BOEKBESPREKINGEN

C.A. van der Sluijs:
Reformatorisch leven in deze tijd. Gereformeerde spiritualiteit.
Uitg. Boekencentrum, Zoetermeer; 260 blz.; € 18,90.
Twee jaar geleden liep ik met mijn scriba over het Utrechtse Hoog-Catharijne, op weg naar de jubileumbijeenkomst in de Jacobikerk. We vroegen aan elkaar: wat zou er met onze gemeente gebeuren, wanneer zij hierheen verplaatst werd? Wat zou dat voor onze agenda betekenen? Welke agendapunten zouden smelten als sneeuw voor de zon, en over welke items moeten wij noodgedwongen gaan nadenken? Hebben we daar echte, reformatorische antwoorden op? Het boek dat dr. C.A. van der Sluijs schreef, laat zich als een verrassend en solide antwoord lezen.
Het is bedoeld als positief vervolg op (maar m.i. ook als herschrijving van) zijn eerdere boek Gereformeerden zonder God. In de opbouw, zinswendingen en citaten zijn tussen beide boeken veel parallellen aan te wijzen.
Op een volstrekt eigensoortige wijze weet de auteur vanuit de reformatorische kern van verzoening door voldoening een schets te geven van reformatorisch leven in onze tijd. Dat eigensoortige heeft niet alleen te maken met de stijl waarin hij schrijft. Ds. Van der Sluijs schrijft bij de gratie van de variatie, waarmee hij meer dan eens poëtische hoogten bereikt. Dat betekent ook dat iedere zin en daarmee het gehele boek voortdurend herlezen moet worden. Je hebt het niet zomaar in de vingers.
Deze stijl is inherent aan de boodschap van het boek: laten we niet menen dat ‘reformatorisch leven’ zich laat vastleggen. Omdat God Zich niet laat vastleggen. Ds. Van der Sluijs bouwt zijn boek op vanuit de gemeenschap met de levende, heilige God, in de verzoening door Christus en door de beademing van de Heilige Geest. Waar deze gemeenschap gevonden en wordt gevoed, wordt reformatorisch leven openbaar in de vruchten van ootmoed, vreugde, zekerheid en hoop.
Daarmee is reformatorisch leven ook tegendraads leven, asymmetrisch en haaks leven. Een leven vanuit een ander ‘schema’ dan de wereld. De omgang met de Heilige heiligt ons bestaan in een goddeloze cultuur. Maar zo zijn we meer missionair dan ooit. En daaraan is de auteur veel gelegen. Het boek verraadt de geur van de stad, versterkt door tal van citaten uit de moderne literatuur. Het is geschreven vanuit de directe confrontatie met deze tijd. Want dan wordt pas écht duidelijk wat reformatorisch is.
De wijze waarop dit gedaan is, is naar mijn overtuiging uniek, bevindelijk, stoer, bemoedigend. Heerlijke hoofdstukken zijn te lezen over de doop, het verborgen leven met God en de kruisgestalte van het christenleven. Daarmee geeft God ons méér ingang in de huidige cultuur dan wanneer we aansluiting bij de cultuur zoeken: ‘Zonder de levende ontmoeting met God is er in de stad eigenlijk geen doorkomen aan. Met traditionele en formele godsdienst kom je als mens daar niet toe. (…) en dus ook op het platteland niet.’ De consequentie ervan zijn echter de indringende vragen ten aanzien van de reformatorische zuil, de verscheurdheid van de kerk, doperse ijver, vleselijke heiligheid en triomfalisme. Even indringende vragen zijn vanuit deze gedachtegang te stellen aan hedendaagse missionaire concepten. Het vergt veel geloofsmoed om deze consequenties onder ogen te zien en eraan te sterven. Om eraan te sterven tot op het geheim van het leven met de Heere.
Wie het boek uit heeft, is er niet mee klaar. Je kunt het ook niet in één adem uitlezen. Hoofdstuksgewijze lezing voldoet het meest. En dan weer opnieuw lezen en opnieuw leven, als een voortdurende toe-eigening en doorwerking.
Om ten slotte op de stijl terug te komen: één vraag houdt me nog bezig. Dr. Van der Sluijs schrijft hoogstaand, literair, poëtisch. Dat geeft kracht aan de boodschap. Ik vraag me wel af wat er met de boodschap gebeurt, zodra het boek vertaald wordt in het Duits of Engels. Behoudt het dan zijn indringende kracht en krijgt het dan ook universele betekenis? Met andere woorden: is het kracht of zwakheid als taal en boodschap onlosmakelijk aan elkaar verbonden zijn?
Ik hoop van harte dat dit boek in vele handen en harten zijn plek mag vinden, niet het minst bij wie tot leidslieden van de reformatorische gezindte geroepen zijn.

A.J. Mensink, Driesum

Harmen Jansen:
Vijf stenen, vijf broden. Bijbelse spiritualiteit in kernwoorden.
Uitg. Narratio, Gorinchem; 234 blz., € 15,00.
De auteur, predikant in Drachten-West, biedt zijn lezers in dit boek een oefening in bijbellezen met het oog op de spiritualiteit. Spiritueel bijbellezen is voor hem de teksten aftasten en beluisteren ter wille van de zoektocht naar een zinvol bestaan. Vindplaats in de Bijbel is voor hem de Thora, de vijf eerste boeken van het Oude Testament, de boeken van Mozes. Naar joodse opvatting bevatten zij alle spirituele wijsheid die mensen nodig hebben. De rest is nadere uitleg. Volgens de schrijver volgt de Thora het model van de pelgrimstocht en het labyrint. Langs allerlei omwegen kom je bij de kern, vind je de weg door het leven. De boodschap wordt uitgespreid over vijf leefsferen. In aansluiting op dr. M. den Dulk ziet Jansen in de vijf boeken van Mozes vijf dimensies van het bestaan: de woning, het werkhuis, de bron, het gemeenschapscentrum, het leerhuis. Deze indeling wordt verbonden met het Nieuwe Testament (evangeliën en Handelingen). De vijf eerste boeken van het Nieuwe Testament ziet Jansen als een hervertelling van dit oudtestamentische basisverhaal. Zij corresponderen dus met de opbouw van de Thora. Ook in de Psalmen komen we vijf bundels tegen die cirkelen om vijf spirituele kernwaarden. Het komt er daarom op aan heen-en-weer te lezen.
Elk van de vijf delen heeft dan ook weer een vaste opbouw: Verkenning van de hoofdlijn, kernwoorden over God, namen voor Jezus, praktische vormgeving, kernwoorden voor de kerkgemeenschap, terwijl de laatste paragraaf van elk deel een meditatie over de Psalmen biedt.
Het is onmiskenbaar een originele opzet, waarbij de lezer zich voortdurend voor ogen moet houden dat dit boek geen exegetische verhandeling is. Ongetwijfeld weet de auteur op knappe wijze verbanden te leggen. Zo worden in hoofdstuk 3 verbanden gelegd met bijbelse noties over vergeving en het nieuwtestamentisch spreken over de Hogepriester, terwijl de meditatie over de Psalmen het thema ‘zuiverheid’ behandelt. Het gevolg van de door Jansen gevolgde werkwijze is wel dat er erg veel over hoop wordt gehaald. Op den duur werkt dat vermoeiend. Dat kan natuurlijk een gevolg zijn van het feit dat ik achter elkaar doorgelezen heb. Mogelijk is het anders als je het boek leest als meditatieboek en elke dag een korte paragraaf overweegt.
Theologisch roept het boek hier en daar vragen op. Ik denk bijvoorbeeld aan wat op bladzijde 163 gezegd wordt over de eigen weg die God mogelijk met de andere godsdiensten gaat. Ook de wijze waarop de evangeliën en de Handelingen gekoppeld worden aan de vijf boeken van Mozes komt me nogal gekunsteld over. Maar daar staat tegenover dat ik op verschillende bladzijden ook aan het denken werd gezet door tal van treffende opmerkingen, zoals zijn opmerkingen over het leren, de waarde van de traditie, het diaconaat en het getuigenis. Ik denk dat daarmee ook de bedoeling van de schrijver is weergegeven: je aan het denken zetten over de grondvragen van je bestaan.

A. Noordegraaf

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen