Stoorzender in je hoofd

Een dwangstoornis bestaat meestal uit zowel dwanggedachten als dwanghandelingen. Dwanggedachten zijn gedachten, voorstellingen of impulsen die angst oproepen en dwanghandelingen zijn de rituelen die iemand uitvoert om de dwanggedachten te stoppen of de angst te verminderen. De dwanghandelingen kunnen zichtbaar zijn, bijvoorbeeld eindeloos handenwassen of controleren, maar ook onzichtbaar, bijvoorbeeld het opzeggen van psalmverzen in gedachten of het dwangmatig bidden.

Dwang en geloof
Dwang heeft bijna altijd een negatieve invloed op het geloofsleven, al is het maar omdat het mensen gevangen houdt in eindeloze handelingen waardoor geen tijd meer overblijft voor gebed, bijbellezen en meditatie. Nog knellender wordt het wanneer de dwanggedachten een religieuze inhoud krijgen, zoals bij vloekdwang het geval is. Stel u zich voor dat u jarenlang gekweld wordt door vloekwoorden of andere godslasterlijke, seksueel perverse of agressieve gedachten die soms tot honderden keren per dag door u heengaan, zo erg dat u zelfs niet in de Bijbel kunt lezen of kunt bidden zonder door deze gedachten te worden gehinderd. Het is van groot belang dat hier pastoraal goed mee wordt omgegaan. Er kan veel steun uitgaan van een gesprek met een dominee of ouderling, zeker wanneer de ambtsdrager kennis heeft van dwanggedachten en niet met averechts werkende adviezen komt. Zo las ik pas dat iemand te horen kreeg dat hij zijn gedachten ‘dood moest bidden’ en ook maar steeds om vergeving moest vragen! Zo’n advies versterkt het dwanggedrag alleen maar.

Zondige gedachten en dwang
Vloekdwang is geen modeverschijnsel. John Bunyan heeft zeer geleden onder de meest uiteenlopende godslasterlijke dwanggedachten, zelfs toen hij inmiddels al predikant was! Ook Luther kende deze kwelling en de theoloog Simon Oomius schreef er in 1663 zijn bekende boekje Satans vuistslagen over. Zowel Oomius als Luther ziet de vloekgedachten als aanvechtingen van de duivel, die juist kinderen van God hier mee lastigvalt en dus niet als zonde tegen de Heilige Geest. Negeer die gedachten, luidt hun beider advies.
Ik ben van mening dat je dergelijke gedachten zelfs geen zonde kunt noemen, omdat het duidelijk is dat ze volkomen buiten iemands wil omgaan. Een dwangstoornis is een ziekte. Het is belangrijk om zondige gedachten en dwanggedachten van elkaar te leren onderscheiden.

Behandeling van belang
Van welke dwangstoornis iemand ook last heeft, meestal is behandeling nodig om er vanaf te komen of ermee om te leren gaan. Ik voer het pleidooi voor een goede cognitief gedragstherapeutische behandeling. Zo’n behandeling leert mensen hun dwanggedachten niet langer te beschouwen als zinvolle informatie. Een dwanggedachte zegt niets over wie je bent als persoon. Veel jonge moeders, en vooral zij die een postnatale depressie doormaken, hebben wel eens de dwanggedachte om hun baby wat aan te doen. Vervolgens denken ze dat die gedachte laat zien dat ze slechte moeders zijn. Dat is absoluut niet het geval.
Een andere denkfout is dat je met een dergelijke dwanggedachte het gevaar loopt werkelijk tot uitvoering ervan over te gaan. Ook dit is niet het geval. Een dwanggedachte is dus in feite niet meer dan een vervelende stoorzender in het hoofd. Het is te vergelijken met de SPAM in je mailbox. Die ga je niet openen en uitgebreid bestuderen, maar je verwijst het naar de prullenbak.

Steun van omgeving
Gedragstherapie helpt ook om de dwanghandelingen te leren nalaten. Dat betekent: niet meer overdreven vaak controleren of wassen en ook niet langer dwangbidden of bijbellezen. Soms is het nodig dat iemand zich blootstelt aan datgene waar hij bang voor is, bijvoorbeeld door expres allerlei ‘besmette’ voorwerpen aan te raken zonder vervolgens de handen te wassen. Het is zeer wenselijk dat er gedurende zo’n behandeling voldoende steun beschikbaar is. Hierin kunnen familie en vrienden, maar kan ook het pastoraat een rol vervullen. Zie niet de dwangpatiënt maar de dwang als de boosdoener en help hem of haar om gezamenlijk de dwang het hoofd te bieden.
Dwanggedachten bedwingen kan alleen door je visie erop te veranderen. Daar is inspanning voor nodig van de patiënt, maar ook van zijn omgeving.

Dwangstoornissen staan dit jaar centaal op de landelijke dag Psychische Gezondheid op vrijdag 10 oktober. Voor meer informatie over dwangstoornissen en behandeling, zie www.eleos.nl
Voor contact met lotgenoten: CVADF, de Christelijke Vereniging voor Angst, Dwang en Fobieën, www.cvadf.nl

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen