GLOBAAL BEKEKEN

In De Oogst, het blad van Tot Heil des Volks, schrijft Krijn de Jong in een artikel met de titel ‘Zelfverloochenend leiderschap’ over ‘Voorbeelden’:

• Denk overigens niet dat het hier over een hedendaags probleem gaat. Ruim honderdvijftig jaar geleden schreef dominee O.G. Heldring al over dit probleem. Heldring behoorde tot de kring van de ‘christelijke vrienden’, een aantal mensen die vorm gaven aan het Reveil, een opwekkingsbeweging uit de negentiende eeuw. Je moet bij zo’n negentiende-eeuws citaat wel even doorbijten, maar het loont de moeite. Geen turbotaal, wel een heel scherpe analyse.
‘Waarom neemt het christendom in onze dagen zo gaarne het reddend filantropische karakter, zo ongaarne het getuigend karakter aan?
Tot het eerste behoort niet veel meer dan het volgen der neigingen des harten, tot het laatste behoort ontzaggelijk veel zelfverloochening, verheffing des geloofs, ware liefde, want een getuige moet strijden; hij rukt het schoonschijnende masker af, hij schut de valse rust der ziel, hij brengt het hart tot vragen, die gewis zeer moeilijk voor de rechtbank van een teder geweten te beantwoorden zijn.’
Naar alle waarschijnlijkheid hebben we bij dit citaat te maken met zelfreflectie. Heldring is door de historici geduid als de persoon die binnen het Reveil het praktische werk op de voorgrond stelde. Heldring werd ‘de man van de Christelijke Filantropie’ genoemd. Hij moet het hier door hem beschreven probleem aan den lijve hebben ondervonden. Hij had het gevoeld. Je hart laten spreken, de helpende hand toe te steken om mensen van hun armoede te verlossen, was niet zo moeilijk. Veel moeilijker was het om met je mond te spreken, om te getuigen van Christus, die in de wereld gekomen is om ons van de zonde te verlossen.

• Dominee Jan de Liefde, ook iemand uit de Reveilkring, zocht de allerarmsten op. Onder zijn ene arm had hij een Bijbel onder zijn andere arm een brood. Hij deed dat vanuit de heilige overtuiging dat mensen een lichaam en een ziel hebben en dat die beide zorg nodig behoeven. Er is zelfs iets voor te zeggen om de zorg voor de ziel voorop te zetten. De zeventiende-eeuwse dichter Joost van den Vondel heeft dat krachtig uitgedrukt in een slotzin van een van zijn gedichten: ‘eeuwig gaat voor ogenblik’. Zo werd dat binnen het Reveil ook gevoeld. Vroomheid ging voorop, sociale bewogenheid volgde. Helder werd dat samengevat door Elisabeth Fry, de vrouw die zich in diezelfde periode in Engeland het lot van de gevangenen aantrok. Volgens haar was ‘de zorg voor de ziel, de ziel van de zorg’.
Onze voorgangers waren geen kortzichtige mensen. Ze dachten, spraken en werkten vanuit eeuwigheidsperspectief. In een cultuur die zweert bij het hier en nu vraagt het moed om deze waarheid levend te houden. Zo’n cultuur vraagt om leiders die tegen de (over)heersende mening in durven te gaan. Daarvoor is dikwijls zelfverloochening nodig.

Uit een aangrijpend boek Nazi Duitsland en de Joden van Saul Friedländer (uitg. Nieuw Amsterdam, Amsterdam) een fragment van een correspondentie van ‘een diep godsdienstige protestant’ (Kurt Gerstein, officier bij de Waffen SS) met zijn vader, een gepensioneerde rechter, ‘die vierkant achter het regime stond’:

‘Beste vader, er zijn omstandigheden waarin een zoon verplicht is advies te geven aan zijn vader, dezelfde vader die de basis in hem heeft gelegd en de ideeën in hem heeft gevormd. U zult op zeker moment samen met anderen ter verantwoording worden geroepen voor het tijdperk waarin u leeft en voor wat daarin gebeurt. Er zou geen enkel begrip meer tussen ons bestaan (…) als ik u niet zou kunnen en mogen zeggen: onderschat deze plicht tot verantwoording en rekenschap niet. De oproep kan eerder komen dan we denken. Ik besef deze verplichting en geef toe dat die me verteert. Maar dat doet er niet toe.’ Zijn vader begreep het niet. Kurt schreef nog één laatste brief en vervolgde daarin: ‘Als u om u heen kijkt, merkt u dat deze kloof ook gaapt in veel families en vriendschappen die ooit heel hecht waren.’

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen