Wat is hervormd aan de SGP?

De SGP beleefde vorige maand het moment dat zij negentig jaar daarvoor was opgericht. Oud zijn is geen verdienste, maar met enigszins verholen trots memoreren de staatkundig gereformeerden als feit dat zij deel uitmaken van de oudste politieke partij van Nederland.
Oudste, niet in die zin dat zij de eerste politieke partij was die in ons land het licht zag. Dat was de Anti-Revolutionaire Partij (ARP), ontstaan in 1878. Wel in deze zin dat, sinds de Communistische Partij van Nederland (ontstaan in 1909) in 1990 opging in Groen Links, de SGP als zelfstandige van alle in het Nederlandse parlement vertegenwoordigende politieke groeperingen de oudste is, de enige partij uit het tijdperk voor de Tweede Wereldoorlog.
De oudste is altijd klein gebleven – hoogtepunt in 1933: 2,5 procent van de stemmen voor de Tweede Kamerverkiezingen –, maar wel volwassen geworden, al kwam zij niet in de positie te verkeren om aan de landsregering deel te nemen.

Hervormde medestander
Het ontstaan van de SGP ligt, zoals bekend, binnen de in 1907 gevormde Gereformeerde Gemeenten (ds. G.H. Kersten), in van de Nederlandse Hervormde Kerk afgescheiden kerkelijke groeperingen. Toch krijgt ds. Kersten – in 1922 tot Tweede Kamerlid gekozen – in 1925 een hervormde medestander in ds. P. Zandt, die rechts van de Gereformeerde Bond (GB) verkeerde.
De voormannen van de bond waren politiek oorspronkelijk op de ARP gericht en enkelen participeerden daarin. Zij wezen de Doleantie af, maar politiek gezien sloten de bonders nauw aan bij de visie van Abraham Kuyper, ondanks het feit dat de Gereformeerde Kerken al in 1905 het bekende artikel 36 van de Nederlandse Geloofsbelijdenis verwijderd hadden (wat overigens is hersteld in de belijdenis van de Protestantse Kerk). Later werd in hervormd-gereformeerde gemeenten, zoals bleek, ook gekozen voor de SGP, terwijl ook de Christelijk-Historische Unie sympathie genoot.
De kwestie van politieke voorkeur speelde jarenlang op plaatselijk vlak in bepaalde gemeenten ook een rol in het beroepingswerk van predikanten. Dat gaf de nodige spanningen. Hetzelfde geldt voor de tijdredes die in plaatselijke hervormd-gereformeerde gemeenten op naam van de SGP georganiseerd werden. Alle confessionele partijen waren uit op steun van hervormd-gereformeerde kiezers. De SGP kreeg in dominee H.G. Abma vanaf 1956 een voluit hervormd-gereformeerd man in haar gelederen (Tweede Kamerlid 1963-1981, Eerste Kamerlid 1981-1986). Dat had een positief effect op het aantal kiezers.

Meerkleurig
De SGP besteedde op sobere wijze, met een bijeenkomst op 26 april in de hervormde Oude Kerk van Putten, aandacht aan het achttiende lustrum. Daar werd het woord gevoerd door de voorzitter van het hoofdbestuur, ds. A. van Heteren, partijvoorzitter W. Kolijn, de voorzitter van de Tweede Kamerfractie, ir. B.J. van der Vlies (die in zijn toespraak prof.dr. A.A. van Ruler citeerde), en ds. D. Heemskerk als lid van het hoofdbestuur.
Wie in kerkelijk Nederland enigermate is ingevoerd, constateert dat deze partijprominenten een meerkleurig kerkelijk palet representeren: één christelijk gereformeerd, één gereformeerde gemeente in Nederland en twee hervormden die niet afgescheiden genoemd willen worden. Geen hervormde van de Protestantse Kerk in Nederland, geen oud-gereformeerde. De selectie van sprekers was functioneel bepaald, dus niet aan de hand van kerkelijke herkomst.
In de jubileumuitgaven van het partijblad De Banier boden evenwel de synodale presides van de Gereformeerde Gemeenten, de Oud Gereformeerde Gemeenten in Nederland, de Gereformeerde Gemeenten in Nederland, de Hersteld Hervormde Kerk, de Christelijke Gereformeerde Kerken én de Protestantse Kerk in Nederland hun gelukwensen aan. Daarmee was zo ongeveer de volle breedte van wat genoemd wordt de gereformeerde gezindte vertegenwoordigd. Nederlands gereformeerden en vrijgemaakt gereformeerden haken zelden aan bij de SGP. De vaste aanhang van de SGP is dus een breed kerkelijke. Dat is soms een factor van kracht, soms van zwakte.

Inhaken
Maar wat is er nu (nog) hervormd of hervormd-gereformeerd aan de SGP? Het antwoord op deze vraag kan niet (alleen) afhankelijk zijn van grootte van achterbannen of van de kerkelijke kleur van bestuurders en vertegenwoordigers.
Voor dat antwoord is bepalend de visie op de betekenis van Gods Woord (Oude en Nieuwe Testament) en de belijdenis der Reformatie voor het openbare en dus ook voor het politieke leven (art. 36 NGB). Deze visie ontkent de stelling dat het christelijk geloof in reformatorische zin (slechts) een privé-aangelegenheid is. Ze maakt wel onderscheid tussen de taak van de kerk en de christelijke/reformatorische politieke partij. Kerkelijke breuken behoeven niet politiek te worden doorgetrokken. De kerk kan in haar taak ten opzichte van de samenleving en de politiek/de overheid niet zwijgen over Gods geboden en beloften (eerste en tweede tafel van de wet). Een reformatorische politieke partij die Wet en Evangelie honoreert kan dat evenmin, alle multireligiositeit ten spijt. Het is bij uitstek hier waar het hervormd-gereformeerde in kerkelijke zin en het staatkundig gereformeerde in politieke zin op elkaar inhaken.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen