Ethiek is niet populair

Het eerste wat uit de vraag van deze predikant blijkt, is dat er sluipende processen gaande zijn. Zaken die zich vrij geruisloos voltrekken, zonder dat er open over wordt gesproken. De toetreding van veel vrouwen tot de arbeidsmarkt – gevolg van jarenlang kabinetsbeleid, waarin het gezin niet meer als economische eenheid werd gezien – heeft zich ook in orthodox-christelijke kring in die mate voltrokken, dat het opvalt als een vrouw aangeeft aan de zorg voor haar gezin en andere naasten een gevulde weektaak te hebben. Erger is als je je voor deze keuze zelfs binnen de christelijke gemeente moet verdedigen – in een tijd waarin mantelzorgers, pleegouders en kerkelijke vrijwilligers schaarser worden.
Los van de keus die hierover binnen het gezin gemaakt wordt – van belang is dat deze keus bewust gemaakt wordt, omdat ze heel onze levensinrichting raakt. Het gaat niet alleen om de mogelijkheid om onze gaven te ontplooien, maar ook om de tijd die er is voor de opvoeding als God het huwelijk met kinderen zegende, de tijd die er is voor Bijbel en gebed, de ruimte in de agenda voor het spontaan omzien naar de ander.

Velema & Douma
De wetenschap die zich bezighoudt met het juiste handelen, noemen we de ethiek. Als een van de theologische vakgebieden heeft de ethiek in de kerk vanouds aandacht gekregen. Jarenlang waren de hoogleraren W.H. Velema en J. Douma met hun publicaties richtinggevend voor de gereformeerde gezindte. Beiden zijn het 75e levensjaar al ruim gepasseerd, en de vraag wie in hun voetspoor verder gaan, is niet gemakkelijk te beantwoorden.
Een van hen is dr. A.L.Th. de Bruijne, dit najaar door de synode van de Gereformeerde Kerken vrijgemaakt tot opvolger van prof. Douma benoemd. In zijn toespraak tot de synode zei dr. De Bruijne dat de ethiek wereldwijd in de lift zit, omdat het leven steeds ingewikkelder geworden is. Behoefte aan oriëntatie en zingeving neemt toe, zodat zelfs bedrijven ethici aantrekken. Dat dit in Nederland echt anders is, illustreerde De Bruijne met een citaat van onderwijsminister Plasterk uit zijn tijd als columnist. Die noemde ethici een ‘vrij overbodige diersoort’. En de theologische ethiek, waarin de Bijbel toegepast wordt op concrete vragen uit het dagelijks leven, zit in de verdrukking.

Onder theologen
In maart 2005 heeft dr. G. van den Brink in een artikel in Theologia Reformata op hetzelfde aambeeld gehamerd – zonder dat dit naar mijn waarneming al tot een bredere bezinning geleid heeft. Hij signaleerde de trend dat de behoefte aan een grondiger en langduriger praktische vorming met het oog op het predikantschap tot gevolg heeft dat systematische vakken als dogmatiek en ethiek in de verdrukking komen.
In relatie tot de dreigende terugloop van het aantal promoverende theologen voorzag dr. Van den Brink op termijn problemen bij de benoeming van gekwalificeerde docenten in verschillende disciplines. Als er onder de theologen geringe belangstelling voor bijvoorbeeld de ethiek is, zullen zij de gemeenten onvoldoende voorgaan in het aanreiken van bijbelse argumenten voor de inrichting van het concrete leven. Wat de aanstaande dominees onvoldoende meekrijgen, kunnen ze later onvoldoende doorgeven.

Kleinburgerlijk
In de Nederlandse cultuur wordt moraal door velen verbonden met benepenheid. Minister Klink van volksgezondheid werd kort na zijn aantreden in NRC Handelsblad getypeerd als minister voor kleinburgerlijke zaken, omdat hij zich uitsprak over het rookvrij maken van de horeca en hij niet gelukkig was met een onzedige postercampagne van zijn departement om organen te werven. De krant noemde de minister archaïsch. Volwassen, zelfstandige burgers moeten immers zelf kunnen kiezen tussen goed of kwaad.
Soms moeten leidinggevenden in de politiek of de kerk gewoon tegen het levensgevoel of zakelijke afwegingen in belangrijke thema’s op de agenda zetten. Zo gaf prof.dr. G.G. de Kruijf voor de zomer zijn boek Ethiek onderweg uit, de uitgave met adviezen voor de levensweg waarop we in De Waarheidsvriend apart zijn ingegaan. ‘Ethiek verkoopt niet’, had de uitgever tegen de auteur gezegd, merkte dr. De Kruijf onlangs in een interview op. Maar ethiek blijkt wel te verkopen, ook door de concrete insteek van deze uitgave, die abstracte verhandelingen vermijdt.

Tolerantie
Wie het oor te luisteren legt naar wat er leeft in de gemeenten, onder jongeren en pasgetrouwden, onder studenten, ontdekt dat velen niet meer weten op basis van welke argumenten keuzen in het leven gemaakt worden. Hoe gaan we om met onze mobiele telefoon? Hoe bieden we weerstand tegen de verseksualiseerde samenleving en alles wat via de media en internet tot ons komt? Hoe geven we de relatie met onze levenspartner vorm? Hoe gaan we om met onze ouders, met gezag, en hoe gedragen we ons ten opzichte van onze medemens? Wat is onze verantwoordelijkheid voor de schepping? Wat betekent een christelijke levensstijl voor geldbezit of omgaan met kleding? Denken we nog wel eens na over de man als hoofd van het gezin?
De oorzaak waarom de ethische vraag naar wat goed of kwaad is van de agenda gevallen is, is niet in twee zinnen te geven. Het postmoderne levensklimaat waarin mensen doen wat hen goed denkt, waar ze zich fijn bij voelen, zal de hoofdoorzaak zijn. Wie aanvaardt als vaststaande norm wat de Bijbel ons aanreikt? Paulus zegt in Efeze 4:17: ‘Dit zeg ik dan en betuig het in de Heere dat u niet meer wandelt zoals de andere heidenen wandelen, in de zinloosheid van hun denken.’
Bij dit levensklimaat hoort ook tolerantie, een begrip dat op verkeerde wijze ingevuld wordt als onverschilligheid, ieder zijn eigen mening. Wie met het sop van de onverschilligheid overgoten is, maakt zich niet meer druk om de mening van de ander en zal zich niet inzetten voor de opbouw van de gemeente of voor een betere samenleving.

Training van jongeren
Daarbij dringt zich de vraag op of ouders in staat (geweest) zijn jongeren te wapenen. Is hen verteld waarom vader of moeder bepaalde concrete keuzen in het leven maakten, in vormen van naastenliefde, in vakantiegedrag of in wat dan ook? Het gaat erom dat ze weten welk ‘verhaal’ er bij een levenswijze hoort. Zijn zij ook terdege voorbereid op het leven in een samenleving waarin vooral geld, seks en macht ertoe doen, en die daardoor een heel ander karakter heeft dan jongeren in de christelijke levenssfeer van gezin, school en gemeente (hopelijk) ervaren? Als dat niet zo is, betekent de veiligheid van de jonge jaren later een valkuil.
Training van jonge mensen op het terrein van de ethiek is daarom meer dan nodig, thuis en in het catechisatielokaal en het kerkelijk jeugdwerk. ‘Als iemand je iets vraagt uit de wet, dan mag je in je antwoord niet stotteren’, zeggen de Joden. Daarom leren ze zo nauwgezet de Torah. Het is ons tot een voorbeeld.

Bron van blijdschap
Wat nut ons het leven naar Gods geboden? Zorgt gehoorzaamheid aan de Heere voor het verschil in ons leven? Als dat niet duidelijk is, zal de noodzaak van die sterke oriëntatie op Gods wet er niet zijn. De dichter van Psalm 119 spreekt over de bron van blijdschap die het leven bij de wet van God betekent. Nadenken over de geboden wordt steeds gevolgd door het doen van de geboden. ‘Ik heb mijn wegen overdacht, en mijn voeten gekeerd naar uw getuigenissen.’ Die wet is een heilzaam kompas in een tijd waarin het Woord geen betekenis in het openbare leven mag hebben, die wet bewaart voor dubbelhartigheid.
Jezus Christus heeft de zwaarte van het houden van die wet door het geloof in Hem teruggebracht tot een zacht juk en een lichte last. Ds. H.G. Abma schreef het eens zo: ‘In de Bergrede dreef Christus het gebod op de spits van gezindheid en liefde.’ Laten we die gezindheid en die liefde voorleven en aan de jongere generatie leren, op alle plaatsen waar dit mogelijk is.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen