Open en behoudend van aard

De identiteitsvraag speelt vooral waar geen grote hervormd-gereformeerde gemeente is of waar de hervormde school andere orthodoxe scholen naast zich heeft, zegt drs. Bram de Muynck, lector Onderwijs en Identiteit aan de hogeschool Driestar educatief in Gouda. Vandaag promoveert hij in Amsterdam op de spiritualiteit van leraren in het orthodox-protestantse basisonderwijs. Zijn onderzoek betreft de reformatorische en gereformeerd-vrijgemaakte school en raakt hervormde, protestants-christelijke scholen en de School met de Bijbel zijdelings.
Wat kan een school doen om zijn christelijke identiteit niet te laten verwateren? ‘Het allerbelangrijkste is gelovige leerkrachten te benoemen’, zegt De Muynck. ‘Het tweede is een directeur die gaat voor een belijdende christelijke identiteit. Een schoolleider heeft veel invloed op het thematiseren van identiteit. Hoe kleedt hij de weekopening in – als dat nog gebeurt –, wijdt hij speciale bijeenkomsten aan identiteit, gaat hij in gesprek met leerkrachten?
Dat zijn uiterst belangrijke dingen om de identiteit een levende zaak te laten blijven. En niet te vergeten het bestuur. Besturen zijn soms de weg kwijt; ze weten niet goed hoe ze beleid moeten maken als de situatie is verschoven. Ze laten het over aan de directeur of laten het lopen, omdat ze denken toch niets te kunnen doen.’

Karakter
Dat de hervormde school meer dan eens worstelt met de identiteit heeft te maken met zijn karakter. De Muynck: ‘Hervormde scholen zijn open en behoudend. In principe mogen alle kinderen komen; het toelatingsbeleid wordt weinig geproblematiseerd. Ook al is de school verbonden aan de hervormde gemeente, toch is ook het islamitische jongen of meisje welkom. Het behoudende karakter vertaalt zich in de benoeming van leerkrachten. Je merkt dat besturen heel graag leerkrachten met een behoudend profiel aannemen, omdat ze zich bewust zijn van het feit dat de leerkracht drager van de identiteit is. Ik heb de indruk dat hervormde scholen zich positief van reformatorische onderscheiden door het levend geloof belangrijker dan uiterlijke kenmerken te achten.’
De openheid die De Muynck noemt, bezorgt scholen een grote veelkleurigheid. ‘Kinderen moeten met elkaar omgaan, rekening houden met onderlinge verschillen. Uit mijn onderzoek blijkt dat verschillen gunstig zijn voor de spiritualiteit. Wie moet omgaan met verschillen, moet beter nadenken over waarom hij dingen doet. Ik merk verschil in leerkrachten van een school met vooral gelijkgezinden – die bijvoorbeeld uitgaat van één kerk, met kinderen uit één kerk – en leerkrachten die met verschillende levensbeschouwelijke achtergronden te maken hebben. Diversiteit is gunstig voor de diepgang en de persoonlijke geestelijke betrokkenheid. Het helpt tegen geestelijke luiheid.
Ik pleit er daarom voor dat scholen voor een smal toelatingsbeleid kiezen als het gaat over de leerkrachten en een breed wat betreft de kinderen. Je hebt een taak in deze wereld. Intussen is het een gegeven dat de aanwezigheid van sterk geseculariseerde kinderen wat met een groep doet. Je moet je daarom als school heel bewust zijn van wat je taak in een gegeven situatie is. Mijn advies is: kijk goed wat jij als school kunt doen en wees je tegelijk bewust van je missie.’

Evangelisch
Wat maakt dat de identiteit van een hervormde school meer dan eens verandert? De Muynck stelt vast dat eigenlijk elke belijdende school te maken heeft met evangelicalisering, dus ook de hervormde school. ‘Een theologische beweging binnen de hervormde scholen – ik zie het als een valkuil – is dat doop en verbond minder centraal komen te staan. De uitverkiezingsleer is steeds minder aanwezig en

Rond het proefschrift van dr. A. de Muyck organiseert Driestar educatief twee minisymposia, op 16 april in Gouda en op 15 mei in Barneveld. Meer info: www.onderwijsenidentiteit.nl

verbond of doop wordt niet meer genoemd. Kinderen horen dat ze een parel in Gods hand zijn. Dat is niet de verbondsvanzelfsprekendheid die vrijgemaakte kinderen leren, maar de vanzelfsprekendheid dat het not done is om over toe-eigening te praten. Het is een automatisme dat geen theologische grond heeft.
Evangelische invloed blijkt ook uit het benadrukken van het gevoel, de beleving. De leerkracht is meer gericht op beleving en straalt uit dat je blij mag zijn met het geloof, wat op zichzelf positief is. Dat doet wat met het kind. Leerkrachten bemiddelen dat, bijvoorbeeld in hun manier van bijbelvertellen. Ook liedjes hebben invloed, veel meer dan ik altijd dacht.’

Blij
Een bedreiging voor hervormde scholen is volgens De Muynck dat de kennis minder belangrijk gevonden wordt. ‘Spiritualiteit komt vooral tot uiting in overtuigingen van mensen. Ze is niet alleen maar gevoel en beleving, maar wordt bepaald door de levensoriëntatie, door wat je in het gezin hebt meegekregen aan beelden, begrippen en kennis.
Als alle nadruk op de positieve beleving wordt gelegd, heb je de neiging om over de zondigheid en weerbarstigheid van het bestaan heen te leven. Het is maar niet goed als je met z’n allen blij bent. Het is pas goed als het evangelie van Jezus Christus tot uitdrukking komt. Dan gaat het ook over lijden en problemen.
Om als leerkracht daarmee om te gaan, heb je kennis nodig. Het dogmatische is voor leerkrachten op de hervormde school al gauw verdacht en krijgt dus weinig aandacht. Maar de basiskennis is juist erg belangrijk. Ook al wil een school evangelicaler zijn, de kennis van de Bijbel, kerkgeschiedenis en dogmatiek moet zich stevig in de geesten van leerkrachten hebben genesteld.’

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen