Schulden in kleine dorpen

Over geen van deze uitkomsten zijn we blij. Is het geen kenmerk van veel Afrikaanse en Zuid-Amerikaanse landen dat het gros van de bevolking aan den lijve de zorg om het dagelijks bestaan kent, terwijl een klein deel van de inwoners in grote luxe leeft? Het is een veelbetekenend signaal dat in onze op economische groei gerichte maatschappij de onderlinge verschillen blijkbaar groter worden.
Rijk wordt rijker – en daarom is het goed dat het huidige kabinet de Balkenende-norm hanteert, waarbij onder andere openbare bestuurders en tv-presentatoren geacht worden niet meer te verdienen dan de minister-president. Dat betekent dat een mens moet rondkomen van zo’n € 160.000 per jaar. Wat de tv-presentatoren betreft zei minister Plasterk vorige week het logisch te vinden dat de premier niet minder verdient dan degene die hem ondervraagt. Plasterk heeft groot gelijk.

Levensbestemming
Het diaconale bewustzijn van de gemeente mag door de uitkomst van beide onderzoeken gestimuleerd worden. Al zal de gemiddelde miljonair niet snel denken de hulp van de kerk nodig te hebben, feit is dat ook welvaart geen directe weg naar levensgeluk of levensbestemming is. Diaconaat in Nederland leek de afgelopen jaren niet alleen te maken te hebben met de gevolgen van armoede maar zeker zoveel met de gevolgen van welvaart. Dat bracht andere noodsituaties met zich mee: stress, eenzaamheid, relatieproblemen, verslaving, knelpunten in de werkverhoudingen, vergrijzing van de samenleving, burn-out. Het is een oude waarheid dat welvaart beslist geen welzijn is.
We richten ons nu echter op het rapport Armoede in Nederland, dat – na 2005 en 2006 – voor de derde keer de financiële hulpverlening door diaconieën in kaart brengt. Verschil met de twee eerdere onderzoeken is dat ditmaal niet alleen diaconieën van gemeenten uit de Protestantse Kerk geraadpleegd zijn, ook die van de Remonstrantse Broederschap en de Christelijke Gereformeerde Kerken.
Een mooi signaal dat ik aansluitend aan de presentatie las, was uit een weekbrief van een van onze gemeenten, waar de zondag na de presentatie gecollecteerd werd voor ‘stille armoede in de eigen gemeente’. Niet alleen is het goed dat deze collecte er is, de wijze waarop ze werd aangekondigd leert de gemeenteleden tegelijk dat er in het leven van de man of vrouw naast ons in de kerkbank meer kan spelen dan op het eerste gezicht lijkt.

Alleenstaande ouders
Het onderzoek richt zich op de wijze waarop kerkelijke organisaties betrokken zijn bij hulp aan mensen in financiële nood. Belangrijk is dan om te zien welke bevolkingsgroepen vooral op eigen kracht het hoofd niet boven water kunnen houden: vooral alleenstaande ouders met kinderen, mensen zonder betaald werk, asielzoekers, ouderen en mensen met psychische problemen of een chronische ziekte of handicap. Dit overzicht maakt het onze diakenen gemakkelijk: in hun vergadering kunnen ze nagaan wat ze tot nu toe concreet voor deze groepen mensen binnen en buiten de gemeente doen en hoe ze de gemeente hierin voorgaan en stimuleren. Bij armoede blijft duidelijk dat het om een relatief begrip gaat en dat armoede in Nederland van een andere orde is dan armoede in Zimbabwe. Met die constatering mogen we de nood van onze naaste echter niet relativeren. Armoede op het spoor komen – blijft dat geen kerntaak van diakenen? Daar heb je niet alleen fijngevoeligheid voor nodig, maar ook een goed netwerk.
Het nieuwe onderzoek wijst met nadruk naar kleine dorpsgemeenten en fungeert daarin als eyeopener. Schaamte speelt er een grotere rol dan elders, angst dat anderen in het dorp te weten komen dat mensen hun sociale en financiële leven niet goed op orde kunnen houden. Waar in een plaatselijke gemeenschap weinig of geen anonimiteit is, zullen diakenen wegen moeten vinden om toch noodzakelijke hulp te verlenen. Sowieso is het goed als de ouderling in bepaalde situaties het reguliere huisbezoek samen met een diaken doet, waarbij ze beiden goed luisteren, ook naar wat er niet gezegd wordt. Je ambtsgeheim daarbij in acht nemen is dan een zaak van geestelijke volwassenheid.

Armen bij ons
Na zijn zalving in Bethanië uitte Jezus tegen Zijn leerlingen dankbaarheid voor het eerbewijs van een enkele vrouw: ‘De armen hebt u immers altijd bij u’, waarmee Hij tegelijk de verbondenheid met en verantwoordelijkheid voor deze medemensen benoemde. Armen zijn er niet alleen, ze zijn bíj ons. In veel Nederlandse kerken is dit woord de laatste decennia vooral wereldwijd opgevat. Ik denk me niet te vergissen als ik beweer dat predikanten het na de bevestiging van een diaken soms moeilijk vonden uit het formulier de oproep aan de gemeente te lezen om de ‘diakenen met goede middelen tot hulp der armen te voorzien. Zijt weldadig, gij rijken, geeft mild en deelt gaarne mede. En gij armen, zijt arm van geest, en gedraagt u jegens uw verzorgers in alle eerbied; weest dankbaar jegens hen en murmureert niet,’ verwoordt het formulier. Wist de predikant aan wie hij in zijn gemeente moest denken als hij de armen aansprak?

Diaken armoedebestrijding
Het rapport Armoede in Nederland signaleert dat steeds meer gemeenten een ‘diaken armoedebestrijding’ kennen. Het gold in 2006 voor 11,2 procent van de gemeenten, in 2008 voor 16,9 procent. Komt het ambt op deze wijze weer meer uit bij een taak die onder ons lang uit het blikveld was? Het is overigens wel een merkwaardige aanduiding: diaken voor armoedebestrijding. Het klinkt net zo vreemd als we het zouden vinden dat er een predikant beroepen wordt voor de verkondiging of er een catecheet gezocht wordt voor het kerkelijk onderwijs.
In ieder geval, het is voor elke diaken zinvol het rapport Armoede in Nederland te lezen, het met elkaar te bespreken. De diaconale opdracht wordt er voor hen concreet door gemaakt en het biedt vele handreikingen om in de maandelijkse vergaderingen van de gehele kerkenraad gepaste aandacht voor het diaconaat te vragen.

Blinde vlek
Gemeenteavonden (of bijbelkringen? ) over een sociaal thema worden weinig gehouden. Dat is onder ons een blinde vlek. Want sociaal besef in het licht van het evangelie heeft de gemeente nodig, evenals aandacht voor versobering en levensstijl. Gaat het Woord van God daarin niet richtend over onze persoonlijke, kerkelijke en ook volkszonden?
Het heeft alles te maken met een leven in de praktijk der godzaligheid, het heeft volgens Mattheüs 25 te maken met de laatste ernst van het leven. In dat hoofdstuk horen we de Zoon des Mensen tegen de volken spreken en mensen naar Zijn rechter- en linkerzijde verwijzen, naar het eeuwig Koninkrijk of naar het eeuwige vuur. De rechtvaardigen hoeven in dat uur het antwoord niet schuldig te blijven op de vraag wat ze deden voor degenen die honger en dorst hadden, die geen kleding hadden of ziek waren, die vreemdeling of gevangene waren. De Koning zal zeggen dat de zorg voor de geringste broeders voor Hem gedaan is.

Vierde deel
Vanouds is de verhouding tussen diaconale en kerkvoogdelijke gelden in kerkenraden een gevoelig punt. Het rapport Armoede in Nederland bericht dat per kerkelijke gemeente in 2007 gemiddeld € 5021,00 aan financiële hulpverlening aan individuen is verleend. Uiteraard zijn de diaconale uitgaven via doorzendcollectes veel hoger, maar dat neemt niet weg dat de verhouding een voortdurend aandachtspunt mag zijn. Laat diakenen in dezen maar een beetje als ‘lastig’ bekend staan – ze komen immers op voor de a(A)nder.
In een opstel over ontwikkelingen in het diaconaat schreef ds. P. van den Heuvel ooit dat gedurende veel eeuwen het normaal was dat een vierde deel van de kerkelijke inkomsten voor diaconaat gereserveerd werden, in slechte tijden ook wel de helft. ‘Er zijn voorbeelden van bisschoppen die kerkschatten verkochten om aan de dure roeping der kerk om de armen te helpen, te kunnen voldoen. Later bekommerde men zich meer om de bouw van prachtige kerken dan om de nood van de armen.’

Genadige heerschappij
Diaconaat is een blijvende onderstreping van de boodschap van het evangelie. Het Koninkrijk van God is ook daad en roept een nieuwe werkelijkheid op. Christus heeft ons daarin een voorbeeld nagelaten, door hen op te zoeken die uitgestoten waren, bij niemand in tel, vergeten door allen. ‘Zo vestigt Hij een genadige heerschappij,’ las ik ergens.
Armoede in Nederland is een zinvolle spiegel, die aanzet tot bijbelse bezinning en daadwerkelijke gerichtheid op onze naaste. Dat gaat zoveel dieper dan geld geven, al is dat ook nodig. In en vanuit de christelijke gemeenschap op medemensen betrokken zijn, dát is het.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen