BOEKBESPREKING

‘En ik wil nog iets zeggen op deze misschien niet alleen voor ons Duitsers gedenkwaardige dag: in mijn leven ben ik vaak een profeet geweest, en meestal werd ik uitgelachen. Zo ging het, ten tijde van mijn strijd om de macht, met mijn voorspelling dat ik op een dag de leiding van de staat en daarmee van het gehele volk zou overnemen en dat ik naast veel andere zaken ook het Joodse vraagstuk zou oplossen: toen was het in de eerste plaats het Joodse volk dat mijn voorspelling met hoongelach verwelkomde. Inmiddels is het schampere lachen de Joden wel vergaan, denk ik. Vandaag wil ik opnieuw een profeet zijn: als het internationale Joodse kapitaal binnen en buiten Europa er nogmaals in slaagt de volkeren in een wereldoorlog te storten, dan zal dit niet de bolsjewering van de aarde tot gevolg hebben en daarmee de overwinning van het Jodendom, maar de vernietiging (Vernichtung) van het Joodse ras in Europa.’

Dit zei Hitler tijdens een toespraak op 30 januari 1939. Met deze woorden van de onheilsprofeet opent hoofdstuk acht van een driedelig werk De vernietiging van de Europese Joden. Voor het eerst schreef de auteur, van 1955 tot 1991 hoogleraar in de politieke wetenschappen aan de universiteit van Vermont, dit werk in 1962. Tot aan zijn dood in 2007 bleef hij deze studie bijwerken en uitbreiden. De nu verschenen Nederlandse uitgave is daarmee de meest complete versie. Hilberg was in Amerika de grondlegger van het Holocaustonderzoek, werd door president Carter benoemd in ‘President’s Holocaust Commission’, kreeg in Duitsland het Bundesverdienstkreuz, de hoogste onderscheiding voor niet-Duitsers, en werd ook in Nederland gelauwerd.

In het vernietigingsproces werkten vier bureaucratieën van het Duitse apparaat ‘voorbeeldig’ samen. ‘De Joodse slachtoffers waren over het algemeen passief en in ieder geval kansloos. De omstanders keken toe’. Met deze woorden is de hoofdlijn van dit kapitale werk getekend. Het werk is ook buitengewoon overzichtelijk ingedeeld: precedenten, antecedenten, aard en organisatie van het vernietigingsproces, onteigening, concentratie, operaties van de mobiele moordeenheden, deportaties en de operaties in de moordcentra. Uiteraard bevat zo’n standaardwerk uitgebreid notenmateriaal en afsluitende overwegingen.
De deportaties worden per land behandeld. Zo krijgt ook Nederland uitvoerig zijn deel. Ook hier passiviteit bij de Joden en toekijken van de omstanders. Een handvol rijke Joden kon het zich permitteren hun leven af te kopen. De kwalijke houding van de Joodse Raad komt voor het voetlicht. In 1942 trad deze raad in overleg met de bezetter en begon te ‘bakkeleien’ met Aus der Fünten over de aantallen (de ondergrens) van te deporteren Joden. En: ‘Met behulp van de Joodse Raad vonden de deportaties uit de provincies onbelemmerd doorgang.’En de omstanders? ‘De Engelsen zouden het Centraal Station in elkaar gooien.’ Zij kwamen niet. De spoorwegarbeiders zouden staken. Zij staakten niet. De invasie zou net op het laatste moment plaats vinden. Zij vond niet plaats. De communisten zouden iedereen ontvoeren die toch opkwam. Zij ontvoerden niemand’. (J. Presser). En verder: ‘In geen enkel ander land van de van Noord- tot Zuid-Europa reikende ‘halve cirkel’ wisten de Duitsers langs allerlei omwegen zoveel Joodse rijkdommen te vergaren’. Hilberg komt tot de conclusie dat de Nederlanders vijf jaar lang hebben berust in ‘een tweeslachtige houding van bureaucratische collaboratie en ondergrondse sabotage’. Nochtans is de eindconclusie veelzeggend: ’De(ze) collaboratie mag aanzienlijk zijn geweest, ertegenover staan in elk geval de pogingen zand in de vernietigingsmachinerie te strooien door grote aantallen Joden te verbergen in kloosters, weeshuizen en particuliere woningen’. In bezet Europa was Nederland toch ‘het land bij uitstek waar Joden een ongelijke kans hadden het er levend af te brengen’. Deze enkele regels over een zo omvangrijk meesterwerk mogen voldoende zijn om de waarde ervan te onderstrepen. Het boek werd door een hoogleraar Holocauststudies in Amsterdam aangemerkt als het tweede standaardwerk in zijn soort. De omslagen van de drie delen bevatten illustraties van spoorlijnen naar vernietigingskampen, een pot met de grondstof Zyklon voor de gaskamers en een brits in een van de vernietigingskampen. Gezien de inhoud van deze volumineuze uitgave mag de prijs laag genoemd worden.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen