Negen keer gereformeerd

Regelmatig brengen media de betekenis en de groei van de evangelische beweging wereldwijd en in Nederland onder de aandacht. Je leest dat de evangelische beweging aan de vooravond van een nieuwe rol in de kerk en de samenleving zou staan. Of dat de zuigkracht van de evangelischen toeneemt.
Je komt ook stemmen tegen die duidelijk stelling nemen tegen deze beweging. Soms is de kritiek op de evangelische beweging vrij fors. Zo klinkt uit de mond van prof.dr. Michael S. Horton van het Westminster Theological Seminary in Californië: ‘Evangelicals zijn religieuze zappers, die uit elke denominatie iets van hun gading oppikken en zo een eigen godsdienstige cocktail samenstellen, die doordrenkt is van het emotionalisme.’

Handreiking
Naar de reformatorische theologie en naar gemeenten die zich verbonden weten met de Reformatie wordt evenzeer uitgehaald. Aan hun adres klinkt het verwijt dat de Geest en Zijn werk, Zijn gaven en Zijn vrucht in prediking en geloofspraktijk veel te weinig aan bod komen – wat een ‘charismatisch manco’ heet te zijn. En ook dat in de gevestigde kerken maar weinig van God en van de echte, doorleefde omgang met Hem te merken is. Kritiek die er evenmin om liegt. Hoe gaan we om met wat op kerkelijk en evangelisch erf gaande is? In ieder geval zijn we geroepen om allereerst en allermeest te luisteren naar de Schriften en vervolgens om met open vizier de dialoog aan te gaan. Ik doe een handreiking en zet in met de vraag naar het eigene van de gereformeerde ofwel reformatorische theologie, en dan met name zoals die te vinden is bij Calvijn. Wat is gereformeerde theologie? Ik noem negen elementen.

Alleen de Bijbel
Als eerste zou ik willen noemen dat de gereformeerde theologie stelt dat de Bijbel het gezaghebbende Woord van God is en de enige bron en norm voor het totale geloofsleven. Dit houdt in dat wij ons als gemeente en als mens door het Woord van God laten onderwijzen en gezeggen in alle situaties. In de reformatorische theologie wordt de soevereiniteit van Gods spreken en handelen tegenover menselijke tradities, visies en beleving beklemtoond. Wij zijn blijvend afhankelijk van en horig aan Gods unieke openbaring.

Drie-eenheid
Een tweede aspect van de reformatorische theologie is de belijdenis van de triniteit. Breed en diep heeft Calvijn in zijn Institutie en commentaren de personen van de Vader, de Zoon en de Heilige Geest met hun onderlinge relaties en hun onderscheiden werkzaamheden belijdend beschreven.

Verkiezing
Een derde aspect is het eerbiedig en dankbaar belijden van de verkiezende genade van God. Daarmee is bedoeld alle nadruk te leggen op het feit dat de totale verlossing uit het hart van God opkomt en in Zijn welbehagen verankerd ligt. Ook in dit wondere handelen van de Heere wordt Zijn soevereiniteit erkend en geëerd. Niet voor niets is daarom in de reformatorische theologie de verheerlijking van God met Zijn deugden en daden het centrum en het doel van alle geloven.
In de verkiezende genade van God is tegelijk de zekerheid van het geloof en de volharding van de heiligen gewaarborgd. Het is intussen wel verkiezing in Christus. Alleen door het geloof in Hem Die ons in het evangelie wordt aanbevolen, hebben wij weet van en deel aan de eeuwige liefde van God.

Genade alleen
Vanuit het belijden van de verkiezende genade wordt als vierde aspect het volstrekte genadekarakter van alle heil onderstreept. Het deel krijgen aan de zaligheid is geen gevolg van menselijke keuzes of van religieuze prestaties. Het is uitsluitend te danken aan het geven van God, Die goed is en goed doet om Jezus’ wil. Zo is in de calvinistische theologie het verkiezende welbehagen van God het hart van de kerk.

Geloof alleen
In lijn met het voorafgaande is als vijfde element de rechtvaardiging van de goddeloze door het geloof alleen en daarmee verbonden de (dagelijkse) vernieuwing van ons leven betuigd. Wijzelf kunnen geen enkele bijdrage aan ons behoud leveren, gezien de radicale verdorvenheid van onze natuur en gezien onze onmacht en onwil ten goede. Wij worden uit genade zalig door het geloof en dat niet uit ons, maar het is Gods gave (Ef. 2).

Heiliging
De reformatorische theologie heeft als zesde aspect de heiliging aan de orde gesteld, in onlosmakelijke samenhang met de rechtvaardigverklaring van de zondaar en van zijn bestaan. Daarbij nam ze stelling tegen wetticisme en liberalisme. Voor het nieuwe leven in Christus houdt de Geest ons levenslang aan de richtlijnen van Gods wil, zoals die ons in de Schriften zijn aangereikt. Geloven en gehoorzamen, het in een nieuw godzalig leven wandelen en handelen, is geen tegenprestatie van de kant van de mens, maar een hemels cadeau waaraan bloed kleeft. Het valt op hoe breed Calvijn het werk van de heiliging door de Geest aan de orde stelt. Naast het persoonlijke en kerkelijke leven is er aandacht voor samenleving en cultuur en komen ook kosmische aspecten in het vizier.

Geest
Een zevende aspect dat uitvoerig aandacht krijgt in de reformatorische theologie, is het werk van de Heilige Geest in het handelen van God als Schepper en Verlosser. De eerlijkheid gebiedt te zeggen dat er voor bepaalde gaven van de Geest in de Reformatie een voorbehoud is gemaakt, bijvoorbeeld ten aanzien van de gaven van genezing, van het spreken in tongen en deels van profetie. Deze opstelling heeft met eigentijdse visies en met de historische situaties en de fronten van de hervormers te maken. Het komt echter niet in mindering op het feit dat Calvijn de leer aangaande de Heilige Geest op bijzondere wijze heeft verdiept en ons heeft aangereikt. Niet voor niets is hij ‘theoloog van de Heilige Geest’ genoemd.

Kerk
Als achtste aspect voor de reformatorische theologie wil ik noemen de plaats en de betekenis die aan de kerk als gemeenschap der heiligen wordt toegekend. De kerk leeft van de verkiezende genade van God en is tegelijk het terrein waarop de verkiezende genade van God zich uitwerkt. Ze wordt met allerlei beelden in het Nieuwe Testament getypeerd. Beelden die Calvijn en andere reformatoren hebben overgenomen en onderstreept. Vooral de kerk als lichaam van Christus, als moeder, als het volk van God, als kudde van de Goede Herder krijgt de nodige belichting.
De kerk leeft onder het soevereine gezag van haar Heere. In haar vindt de bediening van de verzoening plaats door de prediking van Christus, verbonden met het appèl: ‘Laat u toch met God verzoenen.’ En dat vanuit de wetenschap van de schrik des Heeren (2 Kor. 5). Juist in de kerk, in haar gemeenschap ontvangen wij door de verkondiging van het Woord en de bediening van de sacramenten het heil van God, zowel persoonlijk als gemeenschappelijk.
De reformatoren beschouwen de gelovigen niet als losse individuen, maar als leden van het lichaam van Christus, als schapen van Zijn weide. Naar reformatorisch getuigenis mag niemand zich van de Kerk afzonderen. Juist in dit kader is de notie van Gods Verbond met ons, Zijn genade die ons in alles vóór is, van grote betekenis. Vandaar de doop aan de kleine kinderen der gelovigen, die door ons levenslang als een bijzondere zegen ervaren mag worden. Ook de voeding en versterking van het geloofsleven door de viering van het Heilig Avondmaal komt van Hogerhand ons toe. Het houdt ons – hoewel wij in de adelstand verheven zijn en worden – tot onze laatste snik in de bedelstand.
Juist in de kerk dient de wacht betrokken te worden bij en over de leden, opdat zij geen prooi worden van de boze machten, die tot zonde en afval verleiden. Hier dienen de gelovigen in eerste instantie hun roeping te vervullen met het oog op elkaar. In de gemeenschap der heiligen kunnen wij levenslang leren om onze eenzijdigheden en bepaalde voorkeuren kwijt te raken. In het verband van Gods gemeente wil het geloofsleven tot evenwicht komen, tot diepgang en tot een veelkleurige ontplooiing.

Wederkomst
Als negende aspect is er de overdenking van het toekomende leven, verbonden met de vurige verwachting van Jezus’ wederkomst. De leer van de laatste dingen (eschatologie) is in de gereformeerde theologie geen vergeten hoofdstuk. De Geest van Christus hervormt en versiert de gemeente als bruid voor haar Bloedbruidegom en oriënteert haar op Zijn trouwbeloften. Zijn komst wil onze levenspraktijk doorgloeien.

Onder de indruk
Wie zich met Calvijn bezighoudt, komt diep onder de indruk van zijn spiritualiteit. Calvijn is diep onder de indruk van de majesteit en de soevereiniteit van de HEERE. Dat blijkt uit al zijn publicaties, en met name komt het aan het licht in zijn gebedsleven, waarin hij ons, ondanks alle bescheidenheid die hem siert, een kijkje gunt in zijn hart. Door middel van de gereformeerde theologie die ons met name door Calvijn is aangereikt, mogen wij de genoemde aspecten en facetten in de omgang met God en elkaar ter harte nemen en delen. Het dient de opbouw en de uitbouw van de gemeente van Christus in deze wereld. Ook anderen in de kerken en in de groepen in eigen land en daarbuiten mogen er van leren en meeprofiteren.
Wij kunnen van Calvijn kerkelijk leren denken en handelen, het belang van de ambten en van een kerkorde inzien met het oog het welzijn van de gemeente, zorg dragen voor onze samenleving, aandacht hebben voor de cultuur. Wat dit betreft is er ook in onze tijd en voor onze situatie, inclusief voor de hervormd-gereformeerde beweging, in onze dienst aan Christus en Zijn kerk in eigen land en daarbuiten, nog veel van de reformatorische theologie te honoreren en te praktiseren. Ook in het gesprek met de evangelische beweging is de inbreng van de gereformeerde theologie van wezenlijke betekenis.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen