Boekbespreking

Stefan Paas:
Vrede stichten.
Uitg. Boekencentrm, Zoetermeer; 436 blz.; € 25,00.
Het moet gezegd worden: dr. Stefan Paas heeft een knap stuk werk geschreven. Zijn politieke meditaties, die onder de titel Vrede stichten vorig jaar bij Boekencentrum zijn uitgekomen, mogen er zijn. Het boekwerk borrelt van citaten, verwijzingen naar de actualiteit en grootse inzichten. Toch blijven na het lezen van het werk enkele prangende vragen over. Wil hij nu echt de christelijke moraal van politiek scheiden? Zijn vrijheid en gelijkheid nu echt het hoogst denkbare in een samenleving? Wanneer een theoloog over politiek schrijft, worden velen argwanend. Er is toch zoiets als een scheiding van kerk en staat? Deze insteek getuigt van onbenulligheid. Een tandarts of een stratenmaker mogen ook over het bestuur van het land publiceren, net zoals een missionair opbouwwerker als Paas daartoe bevoegd is. Sterker nog, iedere fatsoenlijke burger die zijn burgerschap serieus neemt, is verplicht na te denken over zijn taak in politiek en maatschappij.
Welnu, stevig denkwerk over de politiek is Paas wel toevertrouwd. Van het wetenschappelijk bureau van de ChristenUnie kreeg hij via een legaat bijna twee jaar de mogelijkheid om zich diepgaand bezig te houden met de verhouding tussen christendom en politiek. Minister Van Middelkoop noemt het resultaat in zijn hartelijke aanbeveling een ‘juweel’ dat wezenlijk kan bijdragen aan het lopende maatschappelijke debat. In ieder geval is de publicatie zo indrukwekkend dat de theoloog er afgelopen najaar de Savornin Lohmanprijs mee won.

Augustinus
Paas is maatschappelijk bewogen. Al eerder publiceerde hij over evangelisatie, gemeente-opbouw en dan nu over de politiek en het publieke debat. In het boek komen talloze verwijzingen voor naar heden en verleden. Hij begint zich af te vragen in hoeverre het mogelijk is dat het publieke debat in Nederland weer op fatsoenlijke wijze tot stand komt. Een goed gesprek over datgene waar in Nederland gemeenschappelijke belangstelling voor is, lijkt volgens de schrijver onontbeerlijk. Hij sluit aan bij Augustinus, zijn grote voorbeeld en inspirator, dat een volk liefde heeft voor dezelfde onderwerpen. Dit alles is in zijn boek te prijzen. Op een soepele manier verbindt Paas filosofie, theologie en actualiteit met elkaar en hij laat zien dat christenen in de politiek, dankzij de opdracht tot naastenliefde, wel degelijk een plek kunnen hebben. Wanneer je in de Bijbel opgeroepen wordt tot gebed voor de overheid, moet er immers ook de bereidheid zijn om daarvoor ingeschakeld te worden. Tegelijkertijd toont Paas ook sympathie voor het doperse standpunt dat politiek een fenomeen is uit de oude bedeling en dat ze ondergeschikt is in het licht van het nieuwe Koninkrijk. Beleid en bestuur als belangrijke bijzaak.

Bijna lief
De toon van zijn publicatie is hoffelijk. Lief bijna. Dat moet ook wel wanneer je naastenliefde als kernnotie ziet van christelijke politiek. Maar vervolgens komt er op basis daarvan toch een forse correctie op het klassieke calvinistische en (neo)gereformeerde denken in het boek naar voren. Om elkaar lief te hebben moet je ook kunnen kiezen voor het kwade, aldus Paas; net als in het paradijs. Je kunt alleen echt liefhebben hier op aarde als je kunt zondigen. Daarom dienen politici ook keuzes open te laten voor mensen die niet christelijk zijn. Via de overheid mogen wat hem betreft de zonden gefaciliteerd worden, aangezien je mensen niet kan en mag dwingen te luisteren naar christelijke moraal. De overheid is er alleen voor om de aardse vrede te bewerkstelligen. De vrijheid van de liberalen en de gelijkheid van de socialisten zijn in feite producten van het christendom en zijn daarom de moeite waard om ook door christenen verdedigd te worden.

Overboord
Hier zit toch wel een punt om diepgaand over met elkaar in debat te gaan. Met deze stelling kieper je niet alleen artikel 36 van de Nederlandse Geloofsbelijdenis overboord, maar bijvoorbeeld ook het universele karakter van de Tien Geboden. Het is nogal wat om te beweren dat de visie van Calvijn over de theocratie een ‘historische vergissing’ was en dat een volledig onderscheid tussen het aardse rijk en het hemelse rijk leidraad moet zijn.
Politiek is er inderdaad niet om mensen tot een bepaald geloof te bekeren. Maar hoort bij liefde geen tucht? Is politiek niet bij uitstek het instrument om via de wet goed gedrag te stimuleren en verkeerd gedrag te corrigeren (Thomas van Aquino)? En waarom zou een christen in de democratische discussie daarover geen gepassioneerd gebruik mogen maken van alle zinvolle moraal die in het Woord besloten is? In het politieke debat is er concurrentie tussen verschillende stromingen met conflicterende beginselen. Wanneer een liberaal in een debat over legalisering van drugs een beroep doet op de autonomie vanuit persoonlijke principes, is het een christen evenzeer toegestaan zich vanuit zijn overtuiging te baseren op rentmeesterschap en uit te komen in een tegenovergestelde positie. De politicus die de beste argumentatie heeft, overtuigt bij de stemming een meerderheid. Maar dwingt zo iemand dan de anderen daarnaar te leven? Is dwang niet inherent aan overheidsmacht, ook democratische?
Als dit de cruciale kwestie is, dan luidt de politieke hamvraag of er sprake is van dwang in de goede of de verkeerde richting. Uiteraard dient een christenpoliticus in deze discussie vanuit zijn geloof in God en de Bijbel te zoeken naar rationele en inzichtelijke argumenten. Verder moeten de vrijheidsrechten voor minderheden gewaarborgd zijn. Paas gooit echter het kind met het badwater weg wanneer hij stelt dat de overheid geen moreel programma heeft. Want moraal is de ziel van het recht. Sinds de Verlichting zijn er denkers die de navelstreng tussen moraal en recht doorgeknipt hebben, met alle absurde gevolgen van dien. Wanneer de postmoderne en autonome mens alle vrijheid krijgt die hemzelf lief is, ontaardt hij in zonde en onrecht (tenzij de algemene genade hem nog in toom houdt).

Grafrede
Met de stelling dat de overheid geen moreel program heeft, lijkt Paas bovendien de grafrede voor de ChristenUnie te hebben geschreven. Wat onderscheidt haar dan nog van het CDA, wanneer je vindt dat christelijke geboden geen geldingskracht hebben voor onchristelijke mensen en daarom slechts inspirerend zijn voor politici? Ondertussen gaan de socialisten en liberalen onverminderd door om via de democratie wel hun eigen moraal ‘aan de gehele bevolking op te leggen’. Christelijke politiek is een spanningsveld tussen gezag en vrijheid. Laat die finale spanning er maar zijn tot aan de jongste dag.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen