het lijkt erop dat de problematiek rondom kinderen na een bemiddelingstraject minder groot is. Ouders hebben immers samen afspraken gemaakt over zaken als de omgangsregeling. Zij kunnen de afspraken die ze gemaakt hebben samen aan hun kinderen presenteren. Omdat ze er allebei achterstaan, accepteren kinderen gemaakte afspraken gemakkelijker. Dat is waarschijnlijk herkenbaar voor iedere opvoeder. Wanneer je als ouders samen een regel die in huis geldt aan een kind presenteert, accepteert een kind die regel gemakkelijker dan wanneer één van de ouders tegen het kind zegt dat het van hem ook anders mag.

Mislukt?
De vraag die zou kunnen rijzen, is of er dan geen enkel nadeel verbonden is aan bemiddeling vergeleken met het inschakelen van twee advocaten? Uiteraard kunnen er nadelen zijn. Zo kan een bemiddeling mislukken. Wanneer de beide partijen het over een bepaald punt echt niet eens kunnen worden, kan één van partijen ervoor kiezen te stoppen met het traject en alsnog een eigen advocaat te zoeken. Beide partijen moeten dan worden doorverwezen naar een ander kantoor, omdat de bemiddelaar uiteraard niet als advocaat voor één van partijen kan optreden. In dat geval moeten partijen weer van vooraf aan beginnen.
Dit gebeurt echter niet vaak, omdat de bemiddelaar, voordat het traject gestart wordt, eerst onderzoekt of de beide partners in staat zijn tot een bemiddelingstraject. Zijn zij bereid op compromissen te sluiten? Zijn zij überhaupt in staat om over de zakelijke aspecten van de scheiding na te denken of zitten zij nog midden in de verwerking van het feit dat er een echtscheiding komt?
Bemiddelen of toch strijden? Uit het voorgaande blijkt dat echtscheidingsbemiddeling de schade voor alle partijen, niet het minst de schade voor de kinderen, in aanzienlijke mate kan beperken. Toch heerst er nog veel koudwatervrees, met name ook in christelijke kring. Zo zou een echtscheiding door bemiddeling te ‘gemakkelijk’ worden.
Echtscheiding is in strijd met wat de Bijbel ons leert; daar moet absoluut niet gemakkelijk mee omgegaan worden. Daarom zal een bemiddelaar, die de christelijke achtergrond van het echtpaar kan ‘meevoelen’, allereerst de alternatieven voor echtscheiding bespreken: binnen het huwelijk toch een tijd feitelijk uit elkaar gaan met goede schriftelijke afspraken over de financiën en de kinderen. Of een stapje verder: de scheiding van tafel en bed, die tot gevolg heeft dat er juridisch gezien wel hetzelfde geregeld wordt als bij een echtscheiding (dus ook bv. de verdeling van de gemeenschap van goederen), maar niet leidt tot een formele breuk van het huwelijk. Partijen die zijn gescheiden van tafel en bed kunnen bijvoorbeeld niet hertrouwen.
Pas als deze mogelijkheden niet meer passen, wordt gesproken over een echtscheiding. Mijns inziens is, wanneer de echtscheiding onafwendbaar in beeld komt, het gezamenlijk blijven praten over de gevolgen van de echtscheiding en daarvoor bij een bemiddelaar afspraken maken, te verkiezen boven een (in Nederland) zinloze en op voorhand al verloren strijd om de scheiding afgewezen te krijgen.
Het is aan echtparen zelf om hierin een principiële afweging te maken. Het is aan hun pastoraal begeleiders om hen in deze zoektocht te ondersteunen.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen