Met beide benen op de grond

Bij evangelisatie denk je niet direct aan een biografie over Calvijn, maar het is geen gek idee om dit boek cadeau te doen aan iemand die de term calvinistisch alleen maar kent in het verband van zuinigheid, hard werken en perfectionisme. Wellicht is het een aanknopingspunt voor een goed gesprek.
‘Een dominee is ook maar een mens’, wordt soms gezegd. Dat klinkt sympathiek, maar geeft toch te denken. Een timmerman is ook maar een mens, maar voor een ambtsdrager is dat minder vanzelfsprekend. Het ambt geeft de mens blijkbaar iets aparts.
Met de titel Calvijn. Een mens zet Selderhuis Calvijn met beide benen op de grond. Het wil de reformator in de context van zijn tijd plaatsen en dat is hem goed gelukt. In de titels van de hoofdstukken wordt Calvijn omschreven als de wees, de vluchteling, het slachtoffer, de patiënt. De thema’s van deze titels doortrekken het boek. De auteur laat bijvoorbeeld zien dat het gezag van een vaderfiguur als Farel voor de wees Calvijn op cruciale momenten beslissend was.

Vriendschap
De thema’s zijn belangrijker dan de chronologie. Zo wordt het huwelijk van Calvijn in een flashback behandeld in het hoofdstuk De weduwnaar. Calvijn was een ‘eerlijke jongen’. Hij had er een hekel aan om mensen naar de mond te praten. Calvijn: ‘Ik ben graag duidelijk en of het nu in een brief is of in het bijzijn van mensen, ik kan mij niet terughouden als ik mijn mening duidelijk onder woorden wil brengen. Openheid is meer waard dan sluwheid en daarom zeg ik gewoon liever wat ik denk.’ De citaten zijn prachtig vertaald en dat is knap, want het Latijn van Calvijn is niet gemakkelijk.
Er is veel geschreven over de bekering van Calvijn. Selderhuis gaat ervan uit dat Calvijn net als Timotheüs van kinds af aan gelovig was. De bekering was meer een verandering van kerk dan een bekering van ongeloof tot geloof. Het is de vraag of dat strookt met de negatieve wijze waarop Calvijn schrijft over de dwalingen van de katholieke kerk waarvan hij zich afkeerde, maar Selderhuis stelt terecht dat het waarschijnlijk wel een groeiproces was. Calvijn was bepaald geen kluizenaar. Hij hechtte veel waarde aan vriendschap en schreef aan een van zijn jeugdvrienden: ‘Geen bloedverwantschap, geen enkele andere verbinding kan onze liefde overtreffen.’

Humor
Calvinisten staan niet bekend als grote humoristen. Calvijn was ernstig, maar sommige biografen hebben geprobeerd hem daarin nog te overtreffen en daardoor meegewerkt aan een beeld van Calvijn als zuurpruim. Niets is minder waar; de reformator kon dankbaar genieten van de goede gaven van God in de schepping. Die onderbelichte kanten van de hervormer zet Selderhuis juist extra aan. Hij schrijft luchtig en met humor. ‘Calvijn kan dan wel moeite hebben gehad met de viering van de kerstdagen, hij kreeg op Eerste Kerstdag 1559 wel mooi het burgerschap van Genève cadeau.’ Soms is het iets te veel van het goede, je moet geen kramp in de lachspieren krijgen.
Calvijn was een gewoon mens, maar hij wist zich ook als een soort profeet geroepen om de kerk te hervormen. De spanning tussen de mens en de profeet komt de duidelijkste tot uiting in het hoofdstuk over Calvijn als prediker. Calvijn, die de beelden uit de kerk liet verwijderen, was een groot voorstander van beeldend preken. Werk van hout en steen is niet nodig als de kerk predikers heeft die Jezus Christus de Gekruisigde uitbeelden. Hij gebruikte daarbij liefst korte en heldere zinnen – in zijn tijd een uitzondering – en werd zo de grondlegger van de moderne Franse zinsbouw.
Hij vatte zijn taak zwaar op en zag zich als ambassadeur van God. ‘Als de prediker spreekt, spreekt God zelf.’ Dat betekent wel dat hij rekenschap moest afleggen van elk woord dat hij sprak. Als een predikant niet eerst zelf leerling van het Woord wordt, ‘is het maar beter dat hij bij het bestijgen van de preekstoel de nek breekt’.

Bespreken
Selderhuis sluit af met de wens om ooit nog wat dingen met Calvijn zelf te bespreken; de reformator ging ervan uit dat mensen elkaar in de hemel herkennen. In ieder geval blijft de vraag openstaan hoe een mens met zo’n goddelijke roeping toch een gewoon mens kan blijven. Heeft Calvijn niet te veel van zichzelf opgeofferd?

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen