Boekbespreking

De Boekenweek vraagt aandacht voor het ouder worden: ‘Van oude menschen. De derde leeftijd en de letteren.’ Dr. Frits de Lange, hoogleraar ethiek aan de Protestantse Theologische Universiteit (locatie Kampen), schreef een interessant boek over de wijze waarop veel mensen in onze tijd de leeftijd boven de 65 jaar zien en beleven. Het gaat dan vooral om de visie van de zogenaamde babyboomers, die nog 65 jaar moeten worden.
Je zou verwachten dat deze generatie er postmaterialistische opvattingen op na zou houden, maar dat is niet het geval. Integendeel, velen zien de periode vanaf 65 jaar als een periode waarin men na hard werken en investeren eindelijk de vruchten daarvan kan plukken. De Lange typeert dit gevoel raak met het zwitserlevengevoel. Van Dale omschrijft dit gevoel als het onbekommerd gevoel, met name ten aanzien van de postactieve levensfase, gebaseerd op het vertrouwen dat men een in financieel opzicht onbezorgde oude dag tegemoet gaat; genoemd naar de Nederlandse verzekeringsmaatschappij Zwitserleven. De reden waarom De Lange dit boek schreef houdt verband met het feit dat mensen in onze tijd gemiddeld veel ouder worden dan vroeger. Men kan ook veel royaler leven dan eertijds. ‘Vormde voor vorige generaties het pensioen een toetje, voor de babyboomers en hun opvolgers lijkt het het hoofdgerecht te worden.’ Dat veel mensen deze komende levensfase zo bezien, houdt de auteur kritisch tegen het licht. Hij is van mening dat er sprake is van een ouderwetse, onrealistisch, kortzichtige en quasi religieuze opvatting. Het boek kent elf hoofdstukken, waarin allerlei onderzoeksresultaten worden besproken en met behulp waarvan de veel voorkomende hedonistische levenshouding kritisch wordt gewogen. Zo wordt (negatief ) gedacht dat werken middel is tot doel en dat het grote levensgenieten dat daarna komt, pas echt gelukkig maakt. Hierop verkijkt men zich. De Lange doet ook voorstellen in de lijn van bestuurder Ed Nijpels om te overwegen of de markering van 65 jaar in het arbeidsproces nog wel echt zinvol is. Pensioensrecht hoeft geen pensioensplicht te zijn.
Sterk en tegelijk aangrijpend vind ik de these van De Lange dat voor veel mensen het hiernamaals (de hemel) verschoven is naar het hiernumaals, de periode tussen je 65e levensjaar en de laatste periode van aftakeling (liefst zo kort mogelijk). Door dit wegvallen van de verwachting van de hemel na het leven, leeft men dus ten diepste veel korter dan vroeger. Leerzaam zijn de historische exposés, bijvoorbeeld de bespreking van het schilderij van Lucas Cranach de Oude: ‘Het gouden tijdperk’ (ca. 1530). De Lange laat zien hoe de instelling van het zwitserlevengevoel – geestelijk gezien – vol armoede is. Het ware geluk zit niet zozeer in een gevoel van welbevinden, maar in het feit of men terug kan zien op een leven dat echt zin gehad heeft. Ook wanneer het leven lijden inhoudt, hoeft het niet zinloos te zijn. Triest is het wanneer mensen denken dat zelfdoding de oplossing is als zij niet meer in staat zijn te leven zoals ze zelf willen en als ze hulp nodig hebben. Het boek eindigt met een verantwoording van bronnen per hoofdstuk.
Ik vind het een leerzaam, actueel boek, dat ten diepste een pleidooi wil voeren voor een waardering van het leven boven de 65 jaar, waarin men niet op zichzelf gericht is, maar op de ander. Het gaat om een leven met diepgang, waarin ook het kostbare van het leven als gave van God wordt benoemd (A.A. van Ruler, O. Jager). Het boek, dat zich aandient als een essay, bevat veel citaten en kernachtige uitspraken, die te denken geven.
Zelf zou ik willen doorpraten over de vraag wat nu de zin van het leven naar bijbelse maatstaven is. Gaat het in de hemel niet om de verheerlijking van God als de echte gelukzaligheid? Is het niet de echte zin van het leven om zich daarin hier en nu al te mogen oefenen? Daar hoort ook zelfverloochening bij. Dan kan er zelfs te midden van lijden en aftakeling sprake zijn van een stukje hemel op aarde. Dat is iets van het ‘gij geheel anders’ van een christen.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen