Honderden gebouwen te koop

Enkele maanden geleden kocht ik via internet een auto in het Friese dorp Vinkega. Dat zou hier het vermelden niet waard zijn als de verkoper de gewoonte niet had om alle modellen op internet te plaatsen tegen de achtergrond van de Hervormde kerk die het dorp rijk is. Strakke vormgeving van de auto in combinatie met het fraai gelegen en eeuwenoude kerkje – zulke foto’s trekken de aandacht.
In ieder geval was het een gemakkelijke aanleiding voor een gesprek tijdens de verkoop. Wat bleek? De kerk van Vinkega kent al jarenlang geen kerkelijk gebruik meer. De dorpsbewoners spijt het nu dat de kerk echt dreigt te verdwijnen. Geld voor renovatie is niet aanwezig, zodat terecht gesproken wordt van een bouwvallige situatie. Mijn suggestie aan de autoverkoper dat de beste keuze om de kerk te behouden is om haar zondags massaal weer te bezoeken, begreep hij niet. Dat tekende de situatie van de kerk in Vinkega en haar inwoners. In bovengenoemd opzicht kent Nederland heel veel Vinkega’s. Het jaar 2008 als jaar van het religieus erfgoed heeft tot doel brede aandacht te vragen voor de honderden monumenten en kerkgebouwen die door de eigenaar niet meer onderhouden kunnen worden. Kerkelijke gemeenten zorgen soms naar vermogen voor het gebouw, maar kreunen onder de lasten. Wat dóe je dan, behalve er een auto die je wilt verkopen bij op de foto zetten?

Leidse Marekerk
De Protestantse Kerk heeft de aanzet tot grondig nadenken over deze thematiek gegeven. Haar in juni verschenen rapport Een protestantse visie op het kerkgebouw opent de discussie, die later dit jaar moet leiden tot door de synode na een volgende versie van het rapport te maken keuzes.
De nota toont op de voorkant een foto van de Marekerk in Leiden. Dat zal niet alleen zijn omdat dit in 1649 gereedgekomen gebouw zo’n fraaie vormgeving heeft. De Marekerk illustreert het rapport als een typisch voorbeeld van protestantse kerkbouw en vooral als de eerste kerk in Leiden en een van de eerste kerken in Holland die speciaal voor de protestantse eredienst werd gebouwd.
Deze foto drukt de betrokken lezer direct met de neus op de werkelijkheid. Imposante kerkgebouwen in de (middelgrote) steden herinneren aan de tijd dat velen in Nederland de gereformeerde religie beleden en dat de kerk vanuit roepingsbesef in de samenleving aanwezig was. Het is de ervaring van hen die nu door Arnhem, Zutphen of Den Haag lopen, waar kerken het straatbeeld nog beheersen.

Gewelfde huizen
De toenemende ontkerkelijking laat zich in Nederland op vele terreinen gevoelen, ook in de vraag naar de herbestemming van overbodig geworden godshuizen. Dat is een verootmoedigende waarneming. Ik denk aan de inhoud van het boek Haggaï, waarin God de profeet aanspoort de vinger te leggen bij het feit dat het volk van het verbond in ‘gewelfde huizen’ woont, terwijl ‘het huis des HEEREN woest ligt’. Daarom wijst Haggaï Israël erop dat van God het zilver en het goud is. Wat de gemiddelde Nederlander tegenwoordig voor een huis moet betalen, is fors. Het woningbezit is sterk toegenomen. Daartegenover is het ingrijpend te vernemen dat in de komende tien jaar naar schatting dertig procent van de 2300 kerkgebouwen die in gebruik zijn bij gemeenten uit de Protestantse Kerk, voor een andere bestemming in aanmerking komen. Het is immers niet te ver gaand om een relatie te leggen tussen de toegenomen welvaart in Nederland en de desinteresse in het voortbestaan van de christelijke gemeente. In een uitgave van Open Doors was onlangs te lezen dat de vervolging van christenen de op een na beste tactiek van de duivel is. ‘Materialisme is de beste tactiek.’

Huis van gebed
De Zwitserse geloofsbelijdenis uit de tijd van de Reformatie beleed: ‘Hoewel God niet woont in tempels die door handen zijn gemaakt, weten wij toch uit Gods Woord en de heilige gebruiken dat God en de plaatsen die aan Zijn aanbidding zijn gewijd, geen gewone maar heilige plaatsen zijn en wie zich daarin ophoudt, zal zich eerbiedig en betamelijk gedragen, omdat hij zich immers op een heilige plaats bevindt, voor het aangezicht van God en Zijn heilige engelen.’ Speciale plaatsen om te aanbidden – Jezus heeft de Samaritaanse vrouw er in Johannes 4 al op gewezen dat ‘de ure komt dat u de Vader noch op deze berg, noch in Jeruzalem zult aanbidden’. De ware aanbidders zullen Hem aanbidden in geest en waarheid.
Door het gebruik van de eredienst heeft er ‘heiliging’ van het gebouw plaats. Een gebouw van steen, hout en glas wordt zo tot een huis van God, een huis van gebed. De naar boven wijzende toren is de eeuwen door ervaren als een verwijzing naar God.

Verkondiging aantasten
Het is terecht dat de Protestantse Kerk zich blijkens de bezinningsnota verantwoordelijk toont voor de toekomst van het kerkgebouw, een verantwoordelijkheid die allereerst bij de plaatselijke gemeente ligt. Een waardevolle overweging bij het kiezen van een herbestemming is het niet aantasten van de eigen verkondiging. Dit lijkt me een reëel handvat voor de bezinning.
En tv-programma liet op de dag van de presentatie van de nota een kerkgebouw zien dat omgebouwd was tot crossruimte. Snelle brommers scheurden over de vloer die ooit kerkbanken droeg. De vraag dient zich aan welke argumenten meespelen in het akkoord gaan met een dergelijke bestemming, of in het bewilligen in een toekomst als kantorencomplex, als supermarkt of als moskee. Kortom, aan wie verkoop je de kerk?
Wanneer wordt de verkondiging niet aangetast? De voortgaande neergang van een gemeente op zichzelf hoeft die verkondiging niet aan te tasten. De waarheid van de boodschap is immers niet afhankelijk van de mate waarin zij geloofd wordt. De verkondiging kan echter wel in het geding zijn als de kerk omgebouwd wordt tot een moskee!

Moskee of supermarkt?
Ik plaats in het kader van de huidige bezinning daarom een vraagteken bij de stelling dat de kerk beter tot moskee dan tot supermarkt kan worden omgedoopt. De nota Een protestantse visie op het kerkgebouw schrijft namelijk: ‘Mocht men in het interreligieus gesprek tot de conclusie komen dat de wereldgodsdiensten gelijkwaardig zijn, dan is het gebruik van de kerkgebouwen voor een andere religie dan het christendom sneller te overwegen.’ Dus liever naar een vertegenwoordiger van een andere wereldgodsdienst dan het aanbieden voor wereldlijk gebruik.
Ik wijs hierbij op wat ds. C.W. Rentier, verbonden aan de stichting Evangelie & Moslims, in zijn boekje Europa, het Mekka van de islam schrijft, nadat hij constateert dat voor veel mensen de verbouw van kerk tot moskee meer is dan een zakelijke aangelegenheid: ‘Zowel moslims, christenen als buurtbewoners kunnen er een bevestiging in zien van wat volgens hen een algemene lijn is: het christendom is failliet en brokkelt samen met de decadente levensstijl van veel West-Europeanen steeds verder af. De Islam daarentegen heeft wel vitaliteit en toekomst in Europa. (…) Voor gemeenteleden die er gedoopt zijn in de naam van de Vader, de Zoon en de Heilige Geest is het hun soms vreemd te moede, wanneer zij voorbij hetzelfde gebouw rijden dat daar nu klinkt dat God geen Zoon heeft en Jezus niet gekruisigd is. Het is de vraag of we dat als kerk zelf moeten verzilveren doordat we kerken aan moskeegemeenschappen verkopen.’
Terecht wijst ds. Rentier erop dat hier het hart van de verkondiging van de kerk in het geding is!

Versleten Bijbel
Als een Bijbel versleten is, doen veel gemeenteleden hem niet bij het oud papier, ook al zijn de gedrukte bladzijden niet heilig. Maar een overbodig geworden kerkgebouw kan gerestaureerd worden en de eeuwen verduren. Het is goed dat de kerk zich tijdig bezint op wat haar te doen staat, nu christelijke gemeenten kerkgebouwen moeten afstoten: in het gesprek met de overheid, in de verantwoordelijkheid voor immigrantenchristenen enzovoort. In de hoop dat haar verkondiging zegenrijk door mag gaan.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen