Evangelisch of ongeduldig

Vaak geven visitaties en de verslagen daarvan een bemoedigend beeld, tekenen van het werk van de Geest. Grotere en vaak ook kleinere gemeenten worden gebouwd en zijn geïnspireerd bezig. Daar word je stil van. Maar helaas is dat niet altijd het beeld. Soms zijn er ook situaties in gemeenten die veel zorgen geven. Dan kan het zijn dat de visitatie daarbij betrokken raakt en naar het lijkt komt dat in toenemende mate voor. Ik wil een paar veel voorkomende en met deze tijd samenhangende problemen aanstippen.

Mondige gemeente
De gemeente is mondig geworden en wordt nog steeds mondiger. Nog niet zo heel lang geleden was de predikant letterlijk de voorganger. Hij ging voor in de erediensten en hij ging voorop in het vormgeven van het beleid. De gemeenteleden volgden, als meer of minder gewillige schapen, ook al omdat ze tegen de kennis en het gezag van de predikant toch niet opkonden. Je kunt de vraag stellen of dat zo goed was, maar feit is dat het zo niet meer gaat in de gemeente. Tenminste, in veel gemeenten niet en waar het nog wel zo gaat, zal dat niet zo blijven. Gemeenteleden hebben over veel zaken en eigen mening en willen gehoord worden. Dat heeft alles te maken met de visie op het functioneren van de ambten, met name van de predikant. Van hem wordt verwacht dat hij gavengericht denkt en gemeenteleden mee laat praten, inschakelt en coacht. Maar niet elke predikant kan ermee omgaan dat zoveel gemeenteleden hun stem verheffen.
Dat kan zijn omdat hij zelf niet de gave heeft om zo zijn rol in te vullen, het kan ook zijn dat hij zich geroepen voelt om de gemeente vanuit de Schrift aan te spreken. Als veel gemeenteleden zich bemoeien met wat er gezegd zou moeten worden en daarbij ook een eigen inbreng willen hebben, zet dat volgens de predikant de vrijheid van het ambt onder spanning. Het gevaar is groot dat hij dat vanaf de kansel ook laat merken, bedekt of onbedekt. Vanuit zijn visie is dat terecht, want hij meent de gemeente te moeten vermanen. Hij roept wel weerstand op, omdat de hoorders zich niet serieus genomen maar gekleineerd voelen.

Democratisch
In een mondige gemeente is de vraag aan de orde wie de dienst uitmaakt. De predikant in elk geval niet. De kerkenraad dan? Maar ook dat wordt lang niet overal aanvaard. Beslissingen moeten democratisch genomen worden, in de breedte van de gemeente, vinden veel mondige gemeenteleden. De nieuwe kerkorde spreekt ook uit dat bij belangrijke beslissingen de gemeente gehoord moet worden en dat past ook bij een mondige gemeente. Maar als de stem van gemeenteleden vervolgens te weinig in beleid vertaald wordt, ligt het conflict voor de deur of is het al binnen. Het kwam sluipend, maar gaat niet zonder veel lawaai weer weg.

Evangelicalisering
Een ander probleem dat vaak een rol speelt bij spanningen in een gemeente is de evangelicalisering. Gemeenteleden komen allang niet meer alleen maar in de eigen gemeente. Door familieleden elders of door kennissen komen ze in diensten waar het anders toegaat dan in de eigen gemeente. Dat kan vervreemdend werken, maar ook als een verruiming ervaren worden. Jongeren zitten niet meer zo vast aan het eigen kerkgebouw en kijken ook wel eens ergens anders binnen. Ze gaan met vrienden mee naar een evangelische gemeente en ze bezoeken samen de jeugdkerken, waar ze zich erg aangesproken voelen. De prediking is er direct en heel aansprekend, liederen zijn eenvoudig en vol gevoel. Dat past helemaal bij hun leefwereld en dat zouden ze dus ook in de eigen kerkdienst willen. En het zijn meestal niet de minste jongeren die daarom vragen. Vaak zijn het enthousiaste jonge leden van de gemeente, bewust bezig met geloof en heel bevlogen als het gaat om anderen deelgenoot te maken van de boodschap van het evangelie.
Maar als hun vraag bij de kerkenraad komt, is er wel een probleem, tenminste in gemeenten die in de gereformeerde traditie staan. Want hoe verhoudt zich die evangelicale invloed tot de gereformeerde belijdenis? En als je, eerst zo nu en dan misschien, die evangelische liederen in de eredienst laat zingen, wat roep je dan allemaal op? Blijft de gemeente dan nog wel in het gereformeerde spoor? Spannende vragen, waar menige kerkenraad mee geconfronteerd wordt en verdeeld over is. En laten we ons niet vergissen, elke gemeente krijgt daar vroeg of laat mee te maken, want de opwaartse druk van jongeren op de eredienst is groot.
Het gaat nu niet om waardering voor of afkeuring van de evangelische invloeden, maar het gaat wel om de vraag hoe je daar in de gemeente mee omgaat. Dat gaat lang niet altijd goed, zeker niet als een kerkenraad te lang wacht met het bespreken van die vragen vanuit de gedachte dat het wel weer over zal gaan. Wie te lang wacht met deze vragen aan de orde te stellen, probeert gevoelens te negeren en dat roept spanningen op die uiteindelijk niet meer te hanteren zijn.

Ongeduld
Een ander element bij spanningen in de gemeente is vaak het ongeduld dat onze samenleving zo kenmerkt. Mensen zitten achter een steeds sneller wordende computer en zijn eraan gewend dat met één druk op de knop gebeurt wat ze willen. Ik zeg het misschien een beetje kort door de bocht, maar onwaar is het niet en het tekent mensen en hun verwachtingen. Er was een tijd dat mensen in de gemeente nog geduld konden opbrengen als niet meteen gebeurde wat ze graag wilden. Je was samen gemeente, net zoals je samen dorpsgemeenschap was, en dan moest je toch met elkaar verder. Dat geduld en die sociaal getinte saamhorigheid lijken in snel tempo minder te worden. Als gemeenteleden iets willen, willen ze dat ook graag meteen en zo wordt het ook vaak aangekaart. Als de kerkenraad tijd voor beraad vraagt en maant tot voorzichtigheid, wordt dat algauw als onwil uitgelegd. De kerkenraad wordt bestookt met vragen en als die niet gehoord worden, zijn de vragers weg naar een gemeente waar ze zich meer thuis voelen.
In de kerkenraad ontstaat intussen verdeeldheid over hoe met deze gemeenteleden om te gaan. Niet zelden is dat het begin van heel veel spanning.

Buitengewoon
Gelukkig zijn de situaties die hierboven geschetst worden niet gewoon. Ze zijn buitengewoon, maar waar ze zich voordoen ook buitengewoon moeilijk. In die situaties kan de visitatie worden ingeschakeld voor een buitengewone visitatie. Dat kan op verzoek van bijvoorbeeld het moderamen van de classis of de visitatie kan er zelf toe besluiten als ze merkt dat er spanningen zijn. Maar ook een kerkenraad kan vragen om een buitengewone visitatie, omdat ze er niet meer uit komt.
Laat een kerkenraad vooral niet aarzelen om bij de visitatie aan te kloppen als dat nodig is. In eerste instantie zal er dan met de betrokken kerkenraad gesproken worden over wat het probleem is. In dat gesprek kan alsnog besloten worden of er inderdaad een buitengewone visitatie gehouden zal worden of niet.
Als er een buitengewone visitatie komt, is dat niet een kwestie van een avond. Meestal vraagt ze nogal wat tijd, omdat veel betrokkenen gehoord moeten worden. In gesprekken wordt dan geprobeerd tegenstellingen te verduidelijken en daarin een weg te vinden waarop de gemeente weer verder kan. Uiteindelijk zal dat proces uitlopen op een rapport van de visitatoren met een advies aan de kerkenraad. Want het is de kerkenraad die leiding geeft aan de weg die de gemeente gaat, ook in buitengewone situaties.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen