Kerk en school

Het begin van Antwoord 103 van de Heidelbergse Catechismus, die gaat over de besteding van de zondag, luidt: 'Eerstelijk, dat de kerkdienst, of het predikambt, en de scholen onderhouden worden.’ Het is de vraag of hier de gewone scholen bedoeld worden, omdat het hier gaat om de viering van de zondag. Dr. J.H. van de Bank wijst er in zijn bijdrage over zondag 38 in het boek Kennen en vertrouwen op, dat volgens Rudolf Bohren de kerkdienst primair scholing is en het woord Gods leerstof. 'Deelnemers aan de kerkdienst komen om te leren! Daarbij wordt volgens Bohren het gevaar van schoolsheid en te grote nadruk op cognitiviteit, zoals de Reformatie dat met zich meegebracht heeft, bezworen door het feit dat de kerkdienst geen activiteit van priesters maar van de gemeente is,' zo schrijft Van de Bank. Aan ‘de scholen’ wordt in deze bijdrage verder geen aandacht besteed.

Opleiding
Volgens prof.dr. W. Verboom in Een gids voor het leven, een eenvoudige uitleg van de Heidelbergse Catechismus wordt met ‘de scholen’ de opleiding van de predikanten bedoeld. Verboom vraagt dan vooral om gebed voor hoogleraren, docenten en studenten, waarna hij schrijft:
'Er is natuurlijk niets op tegen bij de onderhouding van de scholen ook aan al het andere onderwijs te denken. Ik denk aan de basisscholen. Daar gaan de meeste kinderen gedurende een vitale periode van hun leven naar toe, juist op een leeftijd die bepalend is voor hun hele verdere leven. Wat is het belangrijk dat de kinderen op school dichtbij de Bijbel verkeren. Dat de Bijbel het schoolleven doortrekt. Dat kinderen op school onderwezen worden in Bijbel, catechismus en kerkboek. Ook dat behoort bij de onderhouding van het vierde gebod, ' aldus Verboom.

Catechismusverklaringen
Het is interessant en leerzaam om in Catechismusverklaringen toch eens wat nauwkeuriger te zoeken naar de eventuele betekenis van het 4e gebod voor de scholen. In Genade voor genade, een verklaring van de Heidelbergsche Catechismus, schrijft K.J. v.d. Berg bij Zondag 38: 'Behoort de sabbathrust een eredienst Gode te zijn dan volgt daaruit dat de kerkedienst of het predikambt moet onderhouden worden en als gevolg hiervan ook de scholen waar het zaad der kerk onderwezen wordt – oudtijds toch stonden de scholen der jeugd veel dichter bij de kerk dan heden – in het Woord en de waarheid door de kerk beleden. De ouders, maar ook de gemeente heeft er het hoogste belang bij, dat de kinderen in de zuivere leer onderwezen worden bij het ontvangen van christelijk onderwijs. Het is ’t gedoopte zaad dat tot de gemeente behoort en straks haar leiden moet. De Koning der kerk, het Hoofd der gemeente eist het.'

Smytegelt
Gaan we naar een veel oudere catechismusverklaring, namelijk die van Bernardus Smytegelt, dan vinden we bij de uitleg van Zondag 38 het volgende: 'Zorgt dat door wulpsheid de godsdienst niet gehinderd wordt; zorgt dat die niet ontheiligd wordt, door er zelf niet te komen, door eigen overtreding; zorgt voor de scholen, meerdere en mindere, hogere en lagere in onze landen, maakt dat ze er zijn, en dat er bekwame mannen zijn, om uw jeugd en jongelingen te onderwijzen en die jeugd te oefenen in allerlei wetenschappen. In het Oude Testament waren de zonen der profeten; dat waren de studenten, daar waren er die leerden en die geleerd werden. Farao liet Mozes voor zich opkweken. Nebukadnezar had enige jongelingen die hij liet onderwijzen in de boeken en spraak der Chaldeeën. Laat het de Kerk nooit aan mannen ontbreken, bekwaam om de jongelingen te onderrichten; zorgt dat er zulke akademiën zijn, waar ze onderwezen worden; maakt, dat er leraars zijn, die het Woord recht snijden, die tonen dat ze hun hart op de kudde stellen, wetende dat de zielen van hun hand zullen geëist worden, zo zij niet trouw zijn.'

De Groot
Veel recenter dan die van Smytegelt is de catechismusverklaring van ds. H.J. de Groot, die relatief veel aandacht besteedt aan de verschillende uitleggingen over de scholen. Hij schrijft: 'De één zegt: bedoeld zijn de scholen voor opleiding der predikanten. Anderen zeggen: bedoeld zijn de gewone scholen, die in de tijd na de Hervorming vaak alleen op zondag werden gehouden, omdat de veldarbeid in de week voor onderwijs geen tijd liet. Op welke scholen dan de kinderen leerden lezen, schrijven, rekenen, bijbellezen en psalmzingen. Weer anderen zeggen: hier zijn bedoeld christelijke scholen. En zij laten de catechismus optreden als voorstander van een christelijk schoolwezen, waaraan toentertijd niemand dacht.
Nog anderen zeggen: versta er maar onder welke scholen gij wilt. De catechismus heeft willen aanduiden dat het geloof slechts winnen kan bij ontwikkeling van de geest, waarvoor bekrompenheid en dwaling op de vlucht slaan. Ik voor mij kies het eerste: scholen voor opleiding van predikanten. Ik geloof dat dát door de vaderen van de catechismus bedoeld is. Al erken ik de kern van waarheid die er in de andere drie opvattingen te vinden is, en al wil ik hun in de praktijk ten volle recht laten wedervaren.'

Van Kooten
We merken dat er geen eenstemmigheid op het punt van de scholen uit antwoord 103 van de Heidelbergse Catechismus is. Voeg daarbij het verlangen van Johannes Calvijn om niet alleen op zondag als gemeente samen te komen en het gegeven dat de scholen in andere Catechismussen niet voorkomen – zo ontbreken ze totaal in antwoord 117 van de Catechismus van Westminster – dan lijkt het alsof er niets zinnigs over te zeggen valt voor het heden.
Ds. R. van Kooten vraagt in zijn bijdrage over zondag 38 in Naar Zijn reine leer’ aandacht voor het Schatboek van Ursinus. Ursinus spreekt daarin 'van de scholen als van de planthoven der gemeente, waar de jeugd van de gemeente onderwezen wordt in de kennisse en vreze Gods’. Ook het christelijk onderwijs, aldus ds. Van Kooten, dient geconserveerd te worden, niet als een levende mummie, maar als Gods genadegave. 'Juist de eerste twaalf levensjaren van onze kinderen zijn zo ongelofelijk belangrijk. Daarom hebben wij te waken voor zuiver onderwijs, dat in overeenstemming is met Gods Woord. Christelijk onderwijs dient te zijn naar de leer en naar het gevoelen van Christus. Het dient voluit in overeenstemming te zijn met Schrift en Belijdenis. En wat mag onze jeugd dan binnen de muren van de christelijke school gevormd worden om te kunnen staan buiten die muren,' aldus ds. Van Kooten.
Bij die laatste opmerking leg ik met nadruk de vinger voor het heden. Mijns inziens hebben de kerk en de school elkaar op dit punt meer dan ooit nodig als het gaat om de doordenking van enerzijds de plaats van de Bijbel binnen het gehele onderwijs en anderzijds de wijze waarop onze jongeren worden toegerust om te kunnen staan in deze maatschappij. Door de verlichting met de grote Pedagoog, de Heilige Geest, mogen kerk en school anno 2008 elkaar steunen en aanvullen.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen