De bede van Christus

Christus’ voorbede om eenheid is in de wereldoecumene (te) vaak uitgelegd alsof Hij bad om eenheid zonder waarheid. De eenheid is echter hecht verbonden met de waarheid die Christus zelf is.
Christus’ bede om eenheid kan echter ook te smal worden geïnterpreteerd als ze wordt gezien als eenheid tussen alle ware gelovigen, met als gevaar dat de zichtbare kerk verdampt tot onzichtbare kerk. Deze interpretatie roept trouwens andere indringende vragen op. Als we Christus’ bede moeten beperken tot ware gelovigen, hoe is dan de relatie met degenen die nog niet tot waarachtig geloof zijn gekomen binnen de eigen kerk? En: kan het zijn dat de ruimte waarin Christus Zijn Woord laat verkondigen vervluchtigt tot bijna niets?

Terugblik
Wat kunnen we van Calvijn leren om aan Christus’ opdracht gehoor te geven? We hoorden over Calvijns uitgangspunten. Hij hecht bijzonder aan helderheid in formulering. Dat is het gebod van God en daarmee alleen is de waarheid gediend. Belangrijk middel tot bevordering van de eenheid was ook het aanknopen en onderhouden van vriendschappelijke relaties met mensen, die Calvijn zag als medestanders.
Daarover horen we hier nog iets meer. We sluiten af met te zien hoe Calvijns omgang met de confessie was in relatie tot zijn streven naar eenheid.

Personen en zaken
Vriendschappelijke verhoudingen kunnen, volgens Calvijn, slechts wortelen in de gemeenschappelijke dienst aan de Heere en Zijn kerk. Zodra deze dienst en de eenheid van de kerk worden aangetast, is vriendschap voor hem onmogelijk. Daarom kan hij de vriendschap met Lismanino verbreken vanwege diens contacten met tegenstanders van de leer der drie-eenheid.
Calvijn was in staat personen en zaken te (onder)scheiden. Hij strijdt niet tegen personen, maar tegen hun (dwaal)leer. In zijn correspondentie met Lismanino schrijft hij: 'Veel liever had ik, dat gij en de anderen u ervan overtuigd hielden (…) dat ik meer de goddeloosheid bestrijd, dan dat ik met de afzonderlijke personen zelf strijd (…).'

Confessie
Hoe hanteert Calvijn de confessie in zijn streven naar eenheid? Duidelijk wordt dit onder meer vanuit zijn pogingen om de Poolse reformatie en de eenheid ervan te bevorderen. Dat laatste is een heet hangijzer omdat de Poolse reformatie is voortgevloeid uit drie bronnen: de Boheemse Broeders (geestelijke nazaten van Jan Hus), het lutheranisme dat vanuit Duitsland is binnengedrongen en de Geneefse reformatie.
In het pogen deze verschillende stromingen tot een te brengen, is Calvijn vanaf het begin betrokken geweest, onder meer door zijn contacten met à Lasco. Als Calvijn in verband met een eventueel te houden samenspreking naar Polen geroepen wordt, zal hij zeker komen, zo laat hij weten. In de aanloop naar een eventuele samenspreking (die overigens nooit is gehouden), krijgt Calvijn de belijdenis der Bohemers onder ogen. Bullinger heeft er overwegende bezwaren tegen. Calvijn heeft er ook wel enige bedenkingen tegen omdat zij teveel in het ongewisse laat.
Zo verklaart deze belijdenis wel dat brood en wijn het waarachtig lichaam en bloed van Christus zijn, maar zegt ze niets over de manier waarop Christus present is. Toch vindt Calvijn in deze confessie aanleiding à Lasco op te dragen alles te doen wat de eenheid met de Bohemers kan bevorderen. Enerzijds verzwijgt Calvijn zijn bezwaren tegen de Boheemse Confessie niet en waarschuwt hij dat het verzwijgen van strijdpunten nooit tot werkelijke eenheid leidt. Anderzijds laat hij ze ook geen breekpunt zijn voor de zo nodige eenheid.

Confessio Augustana
Het recente verleden gaf nogal eens tegenstrijdige berichtgeving te zien over Calvijns houding tot de Augsburgse Belijdenis (Confessio Augustana). We komen Calvijns houding ten aanzien van die confessie op het spoor in verband met zijn pogen om de eenheid van de Poolse reformatie te bevorderen. Daartoe zoekt hij vanuit Genève via derden toenadering tot de Poolse lutheranen. Die opgave is zwaarder dan de contacten met de Boheemse Broeders. Een uitnodiging tot vereniging, die uitgaat van de Boheemse Broeders en de Poolse calvinisten, vindt dan ook bij de lutheranen geen gehoor. Dat het tot toenadering niet komt, ligt aan Calvijn niet. In tegenstelling tot Bullinger, die een grote afkeer heeft van de Confessio Augustana, is Calvijn bereid om haar te nemen in haar ware betekenis, zoals Melanchthon die eraan gaf. Het is duidelijk dat deze instemming staat in het kader van een mogelijke vereniging van Boheemse Broeders, calvinisten en lutheranen.
Anders reageert Calvijn met betrekking tot het godsdienstgesprek te Poissy in Frankrijk tussen protestanten en rooms-katholieken. Een complicerende factor daarbij is de poging van Duits-lutherse zijde om te bemiddelen met behulp van de Augsburgse Confessie, een poging die van rooms-katholieke zijde gretig wordt aangegrepen om binnen het protestantse kamp verwarring te stichten. Calvijn, die in Genève is gebleven, probeert via brieven aan vier verschillende personen dat gevaar te bezweren. Hij wil voorkomen dat het vuur, dat heel Duitsland heeft verwoest, naar Frankrijk zal overwaaien. Via een eigen korte belijdenis, die zoveel duidelijker is dan de Augustana en die door niemand minder dan Condé is ondertekend, wil hij de Duitsers voorgoed afschrikken van verdere pogingen om zich met het belijden van de Franse kerk te bemoeien.
We zien dat Calvijns houding ten opzichte van de Augustana in belangrijke mate wordt bepaald door de situatie. Opmerkelijk is dat Calvijn in bovengenoemde situatie geen felle inhoudelijk kritiek op de Augustana heeft geleverd. Het was zeker niet vanwege confessionalistische oorzaken dat Calvijn de Augustana voor de Franse protestanten afwees. Uit verlangen naar eenheid van het Franse protestantisme wilde hij voorkomen dat de theologische twisten in Duitsland, die werden veroorzaakt door vaagheid van de Augustana, naar Frankrijk zouden overwaaien.

Les
We ontdekten zijn streven naar duidelijkheid in formuleringen. We kregen enig inzicht in zijn vriendschappelijke betrokkenheid bij ieder die zich voor de eenheid van de reformatie, waar dan ook, wilde inzetten. En al vormde de waarheidsvraag de grens van zijn vriendschappelijke omgang, altijd wist Calvijn personen van zaken te onderscheiden. Ten slotte vernamen we iets over zijn confessionele stellingname in relatie tot zijn oecumenisch streven.
In deze summiere uiteenzetting van Calvijns oecumenische handelen, liggen voor ons genoeg aanknopingspunten om de handen ineen te slaan. De vraag is waarom het er maar niet van komt. Beseffen we dat handhaving van onze kerkelijke verdeeldheid een ‘luxe‘ is die we grotendeels zijn kwijtgeraakt en waarvan we de laatste resten snel dreigen te verliezen? Hoeveel verwoestend werk moet satan nog doen in onze gemeenten, die als gevolg van onze kerkelijke verdeeldheid en biddeloosheid (inzake eenheid) opengebroken steden zijn, waar hij zonder slag of stoot kan binnendringen? De geestelijke nood kon wel eens groter zijn dan kerkelijke opinieleiders vermoeden.
Dit keer is het geen theoloog van beroep die bij ons aandringt om kerkelijke eenheid te zoeken, maar een moeder die in haar groot verdriet de vinger wel eens kon hebben gelegd bij de geestelijke nood die velen onder ons, bij al hun klagen over de geesteloosheid van onze tijd (die er is), niet zien. Tegen die achtergrond krijgen Calvijns woorden, gericht aan de Poolse hervormden, diepe betekenis: 'Het is overbodig, met veel woorden uiteen te zetten, welk een schadelijke pest de onenigheid is.'

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen