Zoeken naar het andere

Laat ik uitgaan van mijn stelling dat in de 21e eeuw een nieuwe manier van denken over het belang van de materie tegenover het geestelijke nodig is; de zinvraag van het leven moet hernieuwd worden (zie de bijdrage van vorige week).
Op basis daarvan meen ik dat in de eerste plaats een omslag van het denken vanuit de rechten van het individu naar een denken in plichten en deugden, om zo maatschappelijke en persoonlijke verantwoordelijkheid gestalte te geven, nodig is.
Daarmee hangt in de tweede plaats herstel van burgerschap samen: het aanvaarden van verantwoordelijkheid voor de gemeenschap als drager van eigensoortige belangen. Belangen die die van het individu overstijgen en wezenlijk zijn om gediend te worden om als individu in een gezonde samenleving te kunnen leven.

Horizon
Het derde is het in mijn oog belangrijkste, namelijk het opnieuw oog krijgen voor de echte waarden en de zin van het bestaan. Om het anders te zeggen: het ontwikkelen van het vermogen van de mens om zijn bestaan te bezien tegen de achtergrond van een horizon die betekenis geeft aan zijn ‘er zijn’. Een van buiten gegeven horizon, die in geloof voor zeker en vast wordt aangenomen, biedt de mens de gelegenheid zijn eigen bestaan tegen deze achtergrond te bezien en te overdenken.
Ik kan niet inzien hoe het leven zinvol kan zijn als er geen betekenishorizon zou zijn of dat ik die niet zou weten te aanvaarden. Ik kan niet aanvaarden dat het leven zinloos is en op louter toeval berust.
Is niet dit de oorzaak van de moderne leegte en de bijbehorende gerichtheid op het materiële, het emotionele of het kortstondige effect van een belevenis, dat we de betekenishorizon uit het oog en het hart verloren hebben? In de vierde plaats is een herwaardering van het ongeschondene in de schepping nodig. Niet in de zin van wat ik ervaar, maar vanuit de eigenheid van het ongeschondene, als voorwerp van zorg en verantwoordelijkheid: ‘het in uw hand gegevene’.
Dat brengt het besef met zich mee dat de mens deelgenoot is in de schepping. Weliswaar is hij de kroon ervan, maar hij leeft onlosmakelijk verbonden met alle andere schepselen. Dat is de geschonken scheppingsorde. Die geeft geen vrijbrief om te heersen, maar de dure plicht om zorgvuldig te beheren en te herstellen.

Niet alleen de boer
Dat is een plicht en verantwoordelijkheid van producent en consument. In de discussie voor de moderne veehouderij wordt vaak de boer als de verantwoordelijke voor het dierenleed aangewezen. Ik verzet me tegen deze eenzijdigheid. Boer en consument hebben een ongedeelde, gezamenlijke verantwoordelijkheid. Het uiteindelijke en uitsluitende doel van elke productie is consumptie. Daarmee is consumeren een morele daad: men zet een beweging tot een bepaalde vorm van productie in gang. In de besteding van zijn geld, in zijn keuzes, in zijn dagelijks handelen is de consument deelgenoot in de keten van oorzaak en gevolg en dus medeverantwoordelijk.

Kerk
Wat is of kan de rol van de kerk zijn, of beter van de Kerk met een hoofdletter? In onze protestantse traditie hebben we vrijwel steeds geworsteld met het verticale – de nadruk op het persoonlijk heil – en het horizontale – de zorg voor de schepping. Dat is een spanning die niet oplosbaar is, omdat beide bijeen horen. We halen niet de hemel op aarde, wij christenen net zo min als alle anderen die dat tot hun doel hadden gesteld en meestal eindigden met terreur en chaos in de samenleving en bittere ontgoocheling en cynisme in het persoonlijk leven.
In alle bescheidenheid zou ik willen aanreiken het te zoeken in een nieuwe verbinding tussen vrijheid en gerechtigheid als vormgeving aan de levensheiliging. Het aardse verbeteren kan niet zonder de hemelse inspiratie en al helemaal niet zonder Gods zegen, die alleen verkregen wordt door het gelovig hart dat de Heere als Schepper en in Christus als Vader erkent. Op die manier kan het spreken van de Kerk in al zijn verscheidenheid en verschillend zijn toch zijn werk doen.
Rentmeesterschap in de 21e eeuw is gebaseerd op:
- verwondering en de eerbied voor de Schepper en Zijn schepping
- afhankelijkheid ten opzichte van de Schepper en Zijn schepping
- verantwoordelijkheid als erfgenaam ten opzichte van de Schepper en Zijn schepping
- liefde voor de Schepper en Zijn schepping, als dank voor het verlossingswerk van Christus

 Het zal de moderne mens de betekenishorizon van zijn bestaan voorhouden en de zingeving ervan duidelijk doen worden, en daarmee de verantwoordelijkheid voor zijn handelen of niet handelen opwekken. De kracht van het woord – en in het bijzonder de kracht van het Woord – zal de dynamiek brengen voor de mens van de 21e eeuw in het worden van een ander mens in geestelijke zin. Hij zal gaan leven vanuit het geschenk van het leven en de opdracht om zijn bestaan de zin te geven die door de Gever is bedoeld.

Ommekeer
Of wij als gelovige christenen dit vertalen als leven voor Gods aangezicht of dat niet of anders gelovigen dit in hun termen verwoorden – mijn sterke indruk is dat er een keer aan het ontstaan is in het steeds op het aardse gericht zijn naar het zoeken naar het ‘andere’, naar de werkelijkheid achter de dingen. Dit uit zich deels in allerlei charismatische bewegingen, esoterie of belangstelling voor het andere. Deels is het ook zichtbaar, en gelukkig maar, in het opnieuw aanhoren van de oude bijbelse woorden en verhalen. ‘De mens is het enige wezen dat moet worden opgevoed, ’ zei de grote Duitse filosoof Immanuel Kant ooit.
Ik denk dat de ontwikkeling in de 21e eeuw beslissend bepaald wordt door de geestelijke en morele heroriëntatie op de zin en de betekenis van ons bestaan. Er ontwikkelt zich een nieuwe basis voor spiritualiteit. De grote vragen van onze tijd, zoals klimaatverandering, voedselvoorziening, energiebehoefte, waterverzorging, demografische ontwikkeling, migratie enzovoort, kunnen niet door technologie worden opgelost, zonder dat een geestelijke en morele wending van met name het westerse materiële denken zal plaatsvinden.
Dat besef is naar mijn mening groeiende. En daar ligt het aanknopingspunt voor de rol en de betekenis van de Kerk. Het is goed nu onze bescheiden rol te erkennen of zoals de dichter Rilke het verwoordde:

Was wir besiegen ist das Kleine und der Erfolg selbst macht uns klein.
Das Ewige und Ungemeine will nicht von uns gebogen sein.

Zoekende mensen
We hebben een Woord voor de wereld en onze gedachte is onverkort, omdat onze Opdrachtgever en Zijn beloften onverkort zijn. Zo moet de Kerk spreken tot de harten van onzekere, zoekende mensen, die in het geweld van de grote veranderingen en bedreigingen van onze tijd zich angstig afvragen waar dit alles toe leidt en waar nog vastigheid te vinden is en hoe men in het leven moet staan.
Dr. W. Aalders heeft eens mooi gezegd: ‘Je moet je realiseren de boodschap te brengen met grote reserve. Hij komt niet dadelijk uit. Kun je wachten, kun je trouw blijven. Dat wordt van je gevraagd. Dat is de stijl waarin het evangelie verkondigd moet worden. Niet als vervulling, maar als de toezegging van de vervulling. Als een troost voor bedroefde en wachtende harten. Waarbij we mondjesmaat voorzien worden van ons dagelijks brood.’

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen