Eenheid als kenmerk

Omstreeks het jaar 70 woont bisschop Ignatius in de stad Antiochië. Als latere stadgenoot van Paulus en Petrus bouwt hij voort op de prediking van deze apostelen. Zijn boodschap heeft hoge apostolische autoriteit. Een apostel spreekt immers met het gezag van Christus. ‘Wie u hoort, die hoort Mij, wie U verwerpt die verwerpt Mij!’ Evenals Paulus en Petrus heeft Ignatius het evangelie niet alleen gepredikt, maar gaf hij ook zijn leven voor de zaak van Christus, toen hij stierf als martelaar.
Eenheid en eendracht zijn centrale begrippen in het theologisch denken van Ignatius. Hij veroordeelt alle verdeeldheid. Alleen een kerk zonder verdeeldheid in een levende eenheid met Christus is een echte kerk. Er kan geen eenheid met Christus zijn als er geen eenheid onder christenen is.
Dit zijn radicale uitspraken. In schril contrast met deze uitspraken staat de steeds verdergaande verdeeldheid van de gereformeerde gezindte. De door Ignatius beoogde eenheid gaat overigens dieper dan organisatorische eenheid.

Eendracht
Voor die beoogde eenheid reikt Ignatius mooie bouwstenen aan. Wie zich daarvan wil overtuigen, leze Apostolische Vaders van dr. A.F.J. Klijn (dl. 1; Baarn, 1966-1967), waaraan ik het nodige ontleen. Kortheidshalve geef ik slechts enkele impressies.
God is een eenheid; de mens is tot eenheid geschapen. ‘Alle relaties die er dus bij God, Christus en de gelovigen aanwezig kunnen zijn, worden gekarakteriseerd door eenheid. Elke scheiding verstoort de noodzakelijke eenheid.’ Klijn: ‘Ignatius wordt niet moe te zeggen dat de eenheid tot uitdrukking komt in eendracht. Bij een dergelijke gedachtegang is een gescheurde kerk zonder meer onmogelijk. God kan een verdeelde kerk nu eenmaal niet in Zijn eenheid betrekken.’
Er is één kerk of er is geen kerk, zou je kunnen zeggen. In de brief die Ignatius aan de gemeente van Efeze schrijft, komt zijn zorg voor de eenheid herhaaldelijk naar voren. Opvallend zijn de woorden eensgezindheid, eenstemmigheid, eenheid en dergelijke. ‘Zo wordt door uw eensgezindheid en eenstemmige liefde Jezus Christus bezongen.’ ‘U leeft namelijk allen overeenkomstig de waarheid en er is onder u geen enkele scheuring.’

Vreemde plant
Dat eenheid een belangrijk kenmerk van de ware kerk is en verdeeldheid een hoofdkenmerk van een valse kerk, ontgaat velen. Hier kun je de tegenovergestelde conclusie trekken: waar geen eenheid is, regeert de leugen. ‘Wanneer er namelijk geen enkele twistzaak onder u is die u lijden kan berokkenen, dan leeft u naar Gods wil’, aldus Ignatius.
In de brief aan de Magnesiërs schrijft hij: ‘Ik wens hun (de kerken, red.) toe dat ze één zijn als het vlees met de Geest van Christus.’ Verderop: ‘Spant u in alles in goddelijke eensgezindheid te doen.’ ‘Ik vermaan u, eigenlijk niet ik, maar de liefde van Jezus Christus: gebruikt alleen het christelijk voedsel en onthoudt u van de vreemde plant, ik bedoel de scheuring.’ ‘Blijft eensgezind in uw gezamenlijk gebed.’
In de brief van Ignatius aan de Philadelphiërs, vermaant Ignatius: ‘Kinderen van het licht der waarheid, ontvlucht de verdeeldheid en de slechte leringen.’ En verder: ‘Mijn broeders, vergist u niet. Als iemand een scheurmaker volgt, dan zal hij het koninkrijk van God niet erven.’ ‘Maar Hij, om wie ik gevangen ben, is mijn getuige dat ik het niet van een mens vernomen had. De Geest verkondigde: Doet niets zonder de bisschop, bewaart uw lichaam als een tempel van God, heb de eendracht lief, ontvlucht de scheuringen, wees navolgers van Jezus Christus, zoals Hij het weer is van Zijn Vader.’ ‘Waar verdeeldheid en toorn is, daar woont God niet.’
Mensen die andere meningen koesteren, ‘onthouden zich van de Eucharistie (het Heilig Avondmaal, red.) en het gebed, omdat ze niet belijden dat de eucharistie het vlees van onze Heere Jezus Christus is, dat leed voor onze zonden en dat de Vader in Zijn goedheid heeft opgewekt. Zij die de gave van God weerspreken, sterven in strijdgesprekken.’ ‘Ontvlucht de verdeeldheid, de wortel van het kwaad.’

Heilig Avondmaal
Opmerkelijk is dat Ignatius als typisch kenmerk van scheurmakers het zich onthouden van het Heilig Avondmaal ziet. De kerkgeschiedenis leert dat niet alleen de Rooms-Katholieke Kerk, maar ook vooral scheurmakers het Heilig Avondmaal gemanipuleerd hebben tot een machtsmiddel om mensen te dwingen hun opvattingen als de enig juiste te aanvaarden. Denk aan de mis. Wie geëxcommuniceerd werd, was voorgoed verloren. Hoe vaak is ook niet geprobeerd in de voorbereidingspreek op het Heilig Avondmaal vooruit te grijpen op het Laatste Oordeel, om het onkruid van de tarwe te scheiden, waarbij het onkruid bleef en de tarwe vertrapt werd.

Niet zonder risico
Het henotisch geloven dat Ignatius ons leert – henoosis is eenheid – vergt een totaal andere geestelijke mentaliteit dan die van het verdeeldheidsgeloof. Wie heeft er oog voor het geheel van de kerk in ons land? Wie wil zich daarin oefenen? Het is zelfs niet zonder risico om verdeeldheid op de kerkelijke agenda te zetten. Ook henotisch geloven kan weer tot grote tweespalt leiden. Het ontbreekt de gereformeerde gezindte kennelijk aan moed en motivatie om de verdeeldheid aan te pakken.
Of ontbreekt het ons aan ootmoed? Zijn we zo vastgevroren en versteend in onze kerkelijke posities en in het geloof aan de eigen onfeilbaarheid, dat we nooit terugkomen op welke ooit genomen beslissing dan ook?
We moeten wel bedenken dat alle geestelijk leven buiten de gemeenschap met de ene Christus – vanwege de zondeval – onderworpen is aan de ijdelheid, zinloosheid. En wat is de godsdienst van een gevallen mens waard, al lijkt die godsdienst nog zo rechtzinnig? Verdeeldheidsgeloof strekt alleen maar tot streling van het godsdienstige ‘vlees’. Henotisch geloven snijdt te allen tijde in eigen vlees.

Ontwijken
We kunnen ook leren van dr. H. Berkhof, die in zijn Christelijk geloof zegt: ‘De kerk roept ook daarom steeds weer vijandschap op, omdat de wereld diep teleurgesteld wordt door de wijze waarop de kerk zelf de idealen verraadt die de wereld mede door haar bemiddeling heeft ontvangen. En de kerk kan ook daarom zoveel van de wereld leren, omdat zij zo vaak haar priesterlijke en profetische taak ten opzichte van de haar omringende nood en schuld weigerde te zien.’
En verder: ‘Op twee wijzen wijkt de gemeente uit voor haar roeping, door verkerkelijking en door verwereldlijking. Zij doet dat door verkerkelijking wanneer ze zich als een bolwerk in de boze wereld inricht of, wat minder agressief, als een introverte religieuze groepering die genoeg heeft aan zichzelf, aan haar eigen riten, taal en relaties. Zij doet dat door verwereldlijking, als ze zich zoveel mogelijk aan de wereld assimileert en conformeert. In wezen doet ze in beide (...) gevallen hetzelfde; ze ontwijkt de botsing en de ergernis.’

Club
Het gemak waarmee de kerkelijke verdeeldheid als een bijna normaal en onontkoombaar verschijnsel wordt geaccepteerd, bewijst dat wij de kerk niet meer zien als het ene en onverdeelde lichaam van Christus. Wij zien de kerk vooral als een club van gelijkgezinde mensen, een ons-kent-ons-cultuurtje. God woont echter niet in tempels door scheurende mensenhanden gemaakt. De verdeeldheid maakt de gemeenschap der heiligen onmogelijk. De gemeenschap onderling wordt onmogelijk, maar ook de geloofsgemeenschap van de kerk met Christus Zelf. Dat verklaart direct al waardoor er zoveel godsdienst is en waardoor er zoveel preken zijn, waarin Christus niet wezenlijk de centrale plaats inneemt.

Crisissituatie
Gemeten naar de maatstaf van henotisch geloven is de gereformeerde gezindte in een uiterst hachelijke situatie gekomen, een crisissituatie. Modern atheïsme, secularisatie, allerlei vormen van moderne religiositeit – waarbinnen de mens voor zichzelf een eigen godsdienstige beleving schept en ten diepste zichzelf vergoddelijkt – en religieus individualisme zullen haar bedwelmen en verleiden, al dan niet door hedendaagse valse orthodoxe messiassen. De oorzaak? De kerk in Nederland wil niet op de enige vaste rots van haar behoud staan, maar Christus en Zijn zaligmakend werk hooguit degraderen tot een onderdeel van een eigenwillige groepsgodsdienst.
De graad van verharding tegen het evangelie van de eendracht in het ene lichaam van Christus, zoals dat te lezen is in 1 Korinthe 3, lijkt die van de farao in Egypte ver te overtreffen. De schijn van een zekere rechtzinnigheid bedriegt. Kerkelijk Nederland dreigt één grote gemeente van Laodicea te worden, niet heet, niet koud, zelfs niet lauw meer. We zijn niet opgewassen tegen de secularisatie, tegen het opkomende atheïsme, tegen andere opdringende wereldgodsdiensten. Als God het niet verhoedt, gaan we ten onder aan de verdeeldheid. Laat iedere christen zijn verantwoordelijkheid beseffen als het gaat om de eenheid van de kerk.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen