Niet meer dan ‘een’ kerk

Beste collega Lam,

Om maar met de deur in huis te vallen: what is in a name? Het gaat over een naam en méér dan een naam. Het gaat erover of de Protestantse Kerk in Nederland, die rechtsopvolgster is van de Nederlandse Hervormde Kerk, met haar gelijk te stellen is.
Het is niet voor niets dat voor de kerk die op 1 mei 2004 ontstond, een nieuwe naam is bedacht. Maar dat is niet geworden: Nederlandse Protestantse Kerk, maar Protestantse Kerk in Nederland. Deze verandering is in meerdere opzichten veelzeggend. Het geldt een kerk ín Nederland, niet ván Nederland. Maar ‘in Nederland’ – daarin zit niets exclusiefs. Dat geldt van alle kerkverbanden die in Nederland worden aangetroffen. In de naam van de kerk van weleer zat wel iets exclusiefs. Die ‘e’ aan het slot was veelzeggend: ‘Nederlandse’ wil zeggen ‘van Nederland’.

De Reformatie bracht geen andere, geen nieuwe kerk, zij was de voortzetting van de door God in de Lage Landen geplante kerk, maar dan her-vorm-d of gere-form-eerd. Deze twee benamingen bedoelden oorspronkelijk precies hetzelfde, al is de eerstgenoemde pas in de achttiende eeuw in gebruik gekomen. Maar ‘gereformeerd’ had tot die tijd een veel ruimere toepassing dan op de kerk. Men sprak bijvoorbeeld ook van ‘gereformeerde dijkrechten’, wanneer bedoeld werd: aangepaste, herziene, geactualiseerde dijkrechten.

Geen nieuwe kerk, maar een kerk ‘naar Gods Woord gereformeerd’. Een kerk die in beginsel heel het volk omvatte, een volkskerk. In haar nieuwe gestalte nauw verbonden met de staat, maar geen staatskerk, terwijl Nederland evenmin een kerkstaat was. Maar de bemoeienis van God, het verbond van God, kreeg vorm, nam gestalte aan in de historische kerk van Nederland. Zij was de Nederlandse Kerk en niet alleen maar een kerk in Nederland.

Voor dit historisch karakter hadden leidinggevenden in het SoW-proces geen oog. Hoe dat kwam? Ik zie vooral zeven oorzaken:

• Historisch besef is de laatste halve eeuw allerwegen tot een minimum gereduceerd.
• De omwenteling in de jaren zestig van de vorige eeuw veroorzaakte een gêne over alles wat boven de grauwe middelmaat oprees – adellijke jongelui schaamden zich bijvoorbeeld over hun aangeboren titel –, dat gold dan ook de Hervormde Kerk, als de vanouds nationale kerk.
• Nogal wat leidinggevenden van hervormde zijde in het proces dat tot de fusie leidde, dachten meer kuyperiaans of afgescheiden dan hervormd.
• Overheersend was de theologie van Karl Barth, die niets van het ‘historische’ wilde weten.
• Theologen misten wat wel genoemd wordt ‘kerkgevoel’, in dit geval dus ‘hervormd kerkgevoel’.
• Zij hebben tijdens het SoW-proces bewust een grondige bezinning op wat de kerk is, geweigerd.
• Zij hebben ‘geloofd’ (echt?) en alom verkondigd dat de bevochten fusie tot een kerkelijk opleven zou leiden.

Toen kon het, na jarenlang energie-, tijd- en geldverslindend vergaderen in de deplorabele toestand waarin de Nederlandse Hervormde Kerk al sinds jaren verkeerde, gebeuren dat de synode met een nipte meerderheid besloot tot de fusie, waarbij deze kerk als zodanig zou verdwijnen. Als ik daar nog aan denk: geen hoofdelijke stemming met een krachtig vóór of tegen, maar met het kerkonwaardig opsteken van handen, alsof de ijsclub van Lutjebroek bij elkaar was!

Nu is het zo dat de drie betrokken kerken hierdoor alle in een nieuwe situatie zijn gekomen. Hetgeen hen kenmerkte, het hun eigene, hebben zij voor een deel moeten en willen afleggen om op nieuwe wijze verder te gaan. Omdat zo weinigen historisch denken en leven, lijdt nagenoeg niemand sinds 2004 daaronder, hoewel de lutheranen beter dan beide andere partijen hebben voorzien dat zij iets voor hen wezenlijks zouden kwijtraken. Omdat zij dat niet wilden, vormden zij een eigen synode binnen de Protestantse Kerk.

De leden en gemeenten van de Hervormde Kerk maken nu deel uit van een verband dat in de praktijk eerder congregationalistisch dan presbyteriaal-synodaal functioneert. Dat is na het lange slijtageproces sinds 1951 iets nieuws en dit moeten we ons wel realiseren.

Ik vind het eigenlijk niet prettig deze dingen nog eens op een rij te zetten, maar mij bereikte nu eenmaal de uitnodiging mijn visie toe te lichten. Het zijn trouwens ook geen nieuwe gedachten. De Gereformeerde Bond heeft jarenlang deze geluiden laten horen.

Graag zal ik uw reactie lezen.

Met collegiale en broederlijke groet,

L.J. Geluk

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen