Een kort en lang Onze Vader

Het volmaakte gebed, zoals de Heere Jezus dat leerde, treffen we bij zowel Mattheüs als bij Lukas aan. Een opmerkelijk verschil is dat in Lukas 11 het Onze Vader in verkorte vorm voorkomt. De laatste drie regels, de zogenaamde doxologie (lofprijzing), ontbreken hier. Vanwaar dat verschil?
Het is misschien goed om er eerst op te wijzen dat er naast het verschil in lengte ook een duidelijk verschil in context is. Bij Mattheüs heeft het Onze Vader een centrale plaats binnen de Bergrede. Precies in het hart van de Bergrede, waarin de Heere Jezus de wet van Mozes niet afschaft maar op volle scherpte brengt, staat het volmaakte gebed (Matth. 6:9-13). Dat kan niet toevallig zijn. Het gebod leidt tot gebed en andersom.
In Lukas volgt het Onze Vader na de vraag van Jezus’ discipelen om nader onderricht en leiding in het bidden (Luk. 11:1-4). Dan volgt de gelijkenis van de onbeschaamde vriend. In deze gelijkenis ligt de klemtoon op het vertrouwen, waarmee we mogen bidden (vs. 9-10).

Twee gelegenheden
Om het verschil in lengte bij de versies van het Onze Vader te verklaren, is een summiere uitleg nodig over de tekst en de vertaling van de Schrift.
De Bijbel is ons (in de oorspronkelijke talen) overgeleverd in zogenaamde ‘handschriften’. De vertalers van de Bijbel maken gebruik van deze oude handschriften. Probleem is echter dat er binnen die handschriften (soms) variatie is (als gevolg van het proces van overlevering). Dat betekent dat de vertaler van de Bijbel zich eerst moet buigen over de vraag wat nu precies de juiste tekst is. Om de diverse handschriften te kunnen beoordelen, heeft de bijbelwetenschap bepaalde criteria ontwikkeld aan de hand waarvan een beslissing gemaakt kan worden.
Nu is het zo dat de doxologie in de meeste handschriften bij Mattheüs wel, maar bij Lukas niet voorkomt. Vandaar ook dat we in Lukas 11 een verkort Onze Vader tegenkomen.
In de Vroege Kerk loste men dit probleem op door te harmoniseren; men ging ervan uit dat de Heere Jezus dan op z’n minst bij twee gelegenheden het Onze Vader uitgesproken heeft.
Latere bijbelgeleerden stelden de vraag naar het oorspronkelijke Onze Vader: welk gebed is ‘echt’? Is er, achter de tekst van de handschriften van Mattheüs en Lukas, misschien nog een oertekst te reconstrueren, die ons het oorspronkelijke Onze Vader geeft? Die (vermoeiende en weinig vruchtbare) discussie doen we hier uiteraard niet over.

Verschillen
We zouden voor de verschillen in lengte kunnen wijzen op het verschil in context of tijd (zie boven). De nieuwtestamenticus prof.dr. J. van Bruggen neemt aan dat de Heere Jezus dit gebed meer dan eens aan Zijn discipelen onderwezen heeft. Vandaar ook de verschillen. Calvijn oppert in zijn commentaar ook deze mogelijkheid, zonder er verder een uitspraak over te doen. Hij wijst er bij de bespreking van de doxologie echter op dat het hem bevreemdt dat juist deze laatste regels bij Lukas niet voorkomen. Het gaat er toch juist in het slot van het Onze Vader om ‘onze harten aan te sporen tot het zoeken van de eer Gods, en ons te herinneren wat het oogmerk onzer gebeden behoort te zijn, maar ook om ons te leren dat onze gebeden, waarvan ons hier het voorbeeld gegeven wordt, hun grond in niets anders vinden dan in God (…)’ (Calvijns commentaar op de evangeliën).

Knoop
We hoeven in dezen gelukkig geen knoop door te hakken. We hebben door Gods trouwe zorg en leiding het Onze Vader uit de mond van de Heere Jezus zowel bij Mattheüs als Lukas ontvangen. Er is niets op tegen om het volledige Onze Vader te bidden, zoals Mattheüs het weergeeft. Sterker nog; daar is alles vóór. We mogen daarbij de opmerking van Calvijn ter harte nemen alsook de diepe en warme uitleg die de Heidelbergse Catechismus ons geeft over de doxologie (HC, Zondag 52, vraag en antwoord 128). 'Want Uw is het Koninkrijk en de kracht en de heerlijkheid, in alle eeuwigheid. Zijn Naam moet eeuwig eer ontvangen!'

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen