De kerk: zeker of verward?

De situatie in de kerk in Nederland laat zich niet in een enkel woord op formule brengen. Duidelijk is wel dat – al telt ons land nog vele zegeningen en zijn buitenlanders op bezoek onder de indruk van grote aantallen kerkgangers die zich met eerbied onder het Woord scharen – de eerste jaren van de 21e eeuw geen periode van bloei genoemd kunnen worden. Kerkverlating zet door en onze predikanten in de grotere steden zijn getuige van sluiting van kerkgebouwen en opheffing van predikantsplaatsen. We staan aan de vooravond van het overslaan van die trend naar de kleinere plaatsen. Alle kerken ervaren dat de zuigkracht van het moderne leven zo groot is dat veel gedoopte jongeren de tegenwoordige wereld lief krijgen en dat bij veel ouderen het vuur van de belijdenis gedoofd is. De laatsten hebben onvoldoende geleerd dat het op volharding aankomt.

Verwarrend
Welk woord benoemt het leven van de kerk momenteel beter als het woord verwarring? De Anglicaanse kerk is in diepe crisis over homoseksualiteit, de Christelijke Gereformeerde Kerken kijken terug op een synode waarin het moeizaam tot besluiten kwam, de Gereformeerde Kerken Vrijgemaakt denken verschillend over de vrouw in het ambt en de waardering van de belijdenis, waardoor een nieuwe uittocht van Hersteld Gereformeerden dreigt, de Gereformeerde Gemeenten lukt het niet om een open gesprek over de prediking te voeren wat tot spanning op het grondvlak leidt en de Protestantse Kerk in Nederland is niet eens eenduidig in haar belijden. Verwarring over waar de kerk voor staat.

Zekerheid
De voortdurende roep om geestelijk leiderschap is er het bewijs van. Mensen hebben behoefte aan waarachtige woorden, betrouwbare antwoorden, houvast, zekerheid. Mensen worden de vraag naar vernieuwingen moe en mensen ervaren dat een traditie die niet werkelijk leeft, evenmin antwoorden geeft op hun vragen. Het is de insteek van het evangelie díe zekerheid te bieden, zo motiveert Lukas zijn werk als bijbelschrijver: zekerheid over de dingen waarin we onderwezen zijn (Luk.1:4). Ook Paulus richt zich daarom voortdurend tot de gemeente: ‘Dezelfde dingen aan u te schrijven, is mij niet onaangenaam en het geeft u zekerheid.’ (Filipp. 3:1) Hardleers en zondig zijn we als kerk dan ook. Het eerste kenmerk van de Bijbel is haar gezag, direct daarna volgt als tweede kenmerk van het Woord van God duidelijkheid en inzichtelijkheid (zie de dogmatiek van de hoogleraren J. van Genderen en W.H. Velema), maar zelfs christenen hebben aan deze helderheid niet genoeg om tot zekerheid te komen over onze identiteit als kerk.

Eenheid of eigen kerkverband
Jezus Christus is naar de hemel gegaan, van waaruit Hij Zijn gemeente met gaven bedeeld heeft, de gave van de apostelen, de evangelisten, de herders en leraars, opdat de heiligen toegerust zouden worden en we onze roeping (Ef. 4: 13) vervullen om ‘te komen tot de eenheid van het geloof en van de kennis van de Zoon van God, tot een volwassen man, tot de maat van de grootte van de volheid van Christus, opdat wij geen jonge kinderen meer zouden zijn, heen en weer geslingerd door de golven en meegesleurd door elke wind van leer…’ Paulus spreekt hier ook over eenheid, een van de essentiele kenmerken van de kerk. Wie hierover nadenkt, heeft wat de Nederlandse kerken betreft niet veel woorden in de mond. Een willekeurig voorbeeld: een bericht uit een niet-christelijke krant van oktober vorig jaar verhaalt dat de oud gereformeerde gemeente in Sint Philipsland in tweeën splitst en haar predikant ‘een eigen kerkverband’ begint, de oud gereformeerde gemeente buiten verband in oprichting. Oorzaak is een persoonlijke kwestie tussen dominee en ouderling. De krant: ‘Opnieuw is er een scheuring binnen de Gereformeerde kerk. Dit keer niet landelijk, maar lokaal.’ Zo haalt de kerk het nieuws. En Christus huilt tranen om het almaar uiteenscheuren van Zijn lichaam en om onze pogingen elke breuk te legitimeren. Hoe diep zit de tijdgeest in ons kerkelijk bloed?

Na 2004
Genoemd voorbeeld uit Zeeland is niet speciaal ver van ons hervormd-gereformeerde bed gekozen. De scheuring onder ons bij de vorming van de Protestantse Kerk heeft tot blijvende littekens geleid. Ook wij waren geestelijk niet zo volwassen in de kennis van de Zoon van God dat de eenheid van het geloof bewaard bleef.
En hoe is het leven van de gemeente na 2004? Het is veelzeggend dat het onder ons verschenen boekje Omgaan met verschillen in de gemeente zo goed verkoopt. Dat is een positief signaal dat ambtsdragers zoeken de gemeente te bewaren bij het Woord en de verscheidenheid te brengen onder een gezamenlijke gehoorzaamheid aan Christus.
Maar er is meer. Mij trof bij de voorbereiding van de komende editie van het adresboekje van de Gereformeerde Bond het feit hoeveel predikanten het afgelopen jaar in hun gemeente niet verder konden, nogal eens vanwege zonden op ethisch gebied. Is naast de eenheid de heiligheid niet een van de kenmerken van de kerk?

Storend
Het gaat niet aan naar iemand persoonlijk te wijzen. Feit is wel dat het de kerk en haar ambtsdragers onvoldoende lukt om zich in de samenleving te onderscheiden als het gaat om huwelijk en seksualiteit – sterker, dat we het hedendaagse denken toelaten in ons leven en we Romeinen 12:1 onvoldoende naspreken. Paulus roept de gemeente hier op ‘uw lichamen aan God te wijden als een levend slachtoffer, heilig en voor God welgevallig’. Is wat de kerk hierover belijdt en uitdraagt nog storend voor de samenleving, irritant op een wijze zoals zout een bijtende en heilzame werking heeft? Als de gemeente zich concentreert op Christus, op Zijn offer en opstanding, en in de navolging van Hem leeft, vinden de leden elkaar bij het kruis. Mensen met een verschillende levensgeschiedenis en wellicht ook een verschillende geloofsbeleving – ze richten zich op Hem Die een verzoening is voor al onze zonden en Die heel ons leven door Zijn Geest vernieuwen wil. Is de concentratie op Hem Die ons heeft liefgehad niet de doodsteek voor ons individualisme? Zal de wederliefde die in ons hart geboren wordt, niet funest zijn voor consumptief kerkelijk gedrag, waarbij we shoppend of perforerend uit zijn op een goed gevoel, op een woord dat ons past en ons bevestigt in onze overtuiging?

Boze wereld
Ik pleit ervoor dat we ons in de kerk concentreren op waar het werkelijk op aankomt. Is dat niet het slot van Romeinen 12:1: een voor God heilig en welgevallig leven leiden? Dat begint bij een onderkennen van de aard van onze godloze cultuur en onze godloze tijd, in de Bijbel de ‘boze dag’ genoemd. Het is niet vanzelfsprekend dat we daarin met onze kinderen staande blijven. In het volmaakte gebed klinkt de roep om van de Boze verlost te worden. De kerk beoogt niet anders dan mensen ‘uit de tegenwoordige boze wereld te trekken naar de wil van onze God en Vader’ (Gal. 1:4). Als ‘de boze mensen en bedriegers tot erger voortgaan’ (2 Tim. 3:13), moet de gemeente blijven in hetgeen haar geleerd is. Hier hebben we opnieuw een kenmerk van de kerk, namelijk dat ze blijft in de leer van de apostelen. Is dit niet hét manco van de kerk in Nederland dat ze geneigd is te luisteren naar allerlei stemmen in de samenleving en zich zo als een alleszins redelijke gesprekspartner op te stellen? De koning en zijn onderdanen hebben de stem van de profeet echter nodig.
Ook dat kan schuren, weerstand oproepen, zelfs bij (mondige) gemeenteleden die het gezag van ambtsdragers niet willen erkennen. Het kan de kerk, christelijke politieke partijen, scholen en zorginstellingen in de samenleving marginaliseren. Laat dat echter niet onze grootste zorg zijn, laat het een stimulans zijn elkaar vast te houden op het fundament dat God voor ons gelegd heeft. Laat het ons niet ontmoedigen, maar aansporen het pad van de vreemdelingschap te lopen. ‘Heere, U hebt geboden dat men zich nauwgezet aan Uw bevelen houden zal’ en ‘Ook zal ik voor koningen spreken over uw getuigenissen en mij niet schamen’, zo bidt en belijdt de dichter van de langste psalm.

Dezelfde
Het is waar dat we de wacht moeten betrekken bij de ethiek, dat wat haalbaar in de gemeente is niet beslissend mag zijn, dat ambtsdragers meer door hun kinderen beïnvloed kunnen worden dan wenselijk is, dat de waan van de dag ons meer kan bezighouden dan de kerk der eeuwen, dat een slag mensen dat jarenlang de gemeente gedragen heeft, lijkt weg te vallen – het is allemaal waar, maar veel meer is waar dat Jezus Christus gisteren en heden Dezelfde is en tot in eeuwigheid. Tegen Korinthe, de gemeente waarin verdeeldheid heerste, het sacrament ontheiligd en de zonde gedoogd werd, zegt Paulus dat het werk in de gemeente slechts het vuur zal doorstaan als Hij het fundament is.
Ondertussen, in de stilte: Zijn Koninkrijk breekt door als een kind Hem aanroept, als een man met de zonde breekt, als een vrouw Hem van harte belijdt. Noem dat een wonder.

De serie Christen & tijdgeest brengt de komende weken in kaart wat op diverse levensterreinen in onze samenleving gaande is, wat de positie van het christelijk geloof is en welke invloed antichristelijk gedachtegoed heeft. Een poging om de tijdgeest te verstaan.

Volgende week spitst drs. H. Visser uit Elburg het thema Christen & tijdgeest toe op de politiek.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen