BOEKBESPREKINGEN

Mirjam van Veen:
Koppig profeet en werelds geleerde. Een boekje open over Johannes Calvijn.
Uitg. Boekencentrum, Zoetermeer; 73 blz.; € 8,90.
In dit Calvijnjaar 2009 zetten velen zich in om het heersende beeld van Calvijn bij te stellen, want het beeld van Calvijn en het calvinisme is over het algemeen negatief geworden. Eén van de Calvijnkenners die zich tot deze taak gezet heeft, is de VU-docent Mirjam van Veen. Zij schreef een zeer toegankelijk boekje dat zich vooral richt op de gemeenteleden van de Protestantse Kerk in Nederland. Het is uitgegeven in de ToerReeks, waar door middel van kleine, krachtige boekjes het gesprek in de gemeente over allerlei thema’s gestimuleerd kan worden. Dit boekje wil zo’n stimulans geven.
In korte schetsen wordt er een boekje open gedaan over Calvijn. Zijn leven wordt kort en ietwat vluchtig beschreven en met een aantal pennenstreken wordt weergegeven wat Calvijn nu eigenlijk dreef bij zijn reformatie van leer en leven. Geen gemakkelijke onderneming, want bij zo’n intensief en compact leven als dat van de reformator Calvijn, kunnen er gemakkelijk allerlei facetten onderbelicht blijven die voor het geheel van zijn leven en werk toch toonaangevend en richtinggevend waren.
Kortheid heeft zijn voordelen, maar ook zijn nadelen. Kort en krachtig kan de sleutel zijn om toegang te krijgen tot datgene waar het nu eigenlijk om gaat en waar het Calvijn eigenlijk om ging. Of deze sleutel gevonden is, zal verschillend worden beoordeeld. Uiteraard is dit afhankelijk van wat men verwacht.
Nu moet de vraag naar Calvijn in dit Calvijnjaar niet te hoog worden ingeschat bij mensen van niet-reformatorische huize, en daarom juist is het van het grootste belang om in hedendaagse taal toch een aantal wezenlijke zaken door te geven van wat Calvijn nu eigenlijk beoogde. Ik denk dat dit boekje daar wel in geslaagd is. Maar als kort en krachtig enerzijds een voordeel is, dan kan het anderzijds ook weer een nadeel zijn en zelfs nadelige gevolgen krijgen ten aanzien van de indruk die een en ander achter laten.
Zo is alleen de titel van dit boekje Koppig profeet en werelds geleerde me al een beetje al te koppig en al te werelds. Voor mijn gevoel kunnen daarbij wat al te veel negatieve associaties een leidende rol in het geheel gaan spelen, die deze veelzijdige reformator en humanistisch geleerde niet helemaal recht doen of uit de verf laten komen. Want als er van koppigheid bij Calvijn sprake is, dan gaat het toch meer om een geestelijke en theologische dimensie dan om een karakterologische trek in zijn leven. En als humanistisch geschoolde geleerde van zijn tijd heeft Calvijn geleerdheid wel geheel en al in dienst gesteld van het koninkrijk der hemelen. Dan zou ik toch liever niet spreken van een werelds geleerde. Dit is me te kort door de bocht en suggereert een wetenschappelijk gehalte dat niet overeenkomt met de geestelijke gestalte van deze reformator.
Terecht wijst de auteur op het streven van Calvijn naar kerkelijke eenheid, zelfs internationaal, maar daarbij zou ik de felheid waarmee hij de Rooms-Katholieke Kerk bestreed niet ongenuanceerd willen noemen, zoals de auteur doet. Een en ander heeft nu juist alles met elkaar van doen en vertaalt zich over en weer.
Evenmin ben ik met haar van mening dat we op de drijfveren om volhardend te streven naar een reformatie van de kerk maar moeilijk zicht krijgen. Ik meen dat de gloria Dei of de heerlijkheid van God als leidraad van zijn theologie hier (uit al zijn) boekdelen spreekt. Ook wil ik Calvijn niet clichématig neergezet zien als de man ‘die akelig precies te melden wist hoe Gods eeuwige raadsbesluiten er uit zagen’. Juist in een klein boekje als dit werkt zo’n opmerking disproportioneel. Als ditzelfde in het laatste hoofdstukje Erfenis van Calvijn opgemerkt wordt van ‘de gereformeerden die met hun schema’s van de goddelijke uitverkiezing de indruk wekten akelig precies te weten hoe Gods eeuwig raadsbesluit eruitzag’ snijdt dit meer hout. Maar dit is dan ook juist precies het verschil tussen Calvijn en veel van het latere calvinisme. Bij Calvijn staan deze zaken in het juiste perspectief vanwege het kruishout.
Achter in dit boekje is een gesprekshandreiking met vragen toegevoegd ter behandeling tijdens een eventuele gemeenteavond. Aanbevolen! Er rekening mee houdend dat dit boekje klein is, en niet altijd even fijn(zinnig).

Ferdinand Borger en Kees Posthumus:
Voorvechter en vreemdeling. Calvijn aan het woord.
Uitg. Boekencentrum, Zoetermeer; 48 blz.; € 5,00.
Twee theatermakers maken in dit boekje het leven, het werk en het denken van Calvijn invoelbaar voor het publiek van onze eeuw. In opdracht van de Protestantse Kerk in Nederland is de tekst geschreven door theoloog en theatermaker Ferdinand Borger en verteller en journalist Kees Posthumus. We maken kennis met Calvijn op zeven bijzondere momenten in zijn leven. Calvijn vertelt ‘zelf’ over de plaats waar hij zich bevindt, kijkt terug en kijkt vooruit. Zo kunnen luisteraars er achter komen wat hem bezighield en wat hem dreef. Een en ander poogt uiterst actueel te zijn. Calvijn wil dan uitdagen om na te denken over vragen van geloof en leven.
Ik vraag me af of dit gelukt is. En of dit lukken zal als deze voorstelling in dit Calvijnjaar 2009 op vele plaatsen in ons land gespeeld zal worden. Mijn vraag tendeert in de richting van een negatief antwoord. Gaat deze beeldcultuur niet in tegen de Woordcultuur van de theologie van Calvijn? Ik betwijfel of deze voorstelling van zaken bijdraagt aan de juiste beeldvorming van de reformator. De gang van zaken geeft weinig theologische inzichten, in ieder geval blijft het beeld daarbij onscherp. Hier en daar is er zelfs sprake van een vertekend beeld als de geschiedenis rondom Servet ten tonele wordt gevoerd. Alsof dit niet zeer tijdgebonden was! En alsof Calvijn zo gezien niet terughoudend optrad. In dit korte bestek neemt dit verhaal een te grote plaats in. Een doper moet dan voor een terechtwijzing zorgen bij deze door Calvijn gesanctioneerde terechtstelling. Maar in deze voorstelling van zaken gaat het mis volgens Calvijn, want ‘het gaat hier om de diepste waarheid. Het gaat hier om de eer van God’. Conclusie mijnerzijds: Hier wordt een bijzonder magere spiritualiteit ten tonele gevoerd. De Protestantse Kerk in Nederland is gehouden een betere voorstelling van zaken te geven. En vooral via het Woord als beeldbepalende factor. Sola Scriptura.

Dagboek. 365 dagen met Calvijn:
Uitg. De Groot Goudriaan, Kampen; 371 blz.; € 24,90.
Gepubliceerd om de vijfhonderdste geboortedag van Calvijn te herdenken. De selecties komen uit Calvijns commentaren en uit zijn preken. De selectie voor elke dag bestaat uit vier onderdelen: de tekst, een suggestie voor wat men verder in de Bijbel kan lezen, Calvijns opmerkingen en een meditatie daarover, bedoeld om verdere overdenking, zelfbeproeving en doorwerking te stimuleren.
Praktisch christendom op zijn best. Calvijn zelf aan het Woord, dag voor dag. Aan de kerkelijke feestdagen wordt echter geen aandacht geschonken via daarbij passende overdenkingen, geheel in stijl met Calvijn, die dit maar een rooms overblijfsel vond. Hij kan gelijk hebben, maar praktisch is dit voor de hedendaagse gebruiker van een dagboek niet. Evenmin als de eikenhouten taal, die eigenlijk vraagt om een eigentijdse vertaling. Tenzij dit dagboek gebruikt wordt door een ware liefhebber. Onderscheid moet er tenslotte blijven.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen