Overgedoopt én ambtsdrager

E-van-ge-li-ca-li-se-ring – wie het woord uitspreekt, moet altijd even nadenken. We verstaan eronder dat als gevolg van nadere kennismaking tussen reformatorisch en evangelisch in de kerken uit de Reformatie in Nederland de beïnvloeding uit de evangelische beweging toeneemt. We verstaan er ook onder dat door de uitstroom van veel niet-evangelicalen uit de kerk de invloed van de evangelicalen groter wordt. Veel meer dan enige decennia geleden vinden we de evangelische beweging ook ín de gereformeerde kerken. Een meer orthodoxe vorm van geloven, waarin de Bijbel van kaft tot kaft voor waar gehouden wordt, wordt gecombineerd met veel aandacht voor het werk van de Geest en veel nadruk op de gaven van de Geest. ‘Het aloude geloof met karaktertrekken van de Pinksterbeweging’, zo las ik ergens.
Is dat erg? Ja, als door de nadruk op de gaven van de Geest de geestelijke mens meer centraal komt te staan dan Jezus Christus. Het mag niet zo zijn dat we grotere hoogten in het leven met God bereiken in plaats van dat we opwassen in de genade van de kennis van Hem. Per saldo worden de kerken orthodoxer – en daarom keren vrijzinnige predikanten en zij die behoren bij het predikantenplatform Op goed gerucht zich hiertegen. ‘Niets is zo irritant als predikanten die met een brede glimlach alles weten en altijd een bijbeltekst paraat hebben’, sneerde ds. J. Offringa van Op goed gerucht in een debat met een bestuurslid van het Evangelisch Werkverband.

Spanning
Evangelicalisering raakt niet alleen de kerk, maar raakt ook hervormde gemeenten. Daarom nog even terug naar Jan, uit het begin van dit artikel. Dertig jaar geleden zou Jan, al dan niet na een pittige discussie met zijn predikant, de hervormde gemeente verlaten hebben, om zich na zijn overdoop in te zetten in een Volle Evangelie-gemeente. Ondanks het feit dat de dominee hem nog zei dat het volle Evangelie in de kerk verkondigd werd.
Nu blijft Jan als ouderling in de kerk functioneren, wat tot spanning moet leiden als het gaat om vragen rond doop, catechese, belijdenis, kerk, ambt. Ik kreeg dit jaar zelfs de vraag of ‘Jan’ voorzitter van de kerkenraad zou kunnen worden. Ook jongeren die zich – soms kort na hun belijdenis – opnieuw laten dopen, willen tegelijk actief blijven meedoen in het jeugdwerk van de gemeente.

Evangelicalisering, moet je er blij mee zijn?

Beleving of belijdenis
In de kring van de Evangelische Omroep wordt deze vraag overwegend positief beantwoord. Op zijn weblog na het laatste gesprek tussen de EO-directie en het hoofdbestuur van de Gereformeerde Bond erkent (de toenmalige) directeur Henk Hagoort het gevaar als ‘uitgedragen wordt dat geloof vooral te maken heeft met geestelijk vertoon, met succesverhalen, met gevoel en emotie’.
Ook hij neemt waar dat er in de gemeenten sprake is van een verder gaande evangelicalisering: nadruk op beleving en het uiting geven eraan, aandacht voor de gaven van de Geest. Hagoort plaatst deze ontwikkeling in een wereldwijd perspectief, waarin de evangelicale stroming sterker wordt. Gebruik van de Alpha-cursus en het succes van Rick Warren’s Doelgericht leven zijn de voorbeelden van over onze grenzen. Het is een ontwikkeling die de EO toejuicht, maar waarin tegelijk ‘de rijkdom van de gereformeerde theologie als aanvulling of soms noodzakelijke correctie kan worden ingebracht’.
In de kerken zelf – althans bij leidinggevenden – is er meer zorg over dan toejuiching van deze ontwikkelingen. Zo zei de christelijke gereformeerde ds. P. Roos onlangs op een ambtsdragersconferentie dat zijn kerken te maken hebben met een toenemende evangelicalisering, ‘wat een zekere miskenning van de gereformeerde belijdenis inhoudt’. Hij hield de EO verantwoordelijk.

Barbecue op zondag
De socioloog Peter van Rooden noemt in het boek Het christendom voor dummies de opkomst van de evangelische beweging ‘een van de belangrijkste gebeurtenissen in de recente geschiedenis van het Nederlandse christendom’. Binnen de ‘traditionele kerken wordt gezocht naar evangelische vernieuwing’. Van Rooden ziet de toekomst van de kerk vooral in de evangelische gemeenten liggen, omdat ook jongeren uit de kring van de Gereformeerde Bond of christelijke gereformeerden ‘geen aparte sociale identiteit willen, een spijkerbroek willen dragen, op zondag barbecuen en een ‘Christusgelovige’ willen zijn’.
Het zijn niet alleen sociologen die voorspellingen doen. De bekende Anglicaanse theoloog Alister Mc-Grath heeft de Europese kerken in 2003 laten weten dat het protestantisme met zijn rationele inslag en traditionele kerkstructuur geen toekomst heeft, het evangelicalisme daarentegen wel. Hier raken we ook aan de invulling van de begrippen, want evangelicaal over onze grenzen is niet hetzelfde als evangelisch binnen onze grenzen. McGrath zei immers ook dat ‘christendom met gevoel voor het heilige’ zou blijven bestaan.

Herbronning
Wat is met dit heilige bedoeld? En wordt eerbied voor het heilige, dé Heilige, nu vooral in de evangelische beweging gevonden? Als het om de heiligheid van God gaat, leeft de notie ervan juist meer in de reformatorische kerken. Ik doel hier op het besef van Gods majesteit, Zijn heiligheid, zodat we slechts met eerbied tot Hem kunnen naderen. Neem het thema van en de toelichting op de volgende week zaterdag te houden EO-jongerendag, ook een exponent van beïnvloeding van jongeren uit hervormde gemeenten. Het thema Ondersteboven wil laten zien ‘dat God ondersteboven van ons is’, een aanvechtbare stelling. Prof.dr. C. Graafland noemde McGrath’s spreken over het heilige in Kontekstueel ‘een rake typering, maar wel wat vaag’. Daarom interpreteerde onze oud-hoogleraar de woorden als ‘een herbronning van het reformatorische geloof, waarvan het hart is: leven uit het Woord van God, verticaal en horizontaal’.

Rationeel
Is het dan waar dat evangelicalisering in de kerken gevolg is van een te rationeel geloofsleven? Ja, wanneer we zien dat evangelisch denken meer aansluit bij de tijd waarin we leven: individualisering, keuzevrijheid, meer netwerken dan instituten. Maar dat is niet het enige. Want in de reformatorische kerken is de catechismus met haar inhoudsvolle inzet over de enige troost (is dat rationeel?) in leven en sterven, in ere. Het geloof wordt beleden als het van hárte kennen van de levende God, die in Christus voor Zijn kinderen een Vader is. Zo mogen we de gereformeerde traditie zien als een poging om hart, wil en verstand in het dienen van en leven met God bij elkaar te houden. Die troost en dat perspectief van Zondag 1 zullen we dan wel moeten voorleven, als ons leven door de crisis gaat en evenzeer in ons dagelijks bestaan.

Andere weg
Vandaag start een serie artikelen over de evangelicalisering van de gemeenten. Om kerkenraden ter bezinning iets aan te reiken voor hun beleid. Niet om positie te kiezen tégen de evangelische beweging. Dat is niet de meest vruchtbare houding. Dr. G. van den Brink zei in zijn rede – is hij ooit vaker geciteerd dan met deze toespraak? – bij het honderdjarig bestaan van de Gereformeerde Bond dat we niet in een kramp moeten schieten. We hebben ook veel gemeen: het ervaringsgerichte van evangelischen en de nadruk op geloofsbevinding bij gereformeerden.
Maar daarmee is niet alles gezegd. Als het soms lijkt of de kerk seculariseert of evangelicaliseert, is er een andere weg te wijzen. Een weg waarin we de kerk der eeuwen wél zien staan – wat toch het manco van de evangelische beweging is. In de komende reeks artikelen willen we gemeenten op basis van het Woord en de belijdenis van de Reformatie, in lijn met onze hervormd-gereformeerde traditie, een handreiking doen in het bewaren van het bijbels-gereformeerde karakter in de vragen van deze tijd. Die vragen komen nogal eens voort uit het relativeren van kernnoties uit de gereformeerde belijdenis. Het licht moet daarom vallen op wat we in de gereformeerde leer en traditie hebben ontvangen, om daaruit te leven en dat door te geven. Dat daarbij benoemd wordt waarin het evangelische gedachtegoed afwijkt, is een vanzelfsprekend gevolg.

Gebed om de Geest
Zal een rode draad in onze toerusting van de gemeenten, in ons ontvouwen van de bijbels-gereformeerde leer – lévende religie – niet moeten zijn het gebed om de Heilige Geest, voortkomend uit onze verlegenheid, uit ons onvermogen om de gemeente te bewaren bij de Schriften? De enige weg waarin de kerk vergaderd wordt, is door de Heilige Geest en door het Woord. Als we daarin aansluiten bij de traditie, dan is dat bewarend in de goede zin van het woord. Als Timotheüs het goede pand moest bewaren, heeft Paulus de leer van de zaligheid op het oog. Daarin luistert het nauw. Maar, bewaren betekent niet minder dan er uit leven in een dagelijkse vernieuwing van ons bestaan. Geconcentreerd op het Woord en afhankelijk van de Heilige Geest. Evangelicalisering? Laat dit ons leven zijn: elke dag weer gereformeerd worden.

Over twee weken gaat ds. C. van Duijn in de serie Evangelicalisering van de gemeenten in op: Wat is gereformeerd denken?

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen