BOEKBESPREKING

De stroom van publicaties over nazi-Duitsland en de Joden houdt maar niet op. Nu ligt een lijvige tweedelige uitgave voor van de Tsjechische historicus Friedländer (75), afkomstig uit een Joods gezin, rooms-katholiek geworden toen hij op een streng katholieke kostschool werd geplaatst, maar later verwant aan het zionisme toen duidelijk was geworden dat zijn ouders in Auschwitz waren vermoord.
Al in 1999 gaf de auteur, die nu hoogleraar is in Californië, het eerste deel van deze studie uit: De jaren van vervolging 1933-1939. Nu is het tweede deel: De jaren van vernietiging 1939-1949 met het eerste deel samengevoegd in een kloeke uitgave. Centraal in deze studie staat de vraag hoe een in economisch en cultureel opzicht zo ontwikkeld land als Duitsland zich schuldig kon maken aan zo’n gruwelijke genocide.
In het eerste deel geeft de auteur een synthese van de literatuur over de Jodenvervolging. ‘Traditioneel antisemitisme’ en onverschilligheid jegens de Joden waren er debet aan dat de nazi’s hun afschuwelijke praktijken konden uitvoeren.
In het tweede deel gaat het om de uitvoering van de vernietigingspolitiek, die enerzijds steunde op de onderdanigheid van politieke autoriteiten, de hulp van plaatselijke politieke organen en anderzijds op de medewerking of passieve houding van de bevolking, ‘om te beginnen van haar politieke en geestelijke elites’. Veelvuldig heeft de auteur geput uit dagboeken (waaronder uiteraard die van Anne Frank en Etty Hillesum), brieven en herinneringen van tijdgenoten. Het geheel wordt als een standaardwerk aangeduid; de auteur kreeg er de Vredesprijs 2007 van de Duitse boekhandel voor.
Een centrale notie in deze studie met betrekking tot de geestelijkheid is de rol die paus Pius XII heeft gespeeld. De visie van Friedländer is onder medehistorici niet onomstreden. Zij oordelen dat de gewezen rooms-katholieke achtergrond van de schrijver tot overbelichting zou hebben geleid.
Een interview met de auteur bij het uitreiken van de Vredesprijs had als kop 'Pius XII gokte op aftreden Hitler’. Het grote zwijgen van de paus zou zijn ingegeven door de wens Duitsland niet te verzwakken als bolwerk tegen het bolsjewisme. De moedige rol van kardinaal De Jong in Nederland laat de schrijver overigens niet ongenoemd.
De schrijver heeft ook breed gebruik gemaakt van de bekende studies van de Nederlandse auteurs L. De Jong en D. Presser. Vele malen komen ook Nederlandse situaties voor in dit aangrijpende boek. In afschuwelijkheid doet de ene ramp niet onder voor de andere. Achtduizend patiënten bijvoorbeeld van Joodse ziekenhuizen werden weggevoerd, waaronder die van het Apeldoornse Bos. ‘Die vrachtauto’s waren zo vol dat de Duitsers de grootste moeite hadden de klep dicht te krijgen’, zegt een ooggetuige. ‘Het was een van de vreselijkste transporten uit Holland die ik ooit gezien heb’, citeert hij een andere ooggetuige.

Het boek is voorzien van uitgebreid notenmateriaal en een uitvoerige bibliografie. Voorwaar een standaardwerk, een ‘monumentale geschiedenis van de Jodenvervolging’.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen